*
της ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Σ. ΓΟΥΝΕΛΑ
~.~
Αντρέι Ρουμπλιώφ
Έτος: 1966, Διάρκεια: 185΄
Σκηνοθεσία Αντρέι Ταρκόφσκι
Σενάριο: Αντρέι Κοντσαλόφσκι – Αντρέι Ταρκόφσκι
Φωτογραφία: Βαντίμ Γιούσωφ
Μουσική: Βιατσεσλάβ Οφτσνίκωφ
Ερμηνεία: Ανατόλι Σολονίτσιν, Νικολάι Σεργκέγιεφ,
Νικολάι Γκρίνκο, Ιβάν Λαπόκωφ, Ίρμα Ράους Ταρκόφσκαγια
Αρχές του 15ου αιώνα, Ρωσία. Τρεις αγιογράφοι μοναχοί –ο Αντρέι Ρουμπλιώφ, ο Κύριλλος και ο Δανιήλ– κατευθύνονται προς τη Μόσχα. Εκεί ο Θεοφάνης ο Έλληνας θα επιλέξει τον Ρουμπλιώφ ως βοηθό του για την αγιογράφηση του καθεδρικού ναού της Μόσχας. Η Ρωσία του 15ου αιώνα μαστίζεται από τους εμφυλίους πολέμους, τις επιδρομές των Τατάρων ενώ επικρατεί πνευματική παρακμή. Ο Ρουμπλιώφ βασανίζεται από ένα καίριο ερώτημα: Ποια σχέση έχει το δικό του πνευματικό πιστεύω με την πραγματικότητα που τον περιβάλλει, ερώτημα που προεκτείνεται τόσο στη σχέση τέχνης και ζωής όσο και στη σχέση τέχνης και εξουσίας. Η μοναξιά και η απομόνωση του καλλιτέχνη είναι βέβαια μια απάντηση στη βία, στον πόλεμο, στην κτηνωδία. Ο ίδιος όμως παλεύει ανάμεσα στην ορμέμφυτη επιθυμία του να ζωγραφίσει και στην συμπαγή πραγματικότητα που του γεννά ένα αίσθημα ματαιότητας της κάθε καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η πραγματικότητα γύρω του στοιχειοθετείται από εμπρησμούς, λεηλασίες, βιασμούς γυναικών και σφαγές αθώων. Πώς λοιπόν αυτός θα συνεχίσει το έργο του όταν ο δικός του Θεός είναι Θεός της αγάπης, του ελέους και της μετάνοιας; Το μόνο που του μένει να κάνει είναι να συμπάσχει με τους συνανθρώπους του.
Αντί για τον καθεδρικό ναό της Μόσχας ζωγραφίζει τη μητρόπολη του Βλαντιμίρ. Αντίθετα από τους άλλους μοναχούς αγιογράφους πορεύεται βυθισμένος στην αμφιβολία, επιβάλλοντας στον εαυτό του στερήσεις, αρνούμενος να συμμορφωθεί με τους επίσημους κανόνες που αντιβαίνουν στις πεποιθήσεις του. Ο δικός του Θεός δεν έχει καμία σχέση με τον ανελέητο και αυστηρό τιμωρό των φανατισμένων κληρικών. Μετά την ολοσχερή καταστροφή του Βλαντιμίρ από τους Τατάρους παίρνει την απόφαση να μη ξαναζωγραφίσει ποτέ. Σιωπή που θα διαρκέσει δεκαπέντε χρόνια. Ένας τέτοιος όμως επίλογος, ενός μοναχού που απομονώνεται σε κάποιο μακρινό μοναστήρι, θα σήμαινε αποδοχή υποχώρησης, ήττας και σιωπής που δεν ανταποκρίνεται ούτε στην επιθυμία του σκηνοθέτη, ούτε στην πραγματική μετέπειτα πορεία του Ρουμπλιώφ.
Για τους λόγους αυτούς ο Ταρκόφσκι προσθέτει στο τέλος μια μεγάλη σεκάνς που έχει για ήρωα ένα δεκαεφτάχρονο αγόρι, τεχνίτη, μοναδικό επιζήσαντα μιας οικογένειας που κατείχε το μυστικό να χύσεις στο χάλυβα μεγάλες καμπάνες. Στην πραγματικότητα δεν γνωρίζει το μυστικό, το χρησιμοποιεί όμως ως πρόφαση ώστε να καταφέρει να τον πάρουν μαζί τους οι άνθρωποι του μεγάλου Δούκα που χρειάζεται μια τεράστια καμπάνα. Ακολουθούν μήνες δουλειάς, όπου ο νεαρός δίνει οδηγίες με μεγάλη υπευθυνότητα, ζώντας ωστόσο μέσα στη αγωνία για το ψέμα του. Ο ηλικιωμένος πια Ρουμπλιώφ που γυροφέρνει πιστός στη σιωπή του στους χώρους της κατασκευής, μαγεύεται από τη στάση του νεαρού. Όταν τελικά χυθεί η τεράστια καμπάνα και ακουστεί ο βροντώδης ήχος της μπροστά στο Δούκα, ο νεαρός πέφτει κλαίγοντας στην αγκαλιά του Ρουμπλιώφ και ομολογεί το ψέμα του. Ούτε που ήξερε αν θα πετύχαινε. Είναι η στιγμή που κάτι σκιρτά μέσα στον Ρουμπλιώφ και καταλαβαίνει ότι σε τέτοιες συνθήκες η τέχνη όχι μόνο δεν είναι άχρηστη αλλά είναι και χρέος. Η πίστη του ενισχύεται και αρχίζει πάλι να ζωγραφίζει κορυφώνοντας το έργο του με την Αγία Τριάδα στα 1425. Είναι η ένδειξη της ολοκληρωτικής μεταστροφής του, η έκφραση της επιστροφής στο αρχικό όραμά του.
«Τον χαρακτήρα του Ρουμπλιώφ τον διαπερνά το σχήμα της επιστροφής στο ξεκίνημα. Αφού πέρασε από όλα τα στάδια αμφισβήτησης και οδύνης- έγινε ένα με τη μοίρα του λαού του και έχασε την πίστη του στην ιδέα του καλού που δεν συμφιλιωνόταν με την πραγματικότητα- μόνο τότε επιστρέφει στο σημείο απ’ όπου ξεκίνησε. Στην ιδέα της αγάπης του καλού, της αδελφοσύνης»[1].
~.~
Μετά την επιτυχία της ταινίας Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν ο Ταρκόφσκι έχει εξασφαλίσει πλέον την εμπιστοσύνη των ιθυνόντων όσο και έναν γενναίο προϋπολογισμό για την επόμενη ταινία του. Το θέμα της –ο βίος του Αντρέι Ρουμπλιώφ, του μεγάλου Ρώσου αγιογράφου– είναι οικείο στη Σοβιετική ΄Ενωση που πάντα τον μνημόνευε. Οι Σοβιετικοί ιθύνοντες περιμένουν από αυτόν μια ιστορική τοιχογραφία. Το τελικό αποτέλεσμα αντιμετωπίζεται ως προδοσία. Από εδώ και πέρα ξεκινά ο πόλεμος εναντίον του με επιθέσεις από τον τύπο, αναβολές στην προβολή των ταινιών του στην ΕΣΣΔ και στα διεθνή φεστιβάλ, απαράδεκτη διανομή, ελάχιστες κόπιες. Ο Αντρέι Ρουμπλιώφ προβάλλεται για πρώτη φορά το 1966. Αποσύρεται αμέσως μετά την προβολή στη Μόσχα και παίζεται σποραδικά μόνο στις αίθουσες της Δυτικής Ευρώπης. (περισσότερα…)
