Ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδας | Μεγάλη Τετάρτη

*

Εισαγωγή-ανθολόγηση-σχόλια ΗΛΙΑΣ ΜΑΛΕΒΙΤΗΣ

~.~

Ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδας

Αποδόσεις του Ιγνάτιου Σακαλή

 

Το εισαγωγικό σημείωμα του αφιερώματος ΕΔΩ

~•~

Μεγάλη Τετάρτη

Τοῦ δείπνου σου τοῦ μυστικοῦ…

Στὸ μυστικὸ τραπέζι Σου
σήμερα, Γιὲ τοῦ θεοῦ μου,
συντράπεζό Σου πάρε με
καὶ μήτε στοὺς ἐχθρούς σου
θὰ φανερώσω τὸ τρανὸ
μυστήριο ἐγὼ ποτέ μου
κι οὔτε θὲ νἄχης ἀπὸ μὲ
τὸ φίλημα τοῦ Ἰούδα.

Σὰν τὸν κακοῦργο στὸ σταυρὸ
σιγὰ ξομολογιέμαι·
μὴ μὲ ξεχάσης, βασιλιά,
στῆς βασιλείας τὴ δόξα.

Τοῦ Δείπνου σου τοῦ μυστικοῦ,
σήμερον, Υἱὲ Θεοῦ, κοινωνόν με παράλαβε·
οὐ μὴ γὰρ τοῖς ἐχθροῖς σου τὸ Μυστήριον εἴπω·
οὐ φίλημά σοι δώσω, καθάπερ ὁ Ἰούδας·
ἀλλ’ ὡς ὁ Λῃστὴς ὁμολογῶ σοι·
Μνήσθητί μου, Κύριε, ἐν τῇ βασιλείᾳ σου.

Μυσταγωγοῦσα…

Χειραγωγώντας στὸ φριχτὸ
τοὺς φίλους Του, μυστήριο
τὴν τράπεζα ἑτοιμάζει τους,
ποὺ τὶς ψυχὲς χορταίνει
καὶ τοὺς πιστοὺς ἀθάνατο
κρασὶ κερνᾶ ὁ Χριστός μας.

Εὐλαβικὰ ἂς ζυγώσωμε
κι ἀπὸ καρδιᾶς ἂς ποῦμε:
«Δόξα καὶ θρίαμβος στὸ Χριστό,
τὸ μόνο βασιλιά μας».

Μυσταγωγοῦσα, φίλους ἑαυτῆς,
τὴν ψυχοτρόφον ἑτοιμάζει τράπεζαν,
ἀμβροσίας δὲ ἡ ὄντως σοφία τοῦ Θεοῦ,
κιρνᾷ κρατῆρα πιστοῖς.
Προσέλθωμεν εὐσεβῶς καὶ βοήσωμεν.
Ἐνδόξως δεδόξασται, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν.

Κύριος ὢν πάντων…

Κύριος τῶν ὅλων καὶ θεός,
τὰ πάντα ποὔχεις πλάσει,
ἀδειάζεις ξάφνου ὁ ἀνάλλαγος
καὶ μὲ τὸ πλάσμα Σου ἕνα
γίνεσαι· καὶ πασχαλινὸ
στοὺς φίλους Σου τραπέζι
στρώνεις τὸν ἴδιο Σου ἑαυτὸ
καλώντας τους κοντά Σου·

«Τὴ σάρκα φίλοι, φᾶτε μου,
καὶ μὲς στὴν πίστη ἀνθίστε».

Κύριος ὢν πάντων καὶ Κτίστης Θεός,
τὸ κτιστὸν ὁ ἀπαθής,
πτωχεύσας σεαυτῷ ἥνωσας,
καὶ τὸ Πάσχα, οἷς ἔμελλες θανεῖν,
αὐτὸς ὢν σεαυτὸν προετίθης,
Φάγετε βοῶν τὸ Σῶμά μου,
καὶ πίστει στερεωθήσεσθε.

Ρύσιον παντός…

Τῆς ἀναγάλλιας γέμισες,
Χριστέ μου, τὸ ποτήρι
μὲ τὸ καθάριο τὸ αἷμα Σου
–λύτρωση ὅλου τοῦ κόσμου–
Καὶ τοῦ ἑαυτοῦ Σου θυσιαστὴς
τοὺς μαθητὲς ποτίζεις·

«Πιέτε» φωνάζεις «τὸ αἷμα μου,
κι ἡ πίστη σᾶς στεριώνει».

Ῥύσιον παντός, τοῦ βροτείου γένους,
τὸ οἰκεῖον Ἀγαθέ, τοὺς σοὺς Μαθητὰς ἐπότισας,
εὐφροσύνης ποτήριον πλήσας,
αὐτὸς γὰρ σεαυτὸν ἱερούργεις,
Πίετε βοῶν τὸ Αἷμά μου,
καὶ πίστει στερεωθήσεσθε.

Ὅν ἐκήρυξεν Ἀμνόν…

Ἀρνὶ ἀπ᾽ τὰ βάθη τοῦ καιροῦ
Σὲ κῆρυξ᾽ ὁ Ἡσαΐας,
ποὺ ἔρχεσαι ὑπάκουο στὴ σφαγὴ
καὶ στὸ μαστίγιο δίνεις
τὴν πλάτη, καὶ τὰ μάγουλα
τὸ ράπισμα Σοῦ ἀνάβει
καὶ τὴν ντροπὴ ἀπ᾽ τὸ φτύσιμο
στὸ πρόσωπό Σου ἐδέχτης.
Ἄπρεπο θάνατο κακὸν
ἔχεις στὸ μερτικό Σου.

Τὰ πάντα ὁ ἀναμάρτητος
θέλοντας ὑπομένει,
γιὰ νὰ χαρίση σ᾽ ὅλους μας
ἀνάσταση ἀπ᾽ τὸν τάφο.

Ὅν ἐκήρυξεν Ἀμνὸν Ἡσαΐας,
ἔρχεται ἐπὶ σφαγὴν ἑκούσιον,
καὶ τὸν νῶτον δίδωσιν εἰς μάστιγας,
τὰς σιαγόνας εἰς ῥαπίσματα,
τὸ δὲ πρόσωπον οὐκ ἀπεστράφη,
ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων,
θανάτῳ δὲ ἀσχήμονι καταδικάζεται,
πάντα ὁ ἀναμάρτητος ἑκουσίως καταδέχεται,
ἵνα πᾶσι δωρήσηται τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν.

Τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης…

Γερὰ πιασμένοι οἱ μαθητές
στὸν κύκλο τῆς ἀγάπης
στὸ στῆθος Σου ἀνακρέμασαν
τ᾽ ἅγιο τὸν ἑαυτό τους.

Πλυμένα ὡραῖα τὰ πόδια τους
παντοῦ σκορποῦν εἰρήνη.

Τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης,
συνδεόμενοι οἱ Ἀπόστολοι,
τῷ δεσπόζοντι τῶν ὅλων,
ἑαυτοὺς Χριστῷ, ἀναθέμενοι,
ὡραίους πόδας ἐξαπενίζοντο,
εὐαγγελιζόμενοι πᾶσιν εἰρήνην.

Μυσταγωγῶν Σου, Κύριε…

Στοὺς μαθητὲς ὁ λόγος Σου
δρόμους κρυφοὺς ἀνοίγει·
«Σταθῆτε, ὢ φίλοι, γύρω μου
κι ἂς πάη ὁ φόβος πέρα.
Βαρὺς ὁ πόνος ποὺ πονῶ,
μὰ γιὰ καλὸ τοῦ κόσμου.
Κι ἂν μὲ θωρῆτε ταπεινό,
μὴν παραξενευτῆτε·
δὲν ἦρθα ὡς ἄρχοντας σὲ σᾶς,
μόνο σὰ δοῦλος ἦρθα
καὶ τὴ ζωὴ μου ξαγορὰ
τὴ δίνω ἐγὼ τοῦ ἀνθρώπου,
Κι ἂν εἶστε, ὡς λέτε, φίλοι μου,
πράξτε καθὼς ἐμένα:
στερνὸς ἂς γίνη στὴν τιμὴν
ὁ ποὺ τὴ θέλει πρῶτος·
ὁ ἀφέντης σὰν τὸ δοῦλο του.
Μείνετε ἐδῶ, σ᾽ ἐμένα,
σταφύλια ξέχειλη ἡ ἀγκαλιὰ
σ᾽ ἐμὲ τῆς ζωῆς τ᾽ ἀμπέλι.

Μυσταγωγῶν σου Κύριε τοὺς Μαθητάς,
ἐδίδασκες λέγων. Ὢ φίλοι, ὁρᾶτε,
μηδεὶς ὑμᾶς χωρίσει μου φόβος,
εἰ γὰρ πάσχω, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Κόσμου,
μὴ οὖν σκανδαλίζεσθε ἐν ἐμοί,
οὐ γὰρ ἦλθον διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι,
καὶ δοῦναι τὴν ψυχήν μου, λύτρον ὑπὲρ τοῦ Κόσμου.
Εἰ οὖν ὑμεῖς φίλοι μου ἐστέ, ἐμὲ μιμεῖσθε,
ὁ θέλων πρῶτος εἶναι, ἔστω ἔσχατος,
ὁ δεσπότης, ὡς ὁ διάκονος,
μείνατε ἐν ἐμοί, ἵνα βότρυν φέρητε,
ἐγὼ γὰρ εἰμι τῆς ζωῆς ἡ ἄμπελος.

 

 

*

*

~.~ 

Το γενικό εισαγωγικό σημείωμα της Ανθολογίας

Η βυζαντινή ποίηση παραμένει η μεγάλη απούσα από όλες σχεδόν τις ανθολογίες ελληνικής ποίησης, ένα –χρονικά– τεράστιο, ουσιωδώς ανεξήγητο κι αναιτιολόγητο, κενό για τη γνώση, παρουσία κι εξέλιξη της ελληνικής ποίησης από τις απαρχές της ως τις μέρες μας. Οι αιτίες αρκετές, οι προκαταλήψεις κι η μεροληψία φοβάμαι ακόμη περισσότερες. Έχουμε συνηθίσει να σταματούμε απότομα στην Παλατινή Ανθολογία (μετά βίας ώς τον τέταρτο συνήθως μεταχριστιανικό αιώνα, χωρίς να αναλογιζόμαστε συνάμα πως κι αυτή η ίδια η Ελληνική Ανθολογία συνιστά μια γενναιόδωρη χειρονομία των ίδιων των Ελληνορωμιών του Βυζαντίου προς εμάς τους επιγενόμενους) και καταπιανόμαστε πάλι με το πρωτοφανέρωμα της νεοελληνικής –δημώδους πάντα– ποίησης  εκεί γύρω στον ενδέκατο αι. Το μεταξύ τους διάστημα, έχει ως επί το πλείστον αφεθεί αποκλειστικά στους βυζαντινολόγους, οι οποίοι βέβαια, ας ειπωθεί στεντορείως και υμνητικώς, τον τελευταίο αιώνα έχουν απροσμέτρητα βαθύνει κι εμπλουτίσει τη γνώση μας για τα ποιητικά κείμενα της βυζαντινής περιόδου, με νέες κριτικές εκδόσεις κι αναγνώσεις, μελέτες, φανερώσεις άγνωστων ποιημάτων, μεταγραφές από ανέκδοτα χειρόγραφα κλπ., απομένει η ανθολόγησή τους κι η σύγχρονη (ποιητική κατά προτίμηση) μεταγραφή τους. Μια τέτοια έλλειψη, όπως είναι φυσικό, κι επιτείνει τις προκαταλήψεις αλλά και διογκώνει την άγνοια για τη βυζαντινή ποίηση. Ενώ το υλικό διόλου δεν λείπει, δεν είναι τυχαίο πως ως τις μέρες μας μεταφράζονται κείμενα ποιητικά που προέρχονται αποκλειστικά σχεδόν μόνον από την εκκλησιαστική υμνολογία, πράγμα που φανερώνει πολλά για τη γνώση και τη θεώρηση μα και για τη δεξίωση της βυζαντινής ποίησης σήμερα. Ας είναι! Δεν είναι η ώρα και η στιγμή  για περισσότερα˙ αυτή η εισαγωγή θα αρθρωθεί με την πληρότητα και την τεκμηρίωση που χρειάζεται, σαν έρθει η στιγμή της υλοποίησης μιας τέτοιας ανθολογίας της βυζαντινής ποίησης, που με την παρότρυνση και τη συνεργασία στενών φίλων θα αποκοτήσουμε. Η ανάληψη μιας τέτοιας ανθολογίας, βαρύ κι επίμοχθο έργο, θ’ απαιτήσει και συνεργασίες και χρόνο αρκετό.  Ήδη ανασκουμπωθήκαμε και αναμετριόμαστε με τα κείμενα, τους συγγραφείς, τις δυσκολίες, τις ιδιαιτερότητές τους, το περιβάλλον τους, τη μεταγραφή τους.
Με τον νου λοιπόν στραμμένο στη δημιουργία μιας ανθολογίας της βυζαντινής ποίησης, αποφασίσαμε εδώ στο ηλεκτρονικό ΝΠ, να ξεκινήσουμε με την παρουσίαση μιας όσο το δυνατόν εκτεταμένης επιλογής των ήδη μεταφρασμένων (περισσότερο ή λιγότερο γνωστών) βυζαντινών κειμένων από νεοέλληνες ποιητές˙ σαν προεισαγωγή και πρόγευση της μελλοντικής ανθολογίας αλλά κι άτυπη, όσο το δυνατόν ευρεία, αποτίμηση της μέχρι σήμερα παρουσίας της μεταφρασμένης βυζαντινής ποίησης στα γράμματά μας.
ΗΛΙΑΣ ΜΑΛΕΒΙΤΗΣ, 17.3.2021

*