Μέμος Μακρής, «Οδυσσέας Ελύτης» (1943)
*
του ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ
~.~
ΝΑΙ
ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ
ΚΥΡΙΕ
ἔχετε πιὰ πεθάνει.
Ἕνας θεὸς μόνο τὸ ξέρει
πόσα χρόνια –
μ’ ὅ,τι καὶ νὰ σημαίνει αὐτό.
Ὄχι πὼς χάσατε καὶ τίποτε
ἀπ’ ὅσα ἔγιναν τὸν τελευταῖο καιρό·
κάτι ἐπετείους ἐντελῶς
ἑορταστικές, δηλώσεις,
γύρω ἀπ’ τὸ ἔργο σας παχιὲς
διαπιστώσεις, εἰδήσεις τόσες δὰ
ἀναψυκτικές.
Ὄχι πὼς χάσατε καὶ τίποτε, ἀσφαλῶς!
Κάτι ἀχαμνὰ συμβάντα, ρίγη
ἀπὸ τοῦ ἔθνους τὶς εὐτράπελες στιγμές,
ναυάγια τόσα ἀπανωτά –
κι ἐκείνη ἀκόμα
ἡ λίγη
πρώτη σας Ἄνοιξη
τώρα ἔχει λιώσει πιὰ
κι ἀπόμεινε λειψή.
Ἂν ζούσατε
μᾶλλον θὰ τὸ προσέχατε
πόσο βαδίζουνε χωλοὶ
στὸ στρογγυλό μας τὸ ρολόι οἱ δεῖχτες.
Εἶναι σὰν νὰ μὴν τρέχει πιὰ ὁ καιρός,
σὰν νὰ κουτσαίνουν
ὧρες
ἡμέρες
ἐποχές
εἶναι σὰν νὰ μὴν παίρνει πιὰ στροφὲς
ἡ μηχανὴ τοῦ χρόνου κἄν…
Τέτοια εἶναι ἡ εὔνοια ποὺ σᾶς τρέφει
βλέπετε ἀκόμη ὁ Οὐρανός,
τόσο ἀρυτίδωτον ἐμπρός μας
σᾶς ὀρθώνει
κι ἂς εἶστε ἐσεῖς
τόσο ἀθεράπευτα νεκρός!
Ἀναρωτιέμαι κάποτε
καὶ ἱδρώνω καὶ ἀπορῶ –
μὴν εἶναι αὐτὸ
ποὺ ὅλοι ἐμεῖς
μοιραῖα
–ἂν κι ὀπαδοὶ τοῦ Λόγου σας φανατικοὶ–
σᾶς καταμαρτυροῦμε:
Ὅτι ἐσεῖς
οἱ νεκροὶ Ποιητὲς
εἶστε τόσο σκληροὶ
μ’ ἐμᾶς ποὺ ἀκόμη ζοῦμε.
Ὅτι οἱ λέξεις οἱ δικές σας δηλαδή,
μὲ κάποιο τέχνασμα
μυστήριο ἴσως
οὔτε στιγμὴ
δὲν σταματοῦν,
μέρα καὶ νύχτα διαρκῶς
μᾶς παίρνουνε τ’ ἀφτιά,
γίνονται μάτια ἀνοιχτὰ
κι ἄγρυπνα ποὺ κοιτοῦν
ὅλα ὅσα ἐμεῖς
οἱ ζωντανοὶ
οὔτε μπορέσαμε
οὔτε θελήσαμε ποτὲ
νὰ δοῦμε.
///
ΤΗΝ ΚΡΥΒΩ
ΩΣΤΟΣΟ
ΚΥΡΙΕ
τὴν ἀπορία αὐτή·
τὴν προσπερνῶ
σὰν νά ’ταν ἄγος μου
προσωπικό
βαρὺ
κουσούρι ἀπ’ αὐτὰ
ποὺ μιὰ ζωὴ τὰ ντρέπεσαι
καὶ τὰ κρατᾶς κρυφὰ
καὶ οὔτε κἂν
στὸν ἑαυτό σου δὲν τολμᾶς
νὰ τὰ ὁμολογήσεις.
Πρὸς τί νὰ βλέπεις;
τί κι ἂν πᾶς
πιὸ πέρα ἀκόμη, πιὸ βαθιά;
πίσω ἀπ’ τὴν ἔκπαγλη μπογιὰ
ποὺ ξόδεψε γιὰ νὰ κρυφτεῖ ὁ Θεὸς
–τί ἐπουράνια ἀπάτη!–
πίσω ἀπ’ τὴν μπίλια τὴ χρυσὴ
ποὺ ὅλο κυλάει ἐκεῖ ψηλὰ
καὶ μᾶς θαμπώνει;
Κι ἂν πράγματι ὅλα αὐτὰ
τὰ πέραν
τὰ βαθιὰ
κάποτε φτάσεις νὰ τὰ δεῖς,
τὴν ὥρα ἐκείνη τὴ σκυφτὴ
τοῦ βλέμματος
τί περιμένεις πὼς σὲ περιμένει;
Ὄχι –
καλύτερα νά ’σαι τυφλός.
Χίλιες φορὲς
νὰ κάνεις μόνο
ὅτι ἔχεις μάτια.
Χίλιες φορές,
πάντα ὁλοπρόθυμα,
εὐπειθῶς,
νὰ εὐγνωμονεῖς τὰ μάτια αὐτὰ
στ’ ὄνομα τῆς ἀλήθειας!
(Βλέπεις τὴ μύγα ποὺ χτυπάει στὸ τζάμι;
Δὲν ξέρει τί τὴ χτύπησε, ὅμως πάντα
παλεύει, πάντα προσπαθεῖ
πάλι καὶ πάλι –
ἔξοχα ἀνυποψίαστη,
θαυμάσια πεπεισμένη
ὅτι ἔχει ἐμπρός της Πέρασμα
διάπλατο, εὐθύ…)
Ἄ, χίλιες φορὲς τὸ ἁγνό,
χίλιες φορὲς τὸ ἀγαθό,
τὸ οἰκεῖο σκοτάδι!
Πόσο σοφὸ εἶναι τελικὰ
νὰ θὲς νὰ δεῖς κατάματα
πίσω ἀπ’ τὸ φῶς
τὸν Ἅδη;
///
ΑΛΛΑ ΑΦΑΙΡΟΥΜΑΙ,
ΑΛΙΜΟΝΟ
σχεδὸν παραληρῶ
καὶ τὸν καιρό σας
κύριε
–τάχα κι ἐσεῖς χασομερᾶτε ἐκεῖ ψηλά,
διαθέτει ὡράριο κἂν ἡ αἰωνιότης;–
καὶ τὸν καιρό σας μ’ ὅλα αὐτὰ
τὰ βογγητά μου τὰ παιδιάστικα
τὸν σπαταλάω·
καὶ μένει ἀνείπωτο, βουβό,
ὅ,τι ξεκίνησα νὰ πῶ,
αὐτὸ ποὺ μ’ ἔφερε ὣς ἐδῶ,
αὐτὸ ποὺ σᾶς ὀφείλω.
Ὅλα ἐδῶ κάτω
κύριε
βαίνουν καλῶς.
Ὑπάρχουμε ἀκόμα.
Ὄρθιοι οἱ περισσότεροι
κι ἄλλοι γονατιστοί,
ἕρποντας κάποιοι
σὰν τὶς γουστέρες τὶς ξερὲς στὸν ἥλιο
ἢ ἀπὸ γωνιὰ σ’ ἄλλη γωνιὰ τρεκλίζοντας
σὰν στραβοκουρντισμένα παιχνιδάκια.
Κάποιοι στέκουν ἀσάλευτοι
βαρεῖς
ὅπως ἡ πρόκα ποὺ βυζαίνει τὸν σταυρό της.
Ἄλλοι, μετέωροι ἤδη ἀπὸ νωρίς,
δὲν παύουν νὰ σφαδάζουν –
σὰν τὴν ἀράχνη ποὺ μ’ ἀφέλεια
στὸ ἴδιο τὸ δίχτυ της γραπώθηκε,
ἀπ’ τῶν θυμάτων τὴν ἀφέλεια
γελασμένη.
Σὲ κάτι τέτοια ξοδευόμαστε
κύριε
κι ἐμεῖς –
τίποτα, ἂ τίποτα
δὲν ἔχει ἀλλάξει:
Σκύβουμε, κορδωνόμαστε
μασᾶμε, καταπίνουμε ἢ ρευόμαστε,
κάνουμε κυβιστήσεις,
φτύνουμε κλωστές,
γινόμαστε ὅμοιοι ἀκροβάτες
ἢ ἐραστὲς
ποὺ στροβιλίζονται χωρὶς σκοπὸ στὸ στρῶμα.
Σὰν δολοφόνοι ἐκκρεμεῖς
ταλαντευόμαστε διαρκῶς
κάτω ἀπὸ μιὰν ἀγχόνη –
μὲ τοὺς καρποὺς πισθάγκωνα,
σπασμένο τὸν λαιμό, μὲ τὸν φαλλό μας
πάντοτε στητό,
σὲ συνουσία ὀδυνηρὴ μὲ τὸν Θεὸ
κορυφωμένη στῆς λαγνείας Του
τὴ νικητήρια δίκη.
( Ἔχετε δεῖ
κύριε
ποτὲ
πρησμένη βάλανο ν’ ἀνθίζει,
ἔχετε δεῖ
τὸν στρογγυλό της τὸν καρπὸ
ἴδιο μ’ αὐγὸ πασχαλινὸ
ἐκεῖ
στὴν κόψη τῆς ὀχείας
νὰ τρίζει;
Ἔχετε δεῖ ρώγα κομμένη νὰ ριγᾶ
αἷμα θηλάζοντας
τὸ δόντι ποὺ τὴν κόβει;
Ἔχετε νιώσει τὸ λαρύγγι σας πηχτό,
σάλιο γεμάτο, σπέρμα,
τὴν αἰδῶ
τὴν ἁλμυρὴ τοῦ αἰδοίου;
–Ὤ κρέμες τῆς παραφορᾶς,
ὠχρά, ρευστὰ ἐγερτήρια!–
Ἔχετε δεῖ
πόσο γελοῖα ἡ ὀμορφιά,
ἀθλήτρια τέλεια τῶν ὁρίων,
ραγίζει;
Τὰ μάγουλά σας τά ’δατε ποτὲ –
ἐνθύμια μιᾶς τσιχλόφουσκας,
σινιάλα ἀπ’ τὸ Ἐπερχόμενον,
κοῖτες ξερὲς δακρύων;
Ἢ
τὴ στιγμὴ
τοῦ ὀργασμοῦ ἐκεῖ κάτω,
ἔστω, τὸ πήρατε εἴδηση
ποτέ σας σοβαρὰ
ὅτι δαγκώνει πιὸ γερὰ
τὸ ράμφος τοῦ θανάτου; )
///
Ω ΝΑΙ
ΦΟΒΑΜΑΙ
ΚΥΡΙΕ
Σὲ σᾶς, μόνο σὲ σᾶς ἁρμόζει νὰ τὸ πῶ
ὅτι φοβᾶμαι τόσο ἀπέραντα σχεδόν,
ὅτι κοιμᾶμαι καὶ ξυπνῶ
στὴ Σιβηρία τοῦ φόβου.
Νιώθω τὸ σῶμα του βαθὺ
μέσα μου νὰ σαλεύει,
σὰν κῆτος ποὺ τὸ ἐγκυμονῶ,
φίδι σκληρό, φολιδωτὸ
ποὺ ἕρπει στὸ στομάχι·
κι ἄλλοτε πάλι ἀγέρωχο
ὀξὺ
νὰ ὑψώνεται
σὰν τὴ φωνὴ πολεμιστῆ
ποὺ ἔπεσε στὴ μάχη.
Ἄ, ὁ φόβος –
τί ἐξαίσιος κρεουργός!
Ποτὲ
ποτὲ
δὲν παύει αὐτὸς –
σ’ ἄψογη τάξη πάντα διευθετεῖ,
δοσολογεῖ τὰ μέλη μας,
τὰ τέμνει, τὰ μοιράζει:
ἐδῶ τὴ σάρκα,
ἐδῶ τὸ δέρμα ποὺ τὴ συγκρατεῖ,
τὰ ὀστᾶ, τοὺς χόνδρους –
πράγματα στέρεα, φυσικά·
ἐκεῖ
σὲ κάδους κίτρινους τὰ φευγαλέα ὑγρά:
αἷμα καὶ φλέγμα καὶ χολή,
κλάματα σπάνια, κάτουρα, σκατά,
τὸ πύον, τοὺς ἐμέτους·
ἀλλοῦ
τὰ ὅλως διόλου ἄπιαστα,
τὸν βήχα, ἂς ποῦμε, ἢ τὸν βραχνά,
τῆς πείνας τὰ γουργουρητά,
τὸν ρόγχο τοῦ ἐφιάλτη,
τὸ μουγκρητὸ τοῦ ζώου ποὺ πνίγεται
καὶ τοῦ ἄλλου, ποὺ γελᾶ –
ἄ, τὴν πομπὴ τῆς Σκέψης πρὸ παντὸς
καθὼς προελαύνει εὐσταλὴς
μέσα στὴν αὐταπάτη:
ἰδέες μονήρεις καὶ ἰδέες ὀρδές,
ἰδέες σκυμμένες καὶ ἰδέες στητές,
ἰδέες εὐάερες καὶ ἰδέες πορδές –
χορδὲς
τραυλὲς
σε μιᾶς ζουρλῆς ρομβίας τὴν πλάτη.
///
ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΣ
ΦΟΒΟΣ ΝΟΕΡΟΣ,
μὲ τὸ νυστέρι του σωστὸ
τὰ πάντα ξέρει μαεστρικὰ νὰ πετσοκόβει.
Πίσω του μένουν πρόσωπα μισά,
βάθρα γονατισμένα, ἀνάπηρα
ἀγάλματα βουβά,
ἡ ἴδια ἡ Ἱστορία κουτσὴ –
λὲς καὶ τὴν τίναξε πρὶν λίγο νάρκη.
Ἐμπρός του
οἱ λέξεις γίνονται ξανὰ ὀχετός,
ζέχνει ὅπως βόθρος ρυπαρὸς τὸ γενηθήτω,
γίνεται βάκιλλος ὁ πρῶτος σου ἐαυτός,
ἰός, βακτήριο μοχθηρὸ
ποὺ ὅ,τι ἀγγίζει
τὸ λερώνει.
Δὲν εἶναι αὐτὸς φόβος μονός·
τὸν νιώθω πλῆθος μέσα μου,
μέσα μου ἄνθρωποι στοιβάζονται διαρκῶς
–τρέχουν σκοντάφτουν σωριάζονται
ματώνουν σηκώνονται τρέχουν–
πάλι καὶ πάλι
μ’ ἄρρωστη ἐμμονὴ
πρόθυμοι ὅλα νὰ τὰ ὑποστοῦν
φτάνει νὰ πείσουν
νὰ πειστοῦν
πὼς εἶναι ἀκόμη.
Τοὺς νιώθω
–τρέχουν σκοντάφτουν σωριάζονται–
τοὺς ἀκούω καλὰ
–ματώνουν σηκώνονται τρέχουν–
στὰ ἔγκατα νὰ μονολογοῦν,
νὰ ἀναπέμπουν τὶς ἀδέξιες προσευχές τους,
νὰ ἐκπέμπουν στὸ στερέωμα ἀρές,
ξόρκια, ψαλμούς,
χειρονομίες φορτικὲς πρὸς τὸ κενό,
ζῶα σ’ ἀπόνοια ποὺ ἀλυχτοῦν
καὶ ποὺ βαβίζουν.
Μαζὶ μ’ αὐτούς,
ἕνα μ’ αὐτούς
κύριε
μὲς στὸν φόβο –
στὸν φόβο ποὺ μᾶς κατοικεῖ,
στὸν φόβο ποὺ κι ἐμεῖς τὸν κατοικοῦμε.
Νύχτα καὶ μέρα στὴν κοιλιά του ναυαγοὶ
κυλιόμαστε, ξερνοῦμε,
τρῶμε καὶ σαλιαρίζουμε,
καυλώνουμε, γαμοῦμε,
κι ὕστερα πάλι
πάλι ἀπ’ τὴν ἀρχή,
ἴδιοι ἰαχὴ
ποὺ σφύζει στὴ διαπασῶν
καὶ σοῦ τρυπάει τ’ αὐτιὰ
γιὰ μιὰ στιγμὴ
δίνη ποὺ ἀνόητα ἐπαίρεται
κι ὕστερα πέφτει στὸ ἄπειρο
καὶ φθίνει.
///
ΑΥΤΑ ΜΕ ΣΤΕΙΛΑΝ
ΚΥΡΙΕ
ΝΑ ΣΑΣ ΠΩ
Γίνεται ὡστόσο τέτοιο μήνυμα κακὸ
νὰ φτάσει εὐθὺ στ’ ἀφτί σας;
Γίνεται σάλπιγγα ἀναιδὴς
ἔτσι μακριὰ ν’ ἀντιλαλήσει,
στὰ τείχη ποὺ τὴν ἀψηφοῦν,
ἐκεῖ, στὴν Ἄλλη τὴν πλευρὰ
ποὺ τὰ σιτίζει ὅλα ἡ χαρὰ
κι αὔρα εὐωχίας
ἁπαλὰ
τὰ νανουρίζει;
γίνεται ἐκεῖ
–στὴν πέρα Ἐδὲμ–
νὰ ἀκουστεῖ στὰ ξαφνικὰ
φερμένη ἀπὸ τὸ πουθενὰ
αὐτὴ ἐδῶ ἡ Ὠδὴ
τῆς ἀηδίας;
Ἀηδιάζω
κύριε –
ναί, τὰ σιχαίνομαι ὅλα,
αὐτοὺς κι ἐκείνους κι ὅλους μας
κι ἐσᾶς
κι ἐμένα.
Θέλω μονάχα τὸ μηδὲν
τὸ στρογγυλό, τὸ τέλειο Δ ὲ ν
στὰ χέρια μου νὰ πάρω,
τὸ ἀγαθό του φαλακρὸ κεφάλι
–σὰν τὸ δικό μου
ἢ τὸ δικό σας
κύριε
τὸ κεφάλι–
στὰ δόντια του τὰ κίτρινα θέλω νὰ δῶ
ξανὰ
τὸ Ἐρωτηματικὸ
σὰν μιὰ κραυγὴ ἐξημμένη νὰ μιλήσει,
σὰν ἐπιχείρημα ἐντελές,
τόσο τετράγωνο,
τόσο σαφές,
τόσο αὐτονόητο ὥστε πιὰ
κανέναν δὲν θὰ πείσει.
Γιατὶ τὸ ξέρετε
κύριε
καλὰ –
τὸ ξέρετε ὅσο κι ἐγὼ:
τίποτα δὲν ὑπάρχει ἐδῶ
ἄξιο νὰ σταθεῖ
δίπλα σ’ ἕνα σας στίχο.
Δὲν ἔχει δόντια καὶ λαρύγγι ἡ ὀμορφιὰ –
δὲν ἔχει γλώσσα κἂν
δική της νὰ μιλήσει.
Πάρτε το ἀπόφαση λοιπόν,
βγάλτε ἐπιτέλους τὸν σκασμὸ
κι ἀφῆστε τὸ Μηδὲν νὰ τραγουδήσει!
///
ΟΛΑ ΕΔΩ ΚΑΤΩ
ΚΥΡΙΕ
ΒΑΙΝΟΥΝ ΚΑΛΩΣ
Ὄχι πὼς χάσαμε
ἢ χάσατε ἐσεῖς τίποτα, ἀσφαλῶς.
Κάτι ἐπετείους ἐλαφρῶς
ἑορταστικές, δηλώσεις,
γύρω ἀπ’ τὴν τέχνη σας ποικίλες
διαπιστώσεις, εἰδήσεις τόσες δὰ
περαστικές.
Ὄχι πὼς χάσατε καὶ τίποτε, ἀσφαλῶς!
Κάτι ἐγερτήρια κωμικά, ρίγη
ἀπὸ τῆς μικρῆς μας ἱστορίας τὶς στιγμές,
σούσουρα καὶ ψιθυρητὰ ποὺ σβήσαν,
χάχανα νὰ σοῦ λύνουν τὴν κοιλιά.
Ὅσα ἤτανε νὰ γίνουν, γίναν.
Κι ἐμεῖς
ἀκόμα ὑπάρχουμε,
κι ἐσεῖς
ἔχετε πιὰ πεθάνει.
Κι ὅσο γιὰ τ’ ἄλλα
–πράγματα ἀμελητέα, κοινά–
μοιάζει σὰν νά ’χουνε
ἀνάμεσα σ’ αὐτὸ τὸ Ἀκόμα
καὶ σ’ αὐτὸ τὸ Πιὰ
γιὰ πάντα σταματήσει:
ὧρες
ἡμέρες
ἐποχὲς
τέλεια ἀκινητοῦν,
δὲν λέει νὰ πάρει ἄλλο στροφὲς
ἡ μηχανὴ τοῦ χρόνου,
δὲν λέει νὰ κουνηθεῖ ὁ καιρὸς –
σὰν τὸν σκοπὸ ποὺ ξύλιασε
στέκει ἄψογος
στέκει ἄψυχος στὸ πόστο του
κι ἔχει τὸ στόμα του μουγκὸ καὶ δὲν μιλάει,
κι ἔχει τ’ ἀφτιὰ κλειστὰ καὶ δὲν ἀκοῦν,
μύτη ποὺ δὲν ὀσφραίνεται,
μάτι διπλὸ
τυφλό.
Καὶ δὲν μπορεῖ –
ὅλο καὶ κάτι,
ὅλο καὶ κάτι πρέπει
νὰ σημαίνει αὐτό.
2013-2014
*
*
