Day: 16.11.2026

Η μετα-καταστροφικὴ κοινωνία

*

«Φτερὰ κι ἀγκάθια»
γράφει ὁ
ΘΑΝΑΣΗΣ ΓΑΛΑΝΑΚΗΣ

~.~

Ἀστεῖο ἢ ὄχι, συνωμοσία ἢ ἐπαπειλούμενη πραγματικότητα, τὸ ἐνδεχόμενο μιᾶς κυβερνοεπίθεσης δὲν μπορεῖ νὰ ἀποκλειστεῖ τουλάχιστον τεχνικά. Στὴν ἐποχὴ τῆς κυριαρχίας τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης, τῶν προωθημένων τεχνολογικῶν κατακτήσεων καὶ τῆς ἐπάρκειας ἀνθρώπων ποὺ ἔχουν τὰ μέσα νὰ παραλύσουν ὄχι μόνο τὰ ψυγεῖα ἑνὸς μοδάτου κρεοπωλείου στὰ βόρεια προάστια ἀλλὰ τὸ σύστημα τροφοδοσίας ρεύματος στὸ ὑδροκέφαλο λεκανοπέδιο τῆς Ἀττικῆς, ἡ φρενίτιδα ἀγορᾶς νεροῦ, μπαταριῶν, αὐτόνομων ραδιοφώνων καὶ φακῶν δὲν ἑδράζεται στὴν κοινῶς ἀποκαλούμενη «ψέκα» ‒ γιὰ νὰ θυμηθοῦμε ἀντίστοιχα κωμικοτραγικὰ φαινόμενα τῆς περιόδου τῆς πανδημίας· φαινόμενα στὰ ὁποῖα λίγο-πολὺ ὅλοι συμμετεῖχαν, φανερὰ ἢ ἀνομολόγητα.

Εὐρωπαϊκὲς κυβερνήσεις δημοσιεύουν χάρτες καταφυγίων, δίνουν ντιρεκτίβες πρωταρχικῶν καὶ ἄμεσων ἐνεργειῶν πρὸς τοὺς πολίτες, προβαίνουν σὲ ἀσκήσεις ἀκαριαίας ἐκκένωσης κυβερνητικῶν καὶ ἄλλων κτηρίων διὰ πᾶσαν πιθανότητα καὶ ἐκδοχὴ κάποιας «στραβῆς». Ἡ γενιά μας μπορεῖ νὰ καυχιέται ὅτι ζεῖ παρόμοιες καταστάσεις ὅπως στὴν ψυχροπολεμικὴ περίοδο, ὅπου τὸ ἐνδεχόμενο μιᾶς ὑπαρκτῆς ἀπειλῆς πραγματώνεται σὲ ὑπάρχουσα συνθήκη. Τὸ συλλογικὸ φαντασιακὸ σχεδὸν ἡδονικὰ ἀποπειρᾶται νὰ γευτεῖ τὴν ἀποκαλυπτικὴ ἐμπειρία · μάλιστα, ἔχοντας ἀναγάγει ὁ ταυτοτικὸς αὐνανισμὸς τὴν προσωπικότητα τοῦ καθενὸς καὶ τῆς καθεμιᾶς σὲ θέση βασικοῦ πρωταγωνιστῆ, ὅλοι καὶ ὅλες, εἴτε θέλγονται ἀπὸ μιὰ τέτοια πιθανότητα εἴτε ὄχι, φαντασιώνονται τὶς καλὰ σκηνοθετημένες ἐνέργειές τους προκειμένου νὰ σώσουν τοὺς ἀγαπημένους τους ἢ ἀκόμα-ἀκόμα καὶ νὰ ἀνατρέψουν τὴν κατάσταση ἐκτάκτου ἀνάγκης σὰν ἄλλοι Ἀμερικανοὶ πράκτορες ποὺ μάχονται τὴ σκιώδη ἐπιτροπὴ τοῦ κακοῦ.

Ὣς ἐδῶ ὅλα καλά. Ἐφόσον τὸ ἐνδεχόμενο παραμένει τέτοιο, ὅλες αὐτὲς οἱ φαντασιώσεις μποροῦν νὰ μένουν στὸν νοῦ τοῦ καθενὸς γιὰ τὴν ὥρα ποὺ κάνει τὸ μπάνιο του ἢ γιὰ ὅσο ὁδηγᾶ μέσα στὴν κίνηση κάποιας κεντρικῆς λεωφόρου. Ὡστόσο, ἡ φαντασίωση πόρρω ἀπέχει ἀπὸ τὴν πραγματικότητα.

Ἀλήθεια, πόσο προετοιμασμένοι εἶναι οἱ πολίτες ἑνὸς μεγάλου ἄστεως στὸ ἐνδεχόμενο μιᾶς ὁλοκληρωτικῆς παράλυσης κάθε ἠλεκτροδοτούμενου συστήματος; Ἔστω, πόσο προετοιμασμένοι εἶναι σὲ μιὰ παρατεταμένη κατάσταση κρίσης, ὅταν πιὰ οἱ προμήθειες λιγοστεύουν καὶ οἱ μπαταρίες τελειώνουν; Ἡ ἀπάντηση εἶναι μᾶλλον προφανής.

Ἡ διαρκὴς μετριοπαθὴς ἐπικινδύνευση τῆς καθημερινότητας στὴν Ἑλλάδα τῆς Κρίσης καὶ τῆς ἐθελόδουλης πολιτικῆς τῶν συστημικῶν κομμάτων ἐξουσίας, μᾶλλον ἀπονεκρώνει παρὰ προετοιμάζει γιὰ μιὰ τέτοια κατάσταση. Ἡ παγιωμένη συνθήκη ἐπισφάλειας λειτούργησε μιθριδατικὰ γιὰ τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς κοινωνίας. Προοδευτικὰ τὰ πράγματα ἔφτασαν σὲ ἕνα φαινομενικὸ —ἴσως καὶ οὐσιαστικὸ— μὴ ἀναστρέψιμο τέλμα, τὸ ὁποῖο σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν τοξικὴ νεοελληνικὴ αὐτοπεποίθηση δημιούργησε ἕνα ἐκρηκτικὸ μεῖγμα ἀδράνειας. Ἀκόμα καὶ τὰ μεγαλύτερα οἰκονομικὰ σκάνδαλα, ὑποθέσεις πολιτικῆς, δικαστικῆς καὶ ἀστυνομικῆς διαφθορᾶς, ἐκχωρήσεις ἐθνικῆς κυριαρχίας, περιπτώσεις νεποτισμοῦ καὶ οἰκογενειοκρατίας, ἔχουν πάψει νὰ ἐγείρουν δυναμικὲς ἀντιδράσεις, πέραν τῶν καθιερωμένων ὀργισμένων σχολίων στὰ ΜΚΔ, πορεῖες, ἴσως κάποια μικροεπεισόδια καὶ κινητοποιήσεις· ἔστω ὅμως ὅτι ἡ ἀδρανοποιητικὴ ἀποπολιτικοποίηση ὁδηγεῖ τὴ λαϊκὴ βάση σὲ μιὰν ἀποστροφὴ πρὸς τέτοιες ὑποθέσεις ποὺ εἴτε τιμωρηθοῦν εἴτε μποῦν στὸ ἀρχεῖο δὲν θὰ ἐπηρεάσουν τὸν μισθὸ ποὺ τελειώνει λίγο πρὶν τὰ μισὰ τοῦ μήνα, ἀκόμα καὶ ζοφερὲς ὑποθέσεις ποὺ βάλλουν στὸ ἠθικὸ θυμικὸ τοῦ λαοῦ, βιασμοὶ καὶ παιδοβιασμοί, ζητήματα πατριωτικῆς ταυτότητας, στεγαστικὴ κρίση, ἐκκλησιαστικὰ σκάνδαλα καὶ ἄλλα παρόμοια, μοιάζουν ἁπλὲς παρονυχίδες γιὰ μιὰ κοινωνία πολιτικὰ —τῇ εὐρείᾳ ἐννοίᾳ— ἀδρανῆ. Ἡ Ἑλλάδα, πέρα ἀπὸ τὸ πολιτικό, οἰκονομικό, ἠθικό, ἐθνικοπατριωτικὸ ἢ ἐργατολαϊκὸ πεδίο, βρίσκεται σὲ ἕνα κοινωνικὸ ἀδιέξοδο. Κάπως ἔτσι, λοιπόν, μιὰ ἐνδεχόμενη κατάσταση ἐκτάκτου ἀνάγκης θὰ ἀπέβαινε μοιραία γιὰ αὐτὸ ποὺ ὀνομάζεται «ἐλάχιστη κοινωνικὴ βάση». (περισσότερα…)