*
Μετάφραση-Σχόλια-Επιμέλεια στήλης
ΦΩΤΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
~.~
Λίγα γνωρίζουμε με βεβαιότητα για τον Girolamo Angeriano. Γεννημένος λίγο πριν το 1480 στην Καμπανία, γιος νομομαθούς, προσχωρεί νέος στον νεολατινικό λογοτεχνικό κύκλο που σχηματίζεται γύρω από τον Τζιοβάννι Ποντάνο στη Νάπολη. Ενδέχεται να πέρασε ένα διάστημα στη Ρώμη. Για τον συζυγικό και οικογενειακό του βίο μας λείπει οποιαδήποτε πληροφορία και γνωρίζουμε, τέλος, πως πέθανε το 1535. Η πενιχρότητα, πάντως, αυτή των βιογραφικών στοιχείων για τον Αντζεριάνο έρχεται σε εντυπωσιακή αντίθεση με το εύρος της επιρροής του στη λογοτεχνία του 16ου αιώνα.
Η επιρροή αυτή οφείλεται πρωτίστως στο αξιοθαύμαστο ποιητικό έργο που φέρει τον τίτλο Ἐρωτοπαίγνιον. Το έργο εκδόθηκε στη Φλωρεντία το 1512, και τόσο την αρχική έκδοση, όσο και τη δεύτερη έκδοση του 1520, πρέπει να τις επιμελήθηκε ο ίδιος ο Αντζεριάνο. Έκτοτε εκδόθηκε (επανειλημμένα) στο Παρίσι, και επίσης στη Βενετία, το Ντόρντρεχτ και τη Φρανκφούρτη. Πέρα από τις διαρκείς εκδόσεις, το έργο αποτέλεσε αντικείμενο εκτεταμένης μίμησης. Μέλη της «Πλειάδας» εμπνέονται από το Ἐρωτοπαίγνιον και το αξιοποιούν τόσο σε γαλλικές όσο και σε λατινικές ποιητικές συνθέσεις. Ομοίως εμπνέει ποιητές και συγγραφείς στην Ιταλία, την Ολλανδία, την Αγγλία και τη Γερμανία.
Το έργο αποτελείται από 199 επιγράμματα, γραμμένα όλα σε ελεγειακό δίστιχο. Σχεδόν αποκλειστικά, τα ποιήματα αφορούν μια γυναίκα, την «Καιλία». Δεν υπάρχει, φυσικά, λόγος να αναζητήσουμε την «πραγματική» γυναίκα πίσω από την ποιητική φυσιογνωμία της Καιλίας. Αφενός το ίδιο το έργο αντλεί εκτεταμένα από ελληνικές και ρωμαϊκές πηγές ─πρωτίστως από την Πλανούδεια Ανθολογία─ αφιερώνοντας στην Καιλία στίχους και αισθήματα ειπωμένα, αφετέρου δε, και κυρίως, η ίδια η πρωτοτυπία του Ἐρωτοπαιγνίου έγκειται, όπως μαρτυρεί και ο τίτλος, στον περιπαικτικά ινδαλματικό χαρακτήρα που πλάθεται για το ίδιο το ερωτικό αντικείμενο. Η υπερβολή αποτελεί το σήμα κατατεθέν κάθε στοιχείου που συνδέεται με την Καιλία, κι όμως αυτή άλλον σκοπό δεν έχει από την αναπτερωτική ιλαρότητα. Ο Αντζεριάνο είναι ένας δημιουργός που αγαπά θερμά την ελεγειακή παράδοση μα επιθυμεί ─και κατορθώνει─ ταυτόχρονα να παρωδήσει, να αναγελάσει, έντεχνα και ιδιοφυώς, την ίδια της την υπερβολή.
~.~
ΤΖΙΡΟΛΑΜΟ ΑΝΤΖΕΡΙΑΝΟ
Επιλογές από το Ἐρωτοπαίγνιον
- «Η αγανάκτηση του βιβλίου» [2]
Ποια Ερινύα σε στοίχειωσε κι όλο σε καταδιώκει;
Ντροπή δεν νιώθεις να μιλάς για όσα δεν μολογούνται;
Οι ποιητές, λέει ο λαός, είναι μωροί και χαύνοι,
Κι εύκολα μαρτυρώ εγώ: πλήρως απεχαυνώθης.
Γράφεις και σβήνεις διαρκώς, σβήνεις και ξαναγράφεις,
Κι ούτε κι οι στίχοι που κρατάς αξίζουν αναγνώστη.
Κι ούτε τα τέσσερα που παν, ιδέα καμιά δεν έχεις,
Όλη η ζωή σου ξεγλιστρά μες στην ανοησία,
Και δεν μπορεί να βρει ο νους στέρεο αποκούμπι.
Παραπονιέμαι δίκαια· μου μπήγεις τη λεπίδα,
Εγκαρτερώ σβησίματα, πληγές μου φέρνει η πένα.
Θαρρώ πως αγνοείς εσύ τι ’ναι παραφροσύνη·
Απολαμβάνεις, θα ’λεγα, σφοδρή, τυφλή, την τρέλα.
Ένα με θλίβει μόνο εμέ: αν βγω στο φως της μέρας,
Στον αναγνώστη τι θα πω; Τι άχαρη η γραφή σου!
Όπως και να το κάνουμε, δεν φταίω εγώ καθόλου,
Θα διαλαλήσω βροντερά «το κρίμα στον λαιμό σου»,
γιατί όλη στο κεφάλι σου πρέπει η ενοχή να πέσει.
Στους δρόμους θα φωνάζω εγώ: «καλοί μου αναγνώστες,
Να σας ευφράνω ήθελα, μα αδύνατον κατέστη,
Ερωτευμένος παλαβός έγραψε αυτούς τους στίχους!»
- «Στην Καιλία» [3]
Έρως πυρός τυλίγεται βαθιά μες στα μαλλιά σου,
Σε χείλη, φρύδια ευφραντικά λάμπει γλυκός ο Έρως.
Σε χέρια ο Έρως όμορφα, σε στήθη άσπρα στέκει·
Σαν τραγουδάς καλότεχνα, κει ξεπροβάλλει ο Έρως.
Συμφύεται ο Έρωτας με πόδια που βαδίζουν·
Ωσάν σκλαβάκι μιας κυράς, σου προσκολλάται ο Έρως.
Δεν είναι ένας μα πολλοί, Έρωτες στο κορμί σου,
Κάθε σου πράξη και προσόν, Έρως είναι, Θεά μου. (περισσότερα…)
