Απόσπασμα από το ομότιτλο βιβλίο της Ιωάννας Τσιβάκου που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ι. Σιδέρη.
~.~
Ερχόμενος ο εαυτός σε συνεχή αλληλόδραση και αλληλεξάρτηση με την επιλεγμένη ετερότητα, αγωνίζεται για την ταυτότητά του προσπαθώντας συνεχώς, αφ’ ενός, να αποφύγει μια πάλη που θα οδηγούσε πιθανώς στην προσωπική του αστάθεια και, αφ’ ετέρου, να συνάψει σχέσεις που θα έλθουν να ικανοποιήσουν την εσώτατη πνευματική φύση του εγώ τουꞏ που θα του παράσχουν τη βεβαιότητα ότι ο άλλος άνθρωπος στέκεται απέναντί του με ειλικρίνεια, κυριαρχημένος κι αυτός από τις ίδιες άλυτες απορίες, άξιος να τον εμπιστευθεί ως συνοδοιπόρο στην αναζήτηση μιας αλήθειας που υπερβαίνει τα τρέχοντα.
Παρόμοιες αγωνίες κατασκεύασαν τον διάλογο ως οδό για την προσέγγιση της αλήθειας. Ο διάλογος, άλλοτε αυθόρμητα και άλλοτε ως οργανωμένη εκπαιδευτική διαδικασία, έγινε για τον περιπεπλεγμένο στα γρανάζια της γνώσης και της αμφιβολίας εαυτό η κολυμβήθρα του Σιλωάμ για την ανάκτηση της δημιουργικότητάς τουꞏ για την θεραπεία της ανθρώπινης τυφλότητας εμπρός στα αντικείμενα της ζωής και της κοινωνίας, άρα για την ορατότητα της αλήθειας.
Μιλώντας για τους όρους εγκυρότητας που θέτει ο Χάμπερμας, σημειώσαμε πως δεν πρόκειται για την αντικειμενική αλήθεια του θεωρητικού λόγου, την αποσκοπούσα σε μια λειτουργική αξιοποίηση του υπάρχοντος, αλλά για την αλήθεια που αποζητά η ανθρώπινη συνείδηση εμπρός στο Άγνωστο της ζωής και του κόσμου. Για να προσεγγιστεί μια τέτοια αλήθεια, θα πρέπει να κινητοποιηθεί η πνευματική φύση του ανθρώπου, διαφορετικά, ο λόγος θα περιοριστεί στον συμβατικό του ρόλο, ως μέσον τρέχουσας επικοινωνίας ανάμεσα σε συνομιλούντα άτομα.
Αν αποκαλέσουμε μονολεκτικά την πνευματική φύση του ανθρώπου «πνεύμα», εννοώντας ως τέτοιο όχι το θεωρητικό ιδεολόγημα που διαχωρίζει την ύλη από τον κόσμο των ιδεών, αλλά την έμφυτη δύναμη του νου, η ενεργοποίηση της οποίας κατορθώνει να διαμορφώνει το νόημα που εμποτίζει την ανθρώπινη ζωή και ιστορία, τότε η αλήθεια, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς, εμφωλεύει στις πραγματώσεις του πνεύματος, άρα εμπεριέχεται στο νόημα, όχι όμως σε κάθε είδος νοήματος. Κάθε νοητικό ενέργημα, από τη στιγμή που θα λάβει μορφή μέσω της γλώσσας, συνιστά ταυτόχρονα και πραγμάτωση του νοήματος, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως αποτελεί και έκφραση της αλήθειας.
Η λέξη αλήθεια προέρχεται από το στερητικό α- και τη λέξη λήθη∙ ήτοι, υποδηλοί την άρνηση της λήθης ή την άρνηση της κρυπτότητας, στην περίπτωση που η κρυπτότητα σημαίνει να είναι κάτι συγκεκαλυμμένο. Με το νόημα της μη συγκάλυψης, της αποκάλυψης, αξιοποίησαν τον όρο αλήθεια οι φιλόσοφοι, από τους Προσωκρατικούς έως τους φαινομενολόγους, υπονοώντας ότι τα πράγματα της εμπειρίας δεν είναι όπως φαίνονται, παρά κρύβουν το μυστικό του Είναι τους. Η αποκάλυψη αυτού του μυστικού συγκροτεί την αλήθεια τους, ενός όμως μυστικού με πολλές όψεις, γι’ αυτό άλλωστε η αλήθεια δεν είναι μοναδική αλλά χαίρει πολλαπλότητας.
Οι τρόποι της αποκάλυψης που κατά καιρούς αξιοποιεί το ανθρώπινο ον ποικίλουν, από την ενόραση αλλά και από τις συνθήκες φανέρωσης του Είναι που νους και γλώσσα δημιουργούν, παίζοντας πάνω στη σκηνή της ανθρώπινης αλληλόδρασης. Όταν το ανθρώπινο υποκείμενο, μαζί με τους άλλους, ζωντανούς ή νεκρούς, οδηγείται δημιουργικά σ’ ένα έργο, υλικό ή άυλο, τότε σκέψη και λόγος, ορμητικά παρωθούνται προς την αποκάλυψη μιας αλήθειας που θα δίνει σκοπό στη ζωήꞏ προς έναν σκοπό ικανό να βγάλει τον άνθρωπο από τον κλειστό χρόνο της θνητότητας, στρέφοντας τον προς νοήματα ανοιχτών οριζόντων. Είναι οι στιγμές που το εγώ διαρρηγνύοντας τους τοίχους της μοναχικότητάς του, προστρέχει στη διαλογική μορφή της γλώσσας, επιχειρώντας να προσπελάσει την κρυμμένη ουσία των όντων και να φθάσει έτσι, σ’ ένα νόημα περιεκτικό μιας υπερατομικής αλήθειας. Υπ’ αυτήν τη θεώρηση, η ανθρώπινη ύπαρξη αξιοποιεί τη συνομιλία ─και πολύ περισσότερο τον διάλογο─ ως εμβρυουλκό της αλήθειας. Μιας αλήθειας θα έλεγε κανείς σχετικής παρά την υπερατομικότητά της, αφού δεν αγκαλιάζει το όλον του κρυπτόμενου αλλά μέρος τουꞏ επίσης, γιατί δεν προϋποθέτει την ύπαρξη μιας αιώνιας εξωκοσμικής πηγής, μιας θεότητας, παρά πηγάζει από τον πλούτο της εμπειρίας του ανθρώπου με τον κόσμο. Εν τούτοις, παρότι πρόκειται για αλήθεια σχετική, είναι ταυτόχρονα για το ανθρώπινο ον απόλυτη, εφόσον στηρίζεται στην ηθική, ήτοι σε μια σύλληψη της ζωής εν κοινωνία όπου το ανθρώπινο πνεύμα στην πάλη καλού-κακού στέκεται πάντα στην πλευρά του καλού. Είναι ο τρόπος του ανθρωπίνου πνεύματος να προσδίδει στη ζωή την ιερότητα που στο απώτερο παρελθόν μόνο η ιδέα του Απόλυτου Αγαθού κατείχε.
Ο διάλογος δεν είναι μια έλλογη πορεία για την αποδειξιμότητα της γνώσης, αλλά για την ανεύρεση μιας αλήθειας που έρχεται να θραύσει το κατεστημένο και να εισηγηθεί μια νέα πρόταση (αληθή) για την υπεράσπιση της ζωής, εξ ου και η επιθυμία για διάλογο πηγάζει όχι μόνο από την ανάγκη μας για τον «υποστασιακό φωτισμό» ─την πείρα του όντος θα έλεγε ο Χάιντεγκερ─, αλλά γι’ αυτό το ακατανόμαστο και απροσπέλαστο που κρύπτεται στο αδιερεύνητο βάθος της ψυχής όλων μας. Πρόκειται για τον κοινό μας πόθο να καταλάβουμε γιατί υπάρχουμε, μήπως και βρούμε τον Λόγο που θα ρίξει φως στην ύπαρξή μας. (περισσότερα…)









