της ΛΙΛΑΣ ΤΡΟΥΛΙΝΟΥ

~.~

Νίκου Ξένιος,
Μέσα Μαρτίου, απομεσήμερο,
Ιωλκός, 2026

Ο Νίκος Ξένιος με το τελευταίο του έργο, μια συλλογή δεκαοκτώ διηγημάτων, επιστρέφει στη μικρή φόρμα, την οποία είχε υπηρετήσει και στο παρελθόν με συνέπεια. Όχι για να επαναλάβει από την αρχή έναν επιτυχημένο κύκλο δημιουργίας που με το δυνάμωμα της αναπνοής περνάει με φυσικότητα από το διήγημα στη νουβέλα και μετά στο μυθιστόρημα, ούτε για να εξυμνήσει το αποσπασματικό, τη λεπτομέρεια, που αναδεικνύει η μικρή μορφή. Περισσότερο τον ενδιαφέρει ένα εγχείρημα που δοκιμάζει τις δυνατότητες της μικρής φόρμας: να συνταιριάξει το ατομικό με το συλλογικό.

Κεντρικός ήρωας της συλλογής των διηγημάτων είναι ένας ποιητής του 21ου αιώνα και έχει όνομα. Λέγεται Γιουσέφ Ιμπν αλ Μασούρ και είναι ανατολίτης. Ή καλύτερα βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι πολιτισμών, συνόρων, ορίων. Είναι ένα ζωντανό εκκρεμές ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Είναι ο ίδιος ένα σταυροδρόμι. Και νιώθει μετέωρος. Ξεριζωμένος. Μόνος. Βυθισμένος σε μία υπαρξιακή αγωνία. Ο ποιητής επιθυμεί σφοδρά να ανιχνεύσει το πρόβλημα της υπαρξιακής του αγωνίας –που, όπως ξέρουμε, έχει πολλά ονόματα: μελαγχολία, θλίψη, άγχος, δυσθυμία, κόπωση, εξάντληση, άχθος, πλήξη. Πώς ορίζεται αυτή η αγωνία; Τι την συνιστά; Ποιες είναι οι αιτίες της; Τα χαρακτηριστικά της; Οι ποικίλες εκδηλώσεις της; Και αν τις αποτυπώσει, μετά πώς θα μπορέσει να συναρθρώσει όλα αυτά τα μεμονωμένα κομμάτια ακολουθώντας το αίτημα μιας ενιαίας κατεύθυνσης που ορίζει η επιθυμία του για κατανόηση του προβλήματός του;

Ο σύγχρονος ποιητής μας είναι ο ίδιος –παραφράζοντας τον Τζων Γκρέυ– μια “συλλογή διηγημάτων”: θραυσμάτων ανυπόφορων αισθήσεων, δυσβάστακτων αναμνήσεων, πυρακτωμένων εικόνων, ματαιώσεων, αδιεξόδων, διαψευσμένων επιθυμιών, μάταιων αναζητήσεων, που όλα συνδέονται με την θλίψη του. Τι πιο φυσικό από το να αναζητήσει την καταγωγή τους όχι μόνο στην προγονική του ιστορία αλλά κυρίως μέσα στο ίδιο το σύμπαν της τέχνης, όπου ο ίδιος ζει και αναπνέει, σε μια τεράστια βιβλιοθήκη όπου εγρηγορεί η μνήμη της λογοτεχνίας; Και είναι δεξιοτέχνης στο να ανακαλεί το παρελθόν με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον ανατέμνοντας την κάθε στιγμή του παρόντος, μέσα από ένα παιχνίδι κατόπτρων. Το θάμβος των διαθλάσεων παρελθουσών εικόνων πυροδοτεί έναν ίλιγγο που αναστατώνει το παρόν. Αναπόληση, έρευνα. Διαθεματικότητα, διακειμενικότητα. Αυτοβιογραφικός λόγος και επικέντρωση στην οικογένεια.  Κοινωνική εστίαση. Ακρωτηριασμένες μνήμες και πυκνωμένες μνήμες. Ένα σωρό γέφυρες ανάμεσά τους πολλαπλασιάζουν τον ίλιγγο. Ένα σωρό άλματα οδηγούν στην πτώση ή τον θρίαμβο.

Θα ξεκινήσει λοιπόν τις αναζητήσεις του συγκεντρώνοντας υλικό από το παρελθόν. Έχει συνείδηση πως το ρεαλιστικό πλαίσιο της αδιατάρακτης, αρραγούς εικόνας ταιριάζει μεν στην απάθεια της φύσης αλλά όχι στο πάθος της τέχνης. Έτσι, συλλέγει στιγμές, πινελιές, λάμψεις, ψηφίδες του τραυματικού, του οδυνηρού, του θλιβερού, του βασανιστικού, του αλγεινού –αλλά αξιομνημόνευτου– όπως αποτυπώθηκε αρχικά στη λογοτεχνία και την τέχνη. Ωστόσο, καθώς προχωράει στις μελέτες του διαπιστώνει πως αυτό το σχέδιο δεν τον ικανοποιεί καθότι μάλλον φιλολογικό. Κάποια στιγμή θα βγει από την απομόνωση της βιβλιοθήκης του και θα στραφεί απορημένος στον κόσμο γύρω του, τον αποτρόπαιο κόσμο μας. Μάρτυρας θα βρεθεί σε ένα μακάβριο σκηνικό πολέμου που ταλανίζει την χώρα του και όλη την Ανατολή και μαζί με τα πλήθη των ξεριζωμένων θα βιώσει κι αυτός την αδικία και τη φρίκη. Και τότε θα συνδέσει το κυρίαρχο αίσθημα της μελαγχολίας του με το συλλογικό τραύμα.

Τα δεκαοκτώ διηγήματα της συλλογής που είναι κατανεμημένα σε τέσσερα κεφάλαια (Φρουρά, Αγερμός, Ανεκπλήρωτα, Ο ποιητής στο Λυκόφως) θα μπορούσαν να είναι δεκαοκτώ τρόποι σκιαγράφησης των μεταμορφώσεων μέσα στον χώρο και τον χρόνο αυτού του συναισθήματος της μελαγχολίας. (περισσότερα…)