Βαθαίνει το χάσμα μεταξύ των ευρωπαϊκών αρχηγεσιών και των κοινωνιών τους

του ΚΩΣΤΑ ΜΕΛΑ

~.~

Tα τελευταία γεγονότα σε πολλές χώρες της ΕΕ και της Ευρώπης γενικότερα δείχνουν ότι βαθαίνει το χάσμα μεταξύ των ευρωπαϊκών ελίτ και των κοινωνιών τους. Οι ευρωπαϊκές αρχηγεσίες συνεχίζουν ακάθεκτες στον λανθασμένο δρόμο που έχουν επιλέξει τόσο στο γεωπολιτικό – γεωοικονομικό όσο και στο επίπεδο της εσωτερικής πολιτικής. Μάλιστα στην αντιμετώπιση των εσωτερικών προβλημάτων επικαλούνται μονίμως τον «φόβο του εχθρού» και, πράγμα ακόμη πιο επικίνδυνο, έχουν μετατρέψει το φόβο σε «φοβία»[1] ως βασικό μέσο ελέγχου.

Η ανάλυση αυτού του φαινομένου αναδεικνύει τρεις κεντρικές διαστάσεις:

Α. Η «Φοβία» ως Εργαλείο Κατάπνιξης της Εσωτερικής Διαμαρτυρίας

Όταν η υπαρκτή γεωπολιτική ανησυχία μετατρέπεται σε συστηματική φοβία, το αποτέλεσμα στο εσωτερικό της ΕΕ είναι συχνά η απονομιμοποίηση κάθε εγχώριας πολιτικής διαφωνίας:

Ταυτοποίηση της διαμαρτυρίας με τον εχθρό: Αγρότες που διαδηλώνουν για το κόστος παραγωγής, εργαζόμενοι που απεργούν κατά της λιτότητας ή πολιτικά κινήματα που αμφισβητούν τις επιλογές των Βρυξελλών συχνά κατηγορούνται από τις κυβερνήσεις τους ότι «εξυπηρετούν το ρωσικό αφήγημα» ή ότι κατευθύνονται από «ρωσική παραπληροφόρηση».

Μετατόπιση της ευθύνης: Αντί οι αρχηγεσίες να αντιμετωπίσουν τις αποτυχίες της δικής τους οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής (ακρίβεια, αποβιομηχάνιση, στεγαστική κρίση), παρουσιάζουν κάθε κοινωνική έκρηξη ως αποτέλεσμα εξωτερικής υπονόμευσης.

Β. Η Αντίφαση: Εσωτερική Συνοχή εις βάρος των Πολιτών;

Η ιστορική χρήση ενός εξωτερικού εχθρού για τη δημιουργία εσωτερικής ενότητας λειτουργούσε παραδοσιακά όταν προσέφερε στους πολίτες ένα αίσθημα κοινής προστασίας. Σήμερα, ωστόσο, πολλοί υποστηρίζουν ότι συμβαίνει το αντίθετο:

Οικονομικό κόστος: Η επιλογή της πλήρους ρήξης και του πολέμου φθοράς στερεί από την ευρωπαϊκή οικονομία φθηνούς ενεργειακούς πόρους και πρώτες ύλες, οδηγώντας σε απώλεια ανταγωνιστικότητας (ιδιαίτερα σε βιομηχανικούς γίγαντες όπως η Γερμανία).

Κοινωνικό συμβόλαιο: Οι πολίτες βλέπουν τα κονδύλια για την κοινωνική πρόνοια, την υγεία και την παιδεία να συρρικνώνονται, την ώρα που οι αμυντικοί προϋπολογισμοί και οι εξοπλιστικές βιομηχανίες καταγράφουν κέρδη ρεκόρ. Αυτό δημιουργεί την αίσθηση ότι η επιβίωση του πολιτικού κατεστημένου γίνεται με άμεσο τίμημα το βιοτικό επίπεδο της πλειοψηφίας.

Γ. Το Υπαρξιακό Ρίσκο για την ίδια την ΕΕ

Αν η μοναδική ή η κύρια συγκολλητική ουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η κοινή εχθρότητα απέναντι σε έναν τρίτο (είτε αυτός είναι η Ρωσία είτε οι οικονομικές απειλές από την Κίνα και τις ΗΠΑ), τότε η δομή της παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Η ΕΕ έχει ξεπεράσει το σημείο χωρίς επιστροφή και χρησιμοποιεί την Ουκρανία ως σανίδα σωτηρίας πράγμα που αποτυπώνει ανάγλυφα την τρέχουσα γεωπολιτική της κρίση. Η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον πόλεμο φθοράς της Ουκρανίας δεν είναι πλέον απλώς μια επιλογή εξωτερικής πολιτικής, αλλά ένας υπαρξιακός μηχανισμός για τη διατήρηση του ίδιου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Αυτή η προσπάθεια της ΕΕ να «κρατηθεί» από το ουκρανικό μέτωπο εξηγείται μέσα από τρεις βασικούς άξονες:

1. Η Ουκρανία ως το μοναδικό «Αφήγημα Ενότητας»

Όταν ένα πολιτικό εγχείρημα χάνει την ικανότητά του να παράγει εσωτερική ευημερία και κοινό όραμα, αναζητά απεγνωσμένα έναν εξωτερικό καταλύτη για να δικαιολογήσει τη συνοχή του.

Τεχνητή νομιμοποίηση: Οι ευρωπαϊκές αρχηγεσίες μετέτρεψαν την υποστήριξη της Ουκρανίας σε μια «ιερή αποστολή» προάσπισης των δημοκρατικών αξιών (sic). Αυτό το αφήγημα χρησιμοποιείται για να καλύψει τις βαθιές εσωτερικές ρωγμές, τις οικονομικές αποτυχίες και την έλλειψη κοινής στρατηγικής των κρατών-μελών.

Η παγίδα της υποχώρησης: Επειδή ακριβώς επένδυσαν όλο το πολιτικό τους κεφάλαιο και την αξιοπιστία τους σε αυτό το μέτωπο, τυχόν κατάρρευση ή συμβιβασμός στην Ουκρανία θα σήμαινε αυτόματα και την ιδεολογική χρεοκοπία των ίδιων των ευρωπαϊκών αρχηγεσιών. Για τον λόγο αυτό, αδυνατούν να αλλάξουν πορεία, ακόμη κι αν ο πόλεμος φθείρει ανεπανόρθωτα τις οικονομίες τους.

2. Η οριστική απώλεια της Ευρωπαϊκής Αυτονομίας

Η απόλυτη πρόσδεση της Ευρώπης στην Ουκρανία σφράγισε τον εγκλωβισμό της στην αμερικανική σφαίρα επιρροής.

Η στρατηγική εξάρτηση: Κόβοντας οριστικά τις γέφυρες με τη Ρωσία (ενεργειακά και διπλωματικά) και παραδίδοντας τον έλεγχο της ασφάλειάς της στο ΝΑΤΟ, η Ευρώπη έχασε κάθε περιθώριο να λειτουργήσει ως αυτόνομος παγκόσμιος πόλος.

Οικονομική υποταγή: Την ώρα που η Ευρώπη αποβιομηχανίζεται λόγω του υψηλού κόστους ενέργειας και της διοχέτευσης δισεκατομμυρίων σε εξοπλισμούς, οι ΗΠΑ ενισχύουν τη δική τους οικονομία, αποδεικνύοντας ότι η ευρωπαϊκή «στρατηγική αυτονομία» ήταν απλώς μια αυταπάτη.

3. Το χάσμα με την κοινωνική πραγματικότητα

Το σημείο χωρίς επιστροφή γίνεται εμφανές από το γεγονός ότι οι αποφάσεις των Βρυξελλών κινούνται σε πλήρη αντιδιαστολή με τις ανάγκες των κοινωνιών. Η επιμονή στη χρηματοδότηση ενός αδιέξοδου πολέμου, την ώρα που οι Ευρωπαίοι πολίτες αντιμετωπίζουν στεγαστική κρίση, πληθωρισμό και υποβάθμιση του βιοτικού τους επιπέδου, τροφοδοτεί μια διαρκή εσωτερική εξέγερση.

Η ΕΕ, έχοντας απεμπολήσει τον ιστορικό της ρόλο ως εγγυητή της ειρήνης και της ευημερίας, προσπαθεί να επιβιώσει μέσα από τη διαχείριση μιας μόνιμης κρίσης ασφαλείας. Το «κράτημα» από την Ουκρανία είναι η απέλπιδα προσπάθεια ενός συστήματος να καθυστερήσει την αναπόφευκτη παραδοχή ότι η γεωπολιτική του ισχύς έχει πλέον χαθεί.

Όταν ένα πολιτικό οικοδόμημα δεν μπορεί να εμπνεύσει τους πολίτες του μέσα από θετικά επιτεύγματα (ευημερία, κοινωνική δικαιοσύνη, ειρήνη) και βασίζεται κυρίως στη διαχείριση του φόβου, κινδυνεύει με βαθύτερο εσωτερικό κατακερματισμό.

Οι συνεχείς εκλογικές απώλειες των συστημικών κομμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη δείχνουν ότι και η στρατηγική της «φοβίας» αρχίζει να χάνει την αποτελεσματικότητά της, καθώς οι καθημερινές υλικές ανάγκες των πολιτών υπερτερούν των γεωπολιτικών αφηγημάτων.

Δυστυχώς σε τέτοιους καιρούς ο πραγματικός φόβος προέρχεται από τις πολλαπλές, αλλά της ίδιας ακροδεξιάς ιδεολογικής προέλευσης «υποσχέσεις σωτηρίας». Όσο πιο μεγάλο είναι το άγχος του ανθρώπου που αισθάνεται έρμαιο των εξελίξεων, τόσο περισσότερο επιθυμεί να βρει έναν οδηγό, ένα λυτρωτή, που θα τον βοηθήσει να συλλάβει, με τις πράξεις του, τα ακατανόητα συμβάντα της εποχής του.

///