του ΣΩΤΗΡΗ ΓΟΥΝΕΛΑ
~.~
Στην Καθημερινή της 23ης Αυγούστου 2026 δημοσιεύτηκαν μεταξύ άλλων δύο εξαιρετικά άρθρα: το ένα της Τ. Καραϊσκάκη («Όλο και λιγοστεύουν οι “ίδιοι με μένα”» και το άλλο της Τ. Επτακοίλη («Ώρα για ψηφιακή αποτοξίνωση»). Και τα δύο εστιάζουν σε ζητήματα που αφορούν τη ζωή των ανθρώπων όπως διαμορφώνεται σήμερα μέσω των ηλεκτρονικών συστημάτων. Σκέφτηκα να αναδείξω τη σημασία τους γιατί τα τελευταία χρόνια επέρχεται ένας Αρμαγεδδών τεχνοκρατικής «πανδημίας» που, ενώ κατακλύζει τον πλανήτη, φαίνεται να περνάει απαρατήρητος ως τέτοιος. Και μάλιστα στα μάτια δισεκατομμυρίων ανθρώπων που μοιάζουν εγκλωβισμένοι σε μια τεχνολογία που τις αληθινές όψεις της αγνοούν.
Η Τ. Καραϊσκάκη «χτύπησε» καίρια. Παρέθεσε μια σειρά από «παράγοντες» στην κυριολεξία ανεξέλεγκτους που εμφανίζονται στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια και κατ’ ουσίαν ανέλαβαν την διακυβέρνηση του πλανήτη. Γράφει:
«Ο μέσος πολίτης της Δύσης αφιερώνει μόλις 34 λεπτά την ημέρα στην αυτοπρόσωπη συνομιλία με άλλους. Υποτιμά την αξία της κοινωνικής επαφής. Προτιμά (σε ποσοστό 90%)ψτην ενασχόληση με το κινητό από την κουβεντούλα με τους οικείους. Ενώ είναι περισσότερο συνδεδεμένος από ποτέ, είναι ταυτόχρονα λιγότερο από ποτέ στενά συνδεδεμένος. Οι οθόνες απορροφούν το 30% του χρόνου του ξυπνητού ανθρώπου (μένουμε κατά μέσον όρο 900 λεπτά την ημέρα ξύπνιοι και κοιτάζουμε μια οθόνη 270 λεπτά τις καθημερινές και 380 λεπτά τα Σαββατοκύριακα) αλλοιώνοντας την υφή της εμπειρίας».
Υπογραμμίζοντας παρακάτω την απουσία σχέσεων αληθινής φιλίας και «πραγματικού εαυτού» παραπέμπει στον Ζήνωνα που όταν ρώτησαν τι εστί φίλος αποκρίθηκε «ένας άλλος ίδιος με μένα».
Τι σημαίνουν αυτές οι επισημάνσεις; Σημαίνουν ότι ο άνθρωπος εγκαταλείπει τον άνθρωπο. Αυτή είναι η αλήθεια. Κάτι συνέβη –φοβερό– για να φτάσει σ’ αυτό το σημείο. Μήπως αποξενώθηκε από τον εαυτό του; Μήπως παραμορφώθηκε; Μήπως περιόρισε την πνευματική διάσταση του είναι του («λήθη του Είναι» λέει ο Χάιντεγγερ) και κατέστη ανάπηρος; Ούτε να δοθεί θέλει, ούτε να προσφερθεί, ούτε να προσφέρει. Έκλεισε τον εαυτό του στα ηλεκτρονικά μηχανήματα –αποθέωση της μοναξιάς– και πορεύεται. Κατά βάθος δεν ξέρει που πηγαίνει (ή που τον πηγαίνουν). Και ίσως δεν τον ενδιαφέρει.
Τα ζητήματα που θίγει το άρθρο έχουν κατά καιρούς τεθεί από σπουδαίους νόες, οι οποίοι κατήγγειλαν την εδραίωση της μηχανής στη ζωή των ανθρώπων και διείδαν ότι αυτό κάθε άλλο παρά συμβάλλει στην πρόοδο των κοινωνιών και της ανθρώπινης ευδαιμονίας. Ανάμεσα σ’ αυτούς ο Γάλλος Ζακ Ελλύλ με το σπουδαίο σύγγραμμά του Το τεχνικό σύστημα και ο Σπ. Κυριαζόπουλος με το βιβλίο Η καταγωγή του τεχνικού πνεύματος. Άλλοι ταύτισαν την ανάπτυξη της τεχνολογίας με την ίδια την «εξέλιξη» του δυτικού πολιτισμού. Αυτά τα ζητήματα τα έθεσε και ο γράφων στο βιβλίο του Το τέλος του ανθρώπου ή η παραμόρφωσή του (Αρμός 2022). Το ερώτημα είναι: μας ενδιαφέρει –ειδικά στην Ελλάδα– να καταλάβουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της όλης «εξέλιξης» του κόσμου; Και ποια η θέση μας και η στάση μας μέσα σ’ αυτή την «εξέλιξη»;
Η Τ. Επτακοίλη συμπληρώνει, κατά κάποιο τρόπο, με το δικό της άρθρο τα παραπάνω. Σχετικά με την «ψηφιακή πραγματικότητα», παρ’ όλο που πρακτικά φαίνεται να διευκολύνεται η παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες, αυτό που ελάχιστα σημειώνεται, κριτικάρεται, αξιολογείται είναι η απόλυτη εξάρτηση από τα συστήματα αυτά, που όσο περνάει ο καιρός παρουσιάζονται ως η μόνη απαραίτητη λύση. Ελάχιστα αναφέρεται ότι όλα αυτά περιθωριοποιούν την ανθρώπινη ύπαρξη, την βάζουν σε παρένθεση και προωθούν την ηλεκτρονική πρωτοκαθεδρία. Εξάλλου, οι ατέλειωτες ώρες επικοινωνίας με κινητά, τάμπλετ και υπολογιστές συνιστούν αφαίρεση της ψυχοσωματικής παρουσίας του άλλου. Την ίδια στιγμή στα μήκη και πλάτη του πλανήτη καταστρέφονται λαοί ολόκληροι, άνθρωποι μένουν στον δρόμο, αναγκάζονται να ξενιτευτούν, να εξοριστούν, οι πόλεμοι δεν λένε να σταματήσουν και εν μέσω όλων αυτών είναι σαν οι απώλειες ανθρώπινων ζωών να αποτελούν «παράπλευρες απώλειες». (περισσότερα…)
