του ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ

~.~

Πρώτο Μέρος εδώ

 ΙΙ.

Στις 5 Μαρτίου 2026, έναν μήνα και πέντε μέρες μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν, διαβάζω μία από τις σπάνιες πλέον δηλώσεις του Τζόρτζιο Αγκάμπεν:

«Μια χώρα δέχτηκε επίθεση χωρίς κανένα πραγματικό λόγο και δολίως, τη στιγμή που υποτίθεται ότι διεξάγονταν διαπραγματεύσεις μαζί της, και ο πνευματικός της ηγέτης δολοφονήθηκε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση –ή η παράνομη οργάνωση που φέρει αυτό το όνομα– όχι μόνο δεν καταδίκασε τούτη την κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου από δύο κράτη που καθώς φαίνεται έχουν απολέσει κάθε μέτρο αυτογνωσίας και ευθύνης, αλλά και διέταξε τον ιρανικό λαό να πάψει να αμύνεται³.»

Εννοείται ότι μία χώρα, όπως συμβαίνει και με πολλές άλλες αυτήν την περίοδο, δέχθηκε σοβαρή επίθεση. Όχι μόνον στην επικράτειά της αλλά και στην αξιοπρέπεια και την αυτεξουσιότητά της. Η Δύση, αρχικά, επικαλούμενη το μεταμοντέρνο παραμύθι του δικαιωματισμού που γνωρίζει ως κάκιστος πλασιέ να πουλάει τα τελευταία χρόνια στην υπόλοιπη υφήλιο, εγκατέλειψε την κασέτα που είχε βάλει να παίζει μονίμως, για να βγει στην επιφάνεια το πραγματικό ζητούμενο της επίθεσης στο Ιράν: το πετρέλαιο. Και δεν είναι μόνον το πετρέλαιο αλλά και το ποιος ελέγχει έναν γεωγραφικό τόπο και ένα φυσικό πέρασμα που από αρχαιοτάτων χρόνων ανήκει σε συγκεκριμένους λαούς. Αφού οι ΗΠΑ και οι σκοταδιστές δορυφόροι τους στην περιοχή κατάφεραν να επιβάλουν, έπειτα από δεκαπέντε συναπτά έτη συνεχούς προσπάθειας, το τερατώδες καθεστώς της Αλ-Κάιντα στην Συρία, διέλυσαν εν συνεχεία τον Λίβανο και προχωρούν προς την πλήρη γενοκτονία ενός από τους ελάχιστους λαούς που λειτουργεί ακόμη με σεβασμό στην πατρογονική του γη και του οποίου η αξιοπρέπεια καθορίζει τον τρόπο ζωής του: τους Παλαιστινίους.

Αλλά αυτά είναι ασήμαντα γεγονότα για τους κατοίκους της ευρωπαϊκής ηπείρου και πολύ περισσότερο για τους κατοίκους του Νότου της Χερσονήσου του Αίμου, που φαίνεται ότι έχουν λύσει όλα τα προβλήματα δημοκρατίας και ελευθερίας μέσω του «έξυπνου» τηλέφωνου και του τουρισμού, και πιστεύουν ότι η καταστροφή τόπων με τους οποίους είχαν άμεση σχέση επί χιλιετηρίδες, δεν τους αφορά άμεσα, ως Έλληνες, αλλά κάποιον άλλον μακρινό γαλαξία.

Κατ’ ελπίδα: ο βαμβαρδισμός του Ντουμπάϊ, ως αντίποινα των Ιρανών στην απειλή αφανισμού της πατρογονικής τους γης, έρχεται να επιβεβαιώσει μια πρόσχαρη υπόσχεση καταστροφής ενός μοντέλου που απειλεί εδώ και δεκαετίες τον πλανήτη. Αρχικά να υπενθυμίσουμε ότι από όλους τους κατοίκους του τόπου που ο Πτολεμαίος αποκαλούσε «Ευδαίμονα Αραβία» τα σημερινά Εμιράτα δεν είχαν ποτέ να επιδείξουν το παραμικρότερο είδος πολιτισμού, ούτε και κάποια ευδαιμονία (εν αντιθέσει, π.χ., με τους κατοίκους της Υεμένης και εν μέρει του προϊσλαμικού Μπαχρέιν), καθότι ο νομαδικός τρόπος ζωής τούς εμπόδιζε να στραφούν προς αυτήν την κατεύθυνση και τα ολιγάνθρωπα ψαροχώρια τους ζούσαν ακριβώς από την αλιεία και ενίοτε από την εύρεση οργανικών πολύτιμων λίθων όπως τα μαργαριτάρια τα οποία και πουλούσαν στους ξένους.

Η κατάσταση άλλαξε χάρη στην εύρεση του πετρελαίου. Από την δεκαετία του 1950, ξεκινάει ένας ασυλλόγιστος αγώνας επιβεβαίωσης των Εμιράτων χάρη στον υλικό πλούτο. Το 1971 όσοι από την ανατολική Αραβία κατάφεραν να βρουν πετρέλαιο στην ξηρή έρημό τους ενώθηκαν σε συνομοσπονδία χάριν ακριβώς του πετρελαίου. Όσοι από τους γηγενείς βεδουίνους δεν συμμετείχαν ή και δεν συμμετέχουν στην μετατροπή της Αραβίας σε Μαϊάμι, εξορίζονται στην έρημο. Για τις ιθύνουσες τάξεις δεν τίθεται ζήτημα: μπορούν πάντα να βρουν σκλάβους από την Αφρική και την Ινδική Χερσόνησο.³ Πράγμα που γίνεται συστηματικά μέχρι σήμερα: Νοτιοαφρικανοί, Κογκολέζοι, Ταζμανοί καθώς και Αιθίοπες παίρνουν τον δρόμο της εξορίας, τον δρόμο της σκλαβιάς που έχουν χαραχθεί εδώ και αιώνες. Είτε από την Σομαλία είτε από το περίφημο Port Sudan οι έμποροι μαύρης σάρκας είναι πάντα σε ετοιμότητα να εφοδιάσουν την, πλέον, Δύσθυμη Αραβία με καινούργιους σκλάβους για τις celebrities που συχνάζουν στο Ντουμπάι.

Aλλά ας εξετάσουμε για ποιον λόγο ο Μάικ Ντέηβις αποκάλεσε τo 2006 την όλη χωροταξική θεματολογία του Ντουμπάι «καινούργιο στάδιο του καπιταλισμού», χαρακτηρισμός που μου δίνει την αφορμή να γράφω τα παρόντα. Τα περίφημα Chicago Boys, αφού πρώτα ανέλαβαν τον ρόλο του κοινωνικού οδοστρωτήρα στην Λατινική Αμερική μαζί με την CIA κατά την δεκαετία του 1970, αποφάσισαν στις αρχές της νέας χιλιετίας να ρίξουν το βλέμμα τους αλλού. Αυτό το αλλού είναι δίχως αμφιβολία μια έρημος με πετρέλαιο. Το ζήτημα δεν είναι, βέβαια, ότι διαθέτει πετρέλαιο. Ο Ντέηβις αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Το Ντουμπάι είναι η ενσάρκωση του ονείρου των Αμερικάνων αντιδραστικών –μια όαση ελεύθερης οικονομίας δίχως φόρους– δίχως συνδικάτα καθώς και δίχως κόμματα αντιπολίτευσης (και δίχως καν εκλογές).»

H πόλη του Ντουμπάι, την εποχή που τα έγραφε αυτά ο Ντέηβις, είχε γύρω στα 25 εμπορικά κέντρα (malls), με επιφανέστερο το περίφημο Dubai Mall το οποίο αποτελεί μία πόλη μέσα στην πόλη που περιέχει μεταξύ άλλων ένα ενυδρείο γεμάτο καρχαρίες και «προστατευόμενα» θαλάσσια είδη προς τέρψη των επισκεπτών του. Αυτοί οι τελευταίοι στις γιγαντοοθόνες του μπορούν να δουν το νεοφιλελεύθερο σλόγκαν που χαρακτηρίζει την εποχή μας: BUSINESS IS THE FUTURE. Δυστυχώς για εμάς και ευτυχώς για όλους αυτούς, η μπίζνα είναι ήδη παρούσα, που σημαίνει ότι η δυστοπία τους είναι και εκείνη ήδη παρούσα. Όχι μόνον εκεί, αλλά και αλλού. Η δυναστεία των Ελ-Μαχτούμ που διοικεί αυτόν τον χώρο αλλοπρόσαλλης κατανάλωσης αποτελεί μια ακόμη ενσάρκωση του ονείρου των νεοφιλελεύθερων μυαλών: την ταύτιση της πολιτικής και του μάνατζμεντ. Ο Πρίγκηπας είναι ταυτοχρόνως ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος (PDG) της εταιρείας-χώρας που ονομάζεται Ντουμπάι:

«απλούστατα διότι διευθύνει την χώρα ως μια ιδιωτική εταιρεία, για το καλό του ιδιωτικού τομέα, και όχι για εκείνο του κράτους.»

Δεύτερο χαρακτηριστικό του Ντουμπάι: η «χώρα» αυτή είναι μία από τις παγκόσμιες ζώνες ξεπλύματος μαύρου χρήματος και ταυτόχρονα αγαπημένος παρτενέρ των Η.Π.Α. Οι δύο αυτές ιδιότητες είναι δίδυμες. Το ξέπλυμα του μαύρου χρήματος συνοδεύει την άφεση αμαρτιών που του δίνει η Ουάσιγκτον ούτως ώστε να κατασκοπεύει από πολύ κοντά το Ιράν. Η παραχώρηση βάσεων στους Αμερικανούς βρίσκεται στα πλαίσια της «φιλίας» τους. Κι αυτό, όχι γιατί οι επιχειρηματίες των Η.Π.Α. δεν χρειάζονται να ξεπλύνουν τα ματωμένα τους χρήματα αλλά διότι βρίσκουν ήδη πρόσφορο έδαφος μέσα από τις συμφωνίες που συνάπτονται ανάμεσα στα δύο κράτη.

Τρίτο χαρακτηριστικό του Ντουμπάι: Η υλική φτώχεια και η πνευματική πενία χρειάστηκαν να βρουν ένα αντιστάθμισμα που χάρη στο πετρέλαιο και το ξέπλυμα χρήματος θα μπορούσε να τους βάλει στον παγκόσμιο χάρτη. Έτσι, στράφηκαν προς το πρότυπο μιας άλλη χώρας που εξαιτίας του γεγονότος ό,τι δεν είχε ούτε κι αυτή ποτέ τίποτε να επιδείξει πέρα από γενοκτονίες, αποφάσισε να εμφανίσει το απόλυτο τίποτα μέσω του γιγαντισμού.⁴ «Στην σύγχρονη εποχή, ο αρχιτεκτονικός γιγαντισμός αποτελεί το διεστραμμένο σύμπτωμα μιας οικονομίας που βρίσκεται σε κερδοσκοπική υπερθέρμανση», αναφέρει ο Μάικ Ντέηβις. Το ψευδονησί του Φοίνικα είναι ένα από τα χαρακτηριστικά κατασκευάσματα που αποδεικνύει τις πεποιημένες βάσεις πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε αυτή η πόλη. Χάρη σε αυτήν την απολύτως τεχνητή κατασκευή, ένα γιγαντιαίο αρχιτεκτονικό σχέδιο, το Ντουμπάϊ κατάφερε να προσελκύσει τον τουρισμό του επιδεικνύοντας στους καταναλωτές των ταξιδιών που αναζητούν το απόλυτο τίποτα του χυδαίου υλισμού, ό,τι εκεί θα μπορέσουν να το βρουν. Πρόκειται για έναν χώρο που θέλει να περιέχει μέσα του όλον τον κόσμο (όπως τον φαντάζονται βέβαια οι δημιουργοί τους), ο οποίος μέσω της «ντοπαρισμένης από στεροειδή αρχιτεκτονικής» αποτυπώνει μια σειρά ομοιωμάτων του κόσμου αυτού. Πρόκειται λοιπόν κατά τον Ντέηβις περισσότερο για μια

«φαντασμαγορική χίμαιρα παρά για απλό patchwork. Προσωποποιεί το τερατώδες ζευγάρωμα όλων των ντελιριακών ονείρων των Barnum, Gustave Eiffel, Walt Disney, Steven Spielberg, Jon Jerde, Steve Wynn –των αρχιτεκτόνων του Λας Βέγκας– καθώς και άλλων όπως οι Skidmore, Owings και Merrill. Τα Εμιράτα συγκρίνεται συχνά με το Λας Βέγκας, το Μανχάτταν, το Ορλάντο, το Μονακό και την Σιγκαπούρη, αλλά τα Εμιράτα τα ενσωματώνει όλα αυτά ταυτοχρόνως, δίνοντάς τους, όμως, μια μυθική διάσταση: πρόκειται για ένα παραισθησιογόνο κολάζ του nec plus ultra όσον αφορά τον γιγαντισμό και το κακό γούστο.»

Όπως σε όλες τις κοινωνίες νεόπλουτων ρατσιστών τα gated communities κάνουν θραύση, έτσι και οι κύριοι του Ντουμπάι περιχαράκωσαν εναντίον των βεδουίνων καθώς και εναντίον των πτωχών ξένων δούλων τις πανάκριβές τους βίλλες. Μαζί με τους τουρίστες από όλον τον κόσμο, μπορούν να βγάζουν τις selfies τους μπροστά από τις πισίνες γεμάτες με αφαλατωμένο νερό. Το Ιράν χτύπησε τις πανάκριβες εγκαταστάσεις αφαλάτωσης και μπορούμε να είμαστε σχετικά ήρεμοι, για λίγο καιρό μάλλον, ότι θα σταματήσουν να κλέβουν το θαλασσινό νερό. Πέρα όμως από το φαινόμενο του αρχιτεκτονικού γιγαντισμού, το Ντουμπάι ειδικεύεται και στην παραμόρφωση των σωμάτων. Πέρα από τις πλαστικές εγχειρήσεις για τους άνδρες, θύματα αυτής της παραμόρφωσης πέφτουν συνήθως οι γυναίκες. Όμορφες ή άσχημες, δεν έχει σημασία και είναι ζήτημα υποκειμενικού γούστου όπως και να έχει, τα αποικιοποιημένα από την κακογουστιά σώματα οφείλουν να επιδεικνύουν ένα τερατώδες σώμα γεμάτο σιλικόνη. Από τα χείλη μέχρι τα στήθη και τα οπίσθια, οι γυναίκες αποποιούνται την φυσική τους ομορφιά για χάρη της επίδειξης του μεγάλου. Όποια καταστροφή συνέβη στον χώρο τώρα συνεχίζει να λαμβάνει χώρα πάνω στα σώματα.

*

*

ΙΙΙ.

Σε τούτον τον κόσμο που έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο κατάστημα αγοραπωλησίας (τα πάντα αγοράζονται και τα πάντα πωλούνται), χώρες που έχουν αποποιηθεί εθελούσια την ιστορική τους ταυτότητα, την πολιτισμική τους διαφορά και τον τρόπο του κοινωνείν πέφτουν πρώτες θύματα του φαινομένου Ντουμπάι. Το παράδειγμα της Ελλάδας και πιο συγκεκριμένα της πρωτεύουσάς της αποτελεί πλέον ένα κλασσικό παράδειγμα πλήρους εκβαρβαρισμού. Κανένας σεβασμός σε μια τρισχιλιετή γλώσσα (τα πάντα είναι γραμμένα σε άσχημα αμερικάνικα αγγλικά, πράγμα που από ό,τι φαίνεται δεν ενοχλεί κανέναν, αφού κανείς δεν το αναφέρει ποτέ), πλήρης καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος της πρώην βουκολικής Αττικής, ιδιωτικοποίηση των κοινών χώρων από ιδιώτες εμπόρους (είτε αυτοί είναι μικρομαγαζάτορες είτε funds, ελάχιστη διαφορά έχει), μιμητισμός δίχως όρια του ντουμπαϊκού γιγαντισμού (βλ. Stavros Niarchos Foundation, The Ellinikon Project και ό,τι άλλο επακολουθεί) καθώς και πλήρης αδιαφορία για τον κοινό βίο που μοιραζόμαστε όλοι: αυτά είναι κάποια από τα συμπτώματα της ντουμπαϊοποίησης της οποίας οι Έλληνες έγιναν εθελούσια και εθελόδουλα οι αποικιοποιημένοι δέκτες χάριν, πάντα, του χρήματος.

Ένας από τους μεγάλους χριστιανούς φιλοσόφους του εικοστού αιώνα, ο Ζακ Ελλύλ, πρότεινε με επιδέξιο τρόπο την άμεση βεβήλωση του χρήματος. Αυτή η βεβήλωση, δηλαδή ένα είδος προκλητικής βλασφημίας προς την ιδιότητα του πλούσιου, ο οποίος αποτελεί το σύγχρονο ανθρωπολογικό μοντέλο, έχει πολλές συνιστώσες. Πρώτα και κύρια η βεβήλωση της εικόνας του πλούσιου (εκείνου δηλαδή που έχει πολλά λεφτά) χάριν της ταπεινότητας του απλού και πτωχού, συνεπιφέρει μια διακοπή της αυξανόμενης δουλικότητας προς το χρήμα αλλά και την χρήση του. Ο Ελλύλ επιμένει στην δωρεάν σχέση του πιστού με τον Θεό του. Αυτήν την πρόταση μπορούμε να την προεκτείνουμε, όσοι δεν είμαστε αμιγώς χριστιανοί, και να την προσαρμόσουμε στο κοινωνικό γίγνεσθαι ούτως ώστε να απελευθερωθούμε από τα γήινα δεσμά της ασχήμιας και της κάθε λογής πορνείας. Μόνο τότε και κατά αυτόν τον τρόπο θα ανοίξει πάλι ο δρόμος προς την αναζήτηση και, κατά συνέπεια, προς την εύρεση του επίγειου παραδείσου, που είναι ένας κήπος απολαύσεων, ηδονών και χαράς. Με τα λόγια του Δάντη που αναφέρει ο Σανγκουινέττι στο βιβλιαράκι του, ο κήπος είναι ο απόλυτος τόπος, «εκεί που η αγάπη μας αιώνια κατοικεί».

///

 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

2. Πρόκειται για την τελευταία δημόσια παρέμβαση του φιλοσόφου μέχρι στιγμής απ’ όσο γνωρίζω: συνοπτική, συντριπτική, επικριτική και δίκαιη. Ο τελευταίος μεγάλος φιλόσοφος της εποχής μας, και από ό,τι φαίνεται πολλών ακόμη εποχών που θα έρθουν, αφού ολοκλήρωσε με αριστουργηματικό τρόπο την εννέα τόμων εργασία του πάνω στον Homo Sacer (έργο παντελώς άγνωστο στην Ελλάδα, πέραν του πρώτου τόμου), εκτός από τα μικροκείμενα που έχει εκδώσει τελευταία όπως το Όταν η οικία φλέγεται (Quando la casa brucia), έχει κάνει μόνο λίγες δημόσιες ήσσονες παρεμβάσεις σε ό,τι αφορά τους νεοναζιστικούς νόμους και την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης που εμφανίστηκε με την γρίπη του Κόβιντ, εξαιτίας των οποίων λοιδορήθηκε και κατασυκοφαντήθηκε από εκείνους ακριβώς που τον επικαλούνταν την προηγούμενη δεκαετία· κι αυτό, όχι μόνον στον Δυτικό κόσμο αλλά και στο ιδιόμορφο περιβάλλον της Ελλάδας μετά την επέλαση του ΔΝΤ της οποίας τον δρόμο άνοιξαν οι σοσιαλιστές, τα φιλελεύθερα ελληνικά golden boys και η αριστερά του θεάματος. Είδαμε, λοιπόν, πώς λειτούργησε το ξέσπασμα του μηντιακού φόβου ακόμη και στους «προοδευτικούς» ανθρωπιστές ή ακόμη και στους περίφημους αντιεξουσιαστές (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) οι οποίοι και ζητούσαν περισσότεροι αστυνόμευση εξ αιτίας των κακοποιών που δεν φορούσαν την κινεζική μάσκα των πενήντα λεπτών.

3. Η ιδιότητα του δουλέμπορου είναι συνυφασμένη με μια συγκεκριμένη αραβομουσουλμανική ταυτότητα (η οποία δεν κατάφερε να αναπτύξει ανθρωπιστικά ιδεώδη βάσει της μεταφυσικής και της αγάπης της γνώσης όπως συνέβη σε κάποια μέρη της υφηλίου από αυτήν την φυλή), καθότι ετούτη χρησιμοποίησε την νέα θρησκεία του Ισλάμ ως μέσω κατάκτησης περιοχών και λαών. Να υπενθυμίσουμε ότι οι αραβομουσουλμάνοι αποκαλούσαν kafir (άπιστο) κάθε ανιμιστή της Υποσαχάριας Αφρικής, που εκτός από την προσβολή που υπέστη στην πατρογονική του ταυτότητα και πίστη του από τον βίαιο εξισλαμισμό του, συνέχισε να αποκαλείται καφίρ από τους εποίκους Ευρωπαίους που πήραν την σκυτάλη από τους Άραβες. Τουτέστιν κάφρος. Λέξη με υποτιμητική σημασία που έχει φτάσει μέχρι την Ελλάδα και που χρησιμοποιείται ανεξέλεγκτα και ανιστορικά από τους κατοίκους αυτής της χώρας, καθότι είναι τιμητικό να είσαι άπιστος σε εκείνους που θέλουν να γίνουν αφέντες σου.

Το εμπόριο σκλάβων των Αράβων με θύματα τα σώματα των κατοίκων της Υποσαχάριας Αφρικής ξεπερνούσε επί αιώνες και συνεχίζει να ξεπερνάει εκείνο των Ευρωπαίων αποικιοκρατών. Πιο συγκεκριμένα, υπολογίζεται ότι μέσα σε τρεις αιώνες μεταφέρθηκαν από τους Πορτογάλους, του Γάλλους, τους Ισπανούς, τους Ολλανδούς και τους Άγγλους στην Νέα Γη γύρω στα δέκα εκατομμύρια μαύροι σκλάβοι προερχόμενοι από την Δυτική παραθαλάσσια Αφρική. Όσον αφορά το συνεχιζόμενο εμπόριο σκλάβων από τους πλούσιους Άραβες μπορούμε να κάνουμε λόγο για πάνω από τριάντα εκατομμύρια. Για περισσότερες και ακριβέστερες πληροφορίες όσον αφορά την γενοκτονική πολιτική των αραβομουσουλμάνων και των Ευρωπαίων ανά τους αιώνες βλ. την ιστορική μελέτη του Tidiane N’Diaye, Le génocide voilé , Gallimard, 2008.

4. Ο Ζαν-Λυκ Γκοντάρ σε μια ταινία του χαρακτήρισε τις ΗΠΑ χώρα χωρίς όνομα. Πράγμα που ευσταθεί πλήρως αν αναλογιστούμε ότι ομοσπονδία πολιτειών είναι επίσης το Μεξικό αλλά και η Βραζιλία. Και οι δύο αυτές χώρες βρίσκονται εντός της αμερικανικής ηπείρου. Αλλά αυτό δεν τους εμπόδισε να δημιουργήσουν το δικό τους κράτος χρησιμοποιώντας την ποικιλία των διαφόρων εθνοτήτων, γηγενών και ξένων, και να σχηματίσουν μια ταυτότητα που έχει κάποιο νόημα. Από την άλλη, αυτοί που αποκαλούμε Αμερικάνοι, είναι ουσιαστικά μια μερίδα λευκών που αποφάσισε να ταυτίσει την χώρα της με όλη την Ήπειρο!

*

*

*