1821 : Το θείο χέρι που φλόγα κράταε κι ευλόγα

Πρόλογος-Ανθολόγηση-Σχόλια
ΞΑΝΘΟΣ ΜΑΪΝΤΑΣ

Το να συνεορτάσουμε τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 χωρίς καμία επίμονη ματιά στη σημερινή κοινωνία μας, μόνο ως φολκλόρ και γελοιότητα μπορεί να ακουστεί. Αν και αυτό δεν απέχει πολύ από τις σημερινές κυβερνητικές επιλογές και επιδιώξεις.

Δεν έχουν περάσει πολλές δεκαετίες που οι εορταστικές εκδηλώσεις της 25ης Μαρτίου είχαν αποκλειστικά τον χαρακτήρα της εθνοπατριωτικής υποκρισίας, όπου οι μετεμφυλιοπολεμικοί ηγέτες του τόπου στις βροντώδεις ανοησίες τους μαγάριζαν, όταν τα έπιαναν στο στόμα τους, καί το Έθνος των Ελλήνων καί την πτωχή Πατρίδα. Και φυσικά το άλλο άκρο καιροφυλακτούσε. Στα χρόνια της μεταπολίτευσης και της ευτυχισμένης μας ένταξης στην Ευρώπη, με την υπόσχεση της καταναλωτικής ευμάρειας ―της μόνης υπόσχεσης που μπορούσε να δοθεί σε πιστό υποτελή― ήρθαμε αντιμέτωποι με το αντιδιαμετρικό αίσχος. Εθνοαποδόμηση αντί για εθνοπατριωτισμό. Στο σωρό της αποδομητικής επιχειρηματολογίας τους, το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο αλλά όχι το μόνο, εμφανίζεται με το βιβλίο ιστορίας της ΣΤ’ Δημοτικού και την ιδιαίτερη αναφορά του στο ’21. Αντί λοιπόν για κριτική σκέψη, αντί για συνεχή θεώρηση και αναθεώρηση, αντί για τίμια στάση απέναντι στο γεγονός μιας μεγάλης επανάστασης, είχαμε την ευκολία της αποδόμησης. Και μάλιστα όπως αυτή υπαγορευόταν και υπάκουα μεταφερόταν στην ελληνική πολιτική και πανεπιστημιακή ζωή, από τα ακαδημαϊκά επιτελεία ιδιαίτερα της αγγλικής ιστορικής σχολής. Μαζί στην προσπάθεια αυτή υπήρξαν οι νεοφιλελεύθεροι μιμητές ό,τι ξένου και οι δήθεν προοδευτικοί του θολού διεθνισμού. Απόπειρα τελικά, μιας αεθνικής πολιτικής που έδειχνε να συγκλίνει με οτιδήποτε άνοιγε, χωρίς όρους και όρια, σύνορα και πόρτες στα επαχθέστερα των σύγχρονων συμφερόντων. Η Δημοκρατία αναιρούταν μέσα στις ίδιες τις Δημοκρατίες. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, κάθε χρόνο γιορτάζαμε την ημέρα της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Α ρε Μακρυγιάννη, να μας βλέπεις, να μας φτύνεις και πάλι ν’ ανοίγουν και να αιμορραγούν οι εφτά πληγές σου.

Ναι. Να συνεορτάσουμε όλοι οι Έλληνες τη διακοσιοστή επέτειο της Μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης. Χωρίς όμως να κλείνουμε τα μάτια στη βαθύτατη παρακμή της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Πολλά τα δεινά που έχουμε να μετρήσουμε στην πορεία μας σήμερα. Πολιτικά είμαστε προσαρμοσμένοι, για την ακρίβεια δεμένοι, στην εξάρτηση. Μάλιστα οι κυρίαρχες πολιτικές ελίτ, με εντυπωσιακό εθελοντισμό, υπακούν σε μια τέτοια κατεύθυνση, ενώ με τον δικό μας τρόπο ακολουθούμε σ’ αυτή τους την πορεία εμείς οι, κατ’ επίφαση ελεύθεροι, πολίτες αυτού του τόπου. Ο Ελληνισμός συρρικνώνεται, ακόμη και πολιτιστικά, εκεί όπου είχε μέχρι και πρόσφατα το πλεονέκτημα. Ο μιμητισμός του ευρωπαϊκού ή αμερικάνικου τρόπου πήρε τη θέση του παλαιού δημιουργικού κοσμοπολιτισμού των Ελλήνων της διασποράς. Και οι “ποικίλες δράσεις των στοχαστικών προσαρμογών”, ίδιον του Ελληνισμού, εξαφανίστηκαν δίνοντας ό,τι πιο άχρωμο και άοσμο στον σημερινό κόσμο μας , τον νεοελληνικό του 21ου αιώνα. Συγχρόνως φέραμε βαρέως στις πλάτες μας και με κάθε τρόπο αρνηθήκαμε την παράδοσή μας, τη σημαντικότερη ίσως στον κόσμο. Έτσι βολευτήκαμε στη νωθρότητά και αγκαλιάσαμε σαν ξιπασμένοι επαρχιώτες ό,τι ξένο. Καμία δημιουργική στάση, καμία σύνθεση, μόνο μιμητισμός. Όμως η συρρίκνωση του Ελληνισμού γίνεται ακόμα πιο φανερή στις ημέρες μας, όταν δούμε τα δημογραφικά στοιχεία. Κάθε χρόνο μειωνόμαστε με τέτοιο τρόπο που ισοδυναμεί με την απώλεια μιας πόλης όπως η Καλαμάτα και δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε τι θα είναι αυτό που θα ανατρέψει μια τέτοια δημογραφική διολίσθηση. Η οποία δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε τι θα επιφέρει σε πενήντα με ογδόντα χρόνια.

Μ’ αυτά τα δεδομένα, αλλά με γνώση και φρόνηση, με τα μάτια ανοιχτά και την ψυχή σε βρασμό, να εορτάσουμε και να συνεορτάσουμε την 25η Μαρτίου. Και ας αγκαλιάσουμε το μήνυμα που δίνει ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά γεγονότα του 19ου αιώνα. Πως η Ελευθερία μόνο με την κόψη μετριέται του σπαθιού την τρομερή.

Καθώς, λοιπόν, από ανάγκη εσωτερική κινούμενος προς φίλους εκλεκτούς, προσπάθησα και έδωσα, με μικρά δείγματα λόγου, στιγμές του μεγάλου γεγονότος, αποσπάσματα ποιητικά, ιστορικά, αποσπάσματα αγωνιστών που μιλούν για τα πάθη και τα παθήματα, για την ομόνοια και τον διχασμό, για την Επανάσταση και τον εμφύλιο, για το μεγαλειώδες και τη φρίκη. Έτσι καθώς τα παρουσίασα στο δίκτυο, τα χαρίζω σήμερα και πάλι στους φίλους. Γιατί ίσως μπορούν, έστω και λίγο, να προσφέρουν στη σκέψη και να συγκλονίσουν την ψυχή των συμπολιτών. Και ίσως κάτι να θυμίσουν, που αν ξεχαστεί θα μας πονέσει.

ΞΑΝΘΟΣ ΜΑΪΝΤΑΣ
Νέα Ιωνία, Μάρτιος του 2021

 

~.~

1  8  2  1
ΤΟ ΘΕΙΟ ΧΕΡΙ ΠΟΥ ΦΛΟΓΑ
ΚΡΑΤΑΕ ΚΙ ΕΥΛΟΓΑ

Μετρώντας το μέγεθος του εξαίσιου εγχειρήματος
της Επανάστασης του 1821 με τον λόγο

 

~.~

5/1/2021

Κώστας Γ. Καρυωτάκης

ΚΑΝΑΡΗΣ

Κάποιοι δαιμόνοι
τον είχαν στείλει.
Έγινε αχείλι
κόσμου που επόνει.

(Ήρωες χρόνοι!)
και πως εμίλει
με το φιτίλι,
με το τρομπόνι!

Το πέρασμά του,
μήνυμα κρύο
μαύρου θανάτου.

Κι είναι το θείο
χέρι που φλόγα
κράταε κι ευλόγα.

~.~

7/1/2021

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ

Μας λέει ο Γέρος του Μωριά, 26 Μαρτίου του ’21:

«Εγώ δεν έλειψα να κάμω μία προσταγή, κι επάτησα τη βούλα μου: «Όποιο χωριό δεν ήθελε να ακολουθήσει τη φωνή της Πατρίδος τσεκούρι και φωτιά»».

(Γ. Τερτσέτης, Άπαντα, τόμ. Γ΄, σ. 101)

~.~

9/1/2021

Ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΚΟΥΡΑ

Τότε έκατζε ο Γκούρας και οι άλλοι και φάγαμεν ψωμί, τραγουδήσαμεν κ’ εγλεντήσαμεν. Με περικάλεσε ο Γκούρας κι ο Παπακώστας να τραγουδήσω, οτ’ είχαμεν τόσον καιρόν οπού δεν είχαμεν τραγουδήση – τόσον καιρόν, όπου μας έβαλαν οι ’διοτελείς και ’γγιχτήκαμεν διά να κάνουν τους κακούς τους σκοπούς. Τραγουδούσα καλά . Τότε λέγω ένα τραγούδι.

Ο Ήλιος εβασίλεψε,
Έλληνά μου, εβασίλεψε
και το φεγγάρι εχάθη
Κι’ ο καθαρός Αυγερινός που πάει κοντά στην πούλια,
τα τέσσερα κουβέντιαζαν και κρυφοκουβεντιάζουν.
Γυρίζει ο Ήλιος και του λέει, γυρίζει και τους κρένει.

«Εψές οπού βασίλεψα πίσου από μιά ραχούλα,
άκ’σα γυναίκεια κλάματα κι αντρών τα μυργιολόγια
γι’ αυτά τα ’ρωϊκά κορμιά ’σ τον κάμπο ξαπλωμένα,
και μεσ’ το αίμα το πολύ είν’ όλα βουτημένα.
Για την πατρίδα πήγανε ’σ τον Άδη τα καϊμένα»

Ο μαύρος ο Γκούρας αναστέναξε και μου λέγει «Αδελφέ Μακρυγιάννη, σε καλό να το κάμη ο Θεός, άλλη φορά δεν τραγούδησες τόσο παραπονεμένα. Αυτό το τραγούδι σε καλό να μας βγη». – «Είχα κέφι του είπα, οπού δεν τραγουδήσαμε τόσον καιρόν». Ότι εις ταρδιά πάντοτες γλεντούσαμεν.

Άρχισεν ο πόλεμος κι άναψε ο ντουφεκισμός πολύ … ο,τι έπαιρνε να βασιλέψη το φεγγάρι, έρχονται μου λένε «τρέξε σκοτώθη ο Γκούρας εις το πόστο του …»

(Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα, σ. 202)

~.~

11/1/2021

ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ ΣΤΟΝ ΒΥΡΩΝΑ

Στα «Νησιά της Ελλάδας» του Βύρωνα, (συνθ. 1819), καταγράφεται η απαισιόδοξη πρόβλεψή του.

Με σαμιώτικο πάλε το ποτήρι ας γεμίσει!
Μες στον ήσκιο χορεύουν οι κοπέλες μας πάλι,
Σαν τα μαύρα τους μάτια δεν είδε άλλα η φύση,
Μα σα βλέπω τη νιότη και τ’ αφράτα τους κάλλη,
Το δικό μου το μάτι το θολώνει μια στάλα
Που για σκλάβους το θένε των βυζιών τους το γάλα!

(μτφρ. Αργύρης Εφταλιώτης)

Στη ματιά αυτή του μεγάλου φιλέλληνα ποιητή θα απαντήσει ο βάρδος της Ελληνικής Επανάστασης Δ. Σολωμός. Αντιγράφω από τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν τις στροφές 83 έως και 87.

Στη σκιά χειροπιασμένες,
Στη σκιά βλέπω κι εγώ
Κρινοδάχτυλες παρθένες
Όπου κάνουνε χορό.

Στο χορό γλυκογυρίζουν
Ωραία μάτια ερωτικά
Και εις την αύρα κυματίζουν
Μαύρα, ολόχρυσα μαλλιά.

Η ψυχή μου αναγαλλιάζει
Πως ο κόρφος καθεμιάς
Γλυκοβύζαστο ετοιμάζει
Γάλα ανδρείας κι ελευθεριάς.

Μες στα χόρτα, τα λουλούδια,
Το ποτήρι δεν βαστώ
Φιλελεύθερα τραγούδια
Σαν τον Πίνδαρο εκφωνώ.

Απ’ τα κόκαλα βγαλμένη
Των Ελλήνων τα ιερά,
Και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
Χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

(Από το βιβλίο του Δ. Αρμάου, Η κόψη που μετράει. Ο ποιητής Διονύσιος Σολωμός)

~.~

13/1/2021

ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

«Δίνω στους Έλληνες να πιούν κρασάκι. Χορεύουμε τον Τσάμικο κι ύστερα ριχνόμαστε στον Τούρκο».

(Αντιγραφή από μνήμης συγκλονιστικής κατάθεσης του Μακρυγιάννη.)

 

 

~.~

14/1/2021

ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ

Ένας εξαίρετος ρομαντικός ποιητής των ΗΠΑ, ο William Cullen Bryant, μεταφραστής του Ομήρου, νεαρός το 1824, γράφει το ποίημά του «Η Σφαγή της Χίου»:

Μην κλαις της Χίου τα παιδιά τ’ αδικοσκοτωμένα.
Το αίμα τους που χύθηκε από Τουρκικό μαχαίρι
μάταια δεν πέμπει στα ουράνια λόγια πικρά, χαμένα
για του θεού εκδίκηση πα στου φονιά τ’ ασκέρι.

Αν και φουσκώνει κοχλαστό τ’ άλικο το ποτάμι
ανάμεσα στην πυρκαγιά που ουρανό φωτίζει,
έτοιμος άνδρας ξεπηδά απ` αυτό για να κάνει
με τ’ άρματα ο,τι τη λευτεριά ή τη θανή χαρίζει.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Τη μέρα τούτη τελετές, αγέλαστες, με θλίψη
Η Ελλάδα στ’ ακρογιάλια της θεσπίζει να τηρεί,
μέχρι τα στερνά σίδερα της σκλαβιάς της συντρίψει
που να μη ξαναγίνεται και πάλι να φορεί.

(μτφρ. Μ.-Β. Ραΐζης)

Ως νεαρός ποιητής ο W. C. Bryant, σε πανεπιστήμια και πολιτικές συγκεντρώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες έβγαζε πύρινους λόγους εκείνη την εποχή για την Ελληνική Επανάσταση. Σε μεγάλη ηλικία επισκέφθηκε την Ελλάδα συνεπαρμένος από το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου το 1866.

(Από το βιβλίο του Μ.-Β. Ραΐζη, Αγγλόφωνη Φιλολογία, Κέδρος 1983.)

~.~

16/1/2021

Βασίλης Μιχαηλίδης

«Η 9η ΙΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ 1821»

Την 9η Ιουλίου του 1821 οι Τούρκοι περνούν σε σκληρά αντίποινα στην Κύπρο. Στην εξαιρετική κυπριακή διάλεκτο, από το ποίημα του Β. Μιχαηλίδη, παραθέτουμε μία στροφή, την απάντηση του αρχιεπισκόπου Κυπριανού λίγο πριν τον απαγχονισμό του, στον διώκτη των Ελλήνων της Κύπρου Μουσελλίμ-αγά. Με τον απειλητικό λόγο του τελευταίου ξεκινάει η στροφή:

’Πίσκοπε ‘γιω την γνώμην μου ποττέ δεν την αλλάσσω
τζ’ όσα τζ’ αν πης μεν θαρρευτής πως εν’ να σου πιστέψω,
έχω στον νούν μου, ’πίσκοπε, να σφάξω, να κρεμμάσω,
τζ’ αν -ι-μπορώ ’που τους ρωμηούς την Τζύπρον να παστρέψω
τζ’ ακόμα αν -ι-μπόρεια τον κόσμον να γυρίσω
έθεν να σφάξω τους ρωμηούς, ψυσιήν να μεν αφήσω.

Η απάντηση δίνεται σε 4 στίχους, μνημείο ελληνικού λόγου, από τον Κυπριανό:

Η Ρωμιοσύνη εν’ φυλή συνότζιαιρει του κόσμου,
κανένας δεν ευρέθηκεν για να την -ι-ξηλείψη,
κανένας, γιατί σσιέπει την ’που τάψη ο Θεός μου.
Η Ρωμιοσύνη εν’ να χαθή όντας ο κόσμος λείψη.

~.~

18/1/2021

Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α΄ ΣΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

Στην επίσκεψή του ο βασιλιάς Γεώργιος το 1863 στο Μεσολόγγι συνοδευόταν από τον Δανέζο σύμβουλό του Wilhelm Sponneck. Από τους χειρότερους αυλικούς που πέρασαν. Κάποια στιγμή ο Σπόννεκ βλέποντας το πρόχωμα, που δεν είχαν καταφέρει να περάσουν Τούρκοι και Αιγύπτιοι, δήλωσε:

― Ένα τέτοιο αδύνατο πρόχωμα με 400 Δανέζους το παίρνω εγώ σε μία και μόνη έφοδο.

Τον άκουσε ο Σουλιώτης γερο-Νίκας (πρόκειται πιθανόν για τον Νάση Νίκα) και αφού ζήτησε να του μεταφράσουν, είπε:

― Το παίρνει λέει με 400 Δανέζους; Μπορεί, μα πρέπει κ’ εκείνοι που θα είναι μέσα να είναι Δανέζοι σαν αυτόν.

(Από τη σειρά «Τα μικρά του μεγάλου Αγώνα» που δημοσιεύει ο ποιητής Γιάννης Πατίλης στο ιστολόγιο του. Πηγή του συγκεκριμένου περιστατικού : Γ. Βλαχογιάννης, Ιστορική Ανθολογία.)

~.~

20/1/2021

Χρίστος Ρουμελιωτάκης

Ο ΑΚΡΑΙΟΣ ΛΟΓΟΣ
ΩΔΗ ΣΤΟΝ ΓΕΩΡΓΙΟ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Στον Ξάνθο Μαϊντά

Για να συνθέσεις ένα ποίημα
και να επιτύχεις τον Ακραίο Λόγο,
όπως λες, Ευμένη,
πρέπει πολλά να έχουν συμβεί.

Και πρέπει πρώτα απ’ όλα
να σ’ έχει εις θάνατον καταδικάσει
και να σε καταδιώκει ως προδότη της πατρίδας σου
ο πρίγκιπας Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος.

Πρέπει, εσύ επίσης, με το μικρό σου ασκέρι
ν’ ανηφορίζεις πικραμένος αλλ’ όχι απελπισμένος
στα Άγραφα ή στο Βελούχι και τον Ασπροπόταμο.

Τότε αβίαστα θα αναβλύσει ο ακραίος λόγος,
Ο καίριος και ο ανεπανάληπτος και ο ελληνικός.

Έχει και τουμπελέκια ο πούτζος μου
έχει και τρουμπέτες. Όποια θέλω
θα μεταχειριστώ.

(Θεσπέσιος και ιερός ο λόγος του στρατηγού Γεώργιου Καραϊσκάκη. Ακραίος λόγος ενώπιον εχθρού και θανάτου. «Είναι βρισιά στον κεραυνό κι αυτό φτάνει το αισχύλειον μεγαλείο» . Μ’ αυτά τα λόγια ύμνησε την φράση του Καμπρών, του ταπεινού λοχία του Βατερλώ, ο Βίκτωρας Ουγκώ. Και μόνο με τέτοιους αναστοχασμούς είναι δυνατό να ακουμπήσουμε, όχι χωρίς συγκίνηση, το βάθρο που στηρίζει την μεγαλειώδη προσωπικότητα του εξαίσιου αθυρόστομου. Του γιού της καλογριάς.)

~.~

22/1/2021

ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
ΚΑΙ ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821

«Εις το Παρίσι υπάρχει από του 1780 και εξακολουθεί μέχρι των χρόνων της Επαναστάσεως, ένα φιλολογικόν σαλόνι, του οποίου η ωραία και σοφή οικοδέσποινα είναι Ελληνίς. Είναι η κ. Σενιέ, από την οικογένεια Λομάκα της Κωνσταντινουπόλεως. Είναι η θεία ηγερία της οικογενείας των Σενιέ, που είχε μεταξύ των μελών της πολιτικούς, στρατιωτικούς, ποιητάς. Εις το σπίτι της συγκεντρώνονται άνδρες όπως ο Παλισό, ο Συάρ, ο Λεπρέν, που έγινε ένας από τους τρεις υπάτους της Γαλλίας, ο Μπαρτελεμύ, ο συγγραφέας του «Ταξειδιού του Αναχάρσιδος» και ο ζωγράφος Δαβίδ. Η κ. Σενιέ εμπνέει και εμψυχώνει , με το λεπτόν πνεύμα της, με τας απεράντους γνώσεις της, με την ελληνικήν της θερμότητα, τον εκλεκτόν αυτόν κύκλον. Το λαμπρότερον έργον της Ελισάβετ Σενιέ είναι η καλλιέργεια του ελληνικού ιδεώδους, εις το πνεύμα του μεγάλου υιού της , του Ανδρέα Σενιέ. Πρώτος ο Σενιέ εις την ιστορίαν της γαλλικής ποιήσεως, ωδήγησε το διψών ευρωπαϊκόν πνεύμα πέραν των ρωμαϊκών κρουνών, όπου όλοι εσταματούσαν: Προς την ελληνικήν Κασταλίαν».

(Από την ιστορία του Διον. Κόκκινου, Η Ελληνική Επανάστασις)

 

 

~.~

23/1/2021

ΙΣΑΒΕΛΛΑ ΑΛΠΡΙΤΖΙ ΘΕΟΤΟΚΗ

(Και πάλι για τις Ελληνίδες στην προετοιμασία και γένεση της Επανάστασης του 1821.)

«Μια άλλη Ελληνίς θριαμβεύει κατά τον καιρόν αυτόν, 1780, εις την Ενετίαν. Είναι η Ισαβέλλα Αλπρίτζι Θεοτόκη, κόρη της οικογενείας της Κέρκυρας, που έδωσεν από του 15ου αιώνος εξαιρετικάς φυσιογνωμίας. Μια διατριβή της υπέρ του Αλφιέρι την καθιστά γνωστήν. Έπειτα εκδίδει σειράν έργων. Μια μεγάλη μελέτη της δια τον Αντώνιον Κανόβα προκαλεί τόσον ενδιαφέρον ώστε μεταφράζεται και εις άλλας ευρωπαϊκάς γλώσσας, και από τότε κάθε νέον τεχνοκριτικόν ή ιστοριοδιφικόν έργον της ενδιαφέρει τον παγκόσμιον φιλολογικόν κόσμον. Όλοι οι επιφανείς ταξειδιώται πηγαίνουν να την γνωρίσουν και το σπίτι της γίνεται τόπος προσκυνήματος. Ο λόρδος Γύλφορντ, όταν την είδε πρώτην φοράν και έμαθε ότι ήτο Ελληνίς, έπεσε εμπρός της εις τα γόνατα. Το 1816 την εγνώρισε ο Βύρων και γράφει ενθουσιώδη επιστολήν προς τον Θωμάν Μουάρ.

Το σπίτι της Ισαβέλλας γίνεται τόπος επαφής των επιφανών Ελλήνων και των διαπρεπών Ευρωπαίων που διαβαίνουν από την Ενετίαν. Από εκεί περνούν ο Σατωμπριάν, ο Βιλλουαζόν, ο τότε πρίγκηψ της Βαυαρίας και έπειτα βασιλεύς Λουδοβίκος ο πρώτος, ο στρατάρχης Μαρμόν, και από τους Έλληνας ο Αδ. Κοραής, ο Ανδρέας Μουστοξύδης, ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο Μοντσενίγος, ο Ούγος Φώσκολος […]»

(Εκ των του Διον. Κόκκινου περί Ελληνικἠς Επανάστασης)

~.~

24/1/2021

ΑΝΤΡΕ ΣΕΝΙΕ

Μετά την επίσκεψή του στην πόλη των γονιών του, ο Αντρέ Σενιέ αποχαιρετάει την Κωνσταντινούπολη με ένα ποίημά του:

Σας χαιρετάω, θεοί του Εύξεινου, Έλλη, Σηστός, Άβυδος
και Νύμφη του Βοσπόρου, και της Προποντίδας Νύμφη,
που την τυραννική ημισέλινο του βαρβάρου Οσμανλίδη
βλέπετε σήμερα ν’ αγγίζει τη δύση της.
Έβρος, Παγγαίο, Αίμος, Ροδόπη, Ριπαία όρη.
Σας χαιρετάω, Θράκη μάνα μου, και μάνα του Ορφέα
Γαλατά, που τα μάτια μου από καιρό ποθούσαν.
Εκεί μια Ελληνίδα, στη νεαρή ανοιξιάτικη ώρα της,
ωραία, στην κλίνη ενός συζύγου, τέκνου της Γαλλίας
μ’ έκαμε να γεννηθώ Γάλλος στου Βυζαντίου τους κόλπους.

(μτφρ. Π. Αθανασιάδης)

Η κ. Σενιέ, για την οποία μιλήσαμε πριν δύο ημέρες ήταν κυπριακής καταγωγής, που ζούσε στην Κωνσταντινούπολη όπου παντρεύτηκε τον πρόξενο της Γαλλίας Σενιέ με τον οποίο απέκτησε πέντε παιδιά. Ένα εξ αυτών, ο Αντρέ Σενιέ, υπήρξε από τους μεγαλύτερους Γάλλους ποιητές του 18ου αιώνα. Ένας δρόμος στην Λευκωσία κοντά στο οδόφραγμα της Λήδρας φέρει το όνομα Ξανθής-Ελισάβετ Ξενιέρου (με το επίθετο ελληνοποιημένο). Ο γιός της τάχθηκε με την Γαλλική Επανάσταση αλλά στη συνέχεια αντιτάχθηκε στην τρομοκρατία με έντονη αρθρογραφία στις εφημερίδες της εποχής και τελικά οδηγήθηκε στην γκιλοτίνα στις 25 Ιουλίου του 1794 , δύο ημέρες πριν την πτώση του Ροβεσπιέρου. Είναι επίσης το πρόσωπο που ο βίος του ενέπνευσε την όπερα «Αντρέα Σενιέ» του Τζιορντάνο στα τελη του 19ου αιώνα.

~.~

27/1/21

Κώστας Γ. Καρυωτάκης

ΔΙΑΚΟΣ

Μέρα του Απρίλη.
Πράσινο λάμπος.
γελούσε ο κάμπος
με το τριφύλλι.

Ως την εφίλει
το πρωϊνό θάμπος
η φύση σάμπως
γλυκά να ομίλει.

Εκαλαδούσαν
πουλιά, πετώντας
όλο πιο πάνω.

Τ’ άνθη ευωδούσαν
Κι είπε απορώντας:
«πώς να πεθάνω;»

(Από την «Ηρωϊκή Τριλογία». Τρία λιτά και πολύ σφιχτά δεμένα, αν και μοιάζει να πετάνε ανάλαφρα στα ύψη, σονέτα: «Διάκος», «Κανάρης» και «Byron».)

~.~

29/1/21

Αλέξανδρος Πάλλης

ΚΑΝΑΡΗΣ

Ὅλη ἡ βουλὴ τῶν προεστῶν στὸ μόλο συναγμένη
εἶπε πὼς ὄξω στὴ στεριὰ τοὺς Τούρκους θὰ προσμένει.
Τότε ἔβγαλα τὸ φέσι
καὶ νὰ μιλήσω θάρρεψα προβάλλοντας στὴ μέση
«Τίποτα, ἀρχόντοι, δὲ φελᾶ, μονάχα τὸ καράβι.»
Σὰ μ’ ἄκουσε ἕνα ἀπ’ τὰ τρανὰ καλπάκια μας, ἀνάβει
καὶ τὸ φαρμάκι χύνει
«Ποιός εἶναι ἀφτός, καὶ πῶς τὸν λέν, ποὺ συβουλὲς μᾶς δίνει;»

Νά τὰ Ψαρὰ πῶς χάθηκαν. Κι’ ἐγὼ φωτιὰ στὸ χέρι
πῆρα, καὶ πέρα τράβηξα κατὰ τῆς Χιὸς τὰ μέρη,
κι’ εἶπα ἀπὸ κεῖ ―δὲ βάσταξα― μὲ χείλια πικραμένα
«Νά! πῶς μὲ λὲν ἐμένα!»

(Στον ποιητή Αλέξανδρο Πάλλη αφιερώνει ο Κωστής Παλαμάς την Φλογέρα του Βασιλιά. Γράφει: «Του Πάλλη που χρόνια δούλευε τους αψεγάδιαστους δεκαπεντασύλλαβους της Ιλιάδας».)

~.~

2/2/21

ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ

«Έλληνας είναι ο καλλιτέχνης που έχει το θάρρος να βλέπει με τα μάτια του και να καλλιεργεί τον έρωτα μέσα του.»

(Από το βιβλίο του Γ.Τ., Εγώ ειμί πτωχός και πένης. Εξαιρετική η πρόσφατη αναφορά στον Γιάννη Τσαρούχη που γίνεται από τον συγγραφέα Σπύρο Κουτρούλη στο βιβλίο του Παράδοση και Μοντερνισμός στον νέο Ελληνισμό.)

 

 

~.~

6/2/21

Τάσος Γαλάτης

ΤΟ ΠΕΤΡΙΝΟ ΕΙΚΟΣΙΕΝΑ

Και κάποτε μεριάζανε τα σύννεφα
κι έλαμπε ολόκληρο το Μαίναλο
μ’ αχάραγο στις ράχες του το χιόνι
λειψανοθήκη ασημένια
με τα κόκκαλα της κλεφτουριάς
τα χρόνια του μεγάλου σηκωμού
ιστορημένα στη Στεμνίτσα.

Μεριάζανε τα σύννεφα στην Οστρακίνα
Κι από τα ρέπια του Αργυρόκαστρου
και του Ζαντέ τον πύργο στο Βαλτετσινίκο
τις εκκλησιές με τα ψηλά καμπαναριά
που πελεκούσαν με καϋμούς Λαγκαδιανοί μαστόροι,

βουβό κι ασάλευτο μας κοίταζε
πέτρινο το εικοσιένα.

(Από τη συλλογή Τα Χαράγματα.)

~.~

8/2/21

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΑΣ

Ο αγνός και ανιδιοτελής πατριώτης Θανάσης Τσάκας που είπε έτσι απλά «Δεν θέλω τίποτα εγώ» και αποσύρθηκε στα βουνά του και στην ελευθερία του βουνίσιου αέρα, σε ένα εξαιρετικό ποίημα του Γιώργου Κεντρωτή. Η αντιπαράθεση του τσομπάνη ήρωα με την “ευαισθησία” του βασιλικού ζεύγους είναι απολαυστική. Είναι από τις όμορφες ιστορίες που ζωγραφίζουν το ’21 και την δόξα των Ελλήνων.

«Η ΕΞΩΣΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ»

Ο φημισμένος οπλαρχηγός Τσάκας Αθανάσιος
του αρχιστράτηγου Γεωργίου Καραϊσκάκη
πρώτος κουμανταδόρος,
όταν συνεστήθη το κράτος το νεοελληνικό
μ’ ένα Δε θέλω τίποτα,
αποποιήθηκε χρήματα, τιμές, προνόμια,
για τους υπέρ της πατρίδος ηρωικούς αγώνες του
και αποσύρθηκε στον Παρνασσό
όπου και έζησε μέχρι το θάνατό του
σε μια στάνη με κατσικοπρόβατα
που ’χε κει να βόσκει.
Το τσίλικο βασιλικό ζεύγος
Όθων και Αμαλία
περιοδεύοντας στα 1838 τη χώρα της Φωκίδας
και τους τόπους τους ιερούς τους πέριξ των Δελφών
κατόπιν συστάσεως αυλικού δραγουμάνου και ξεναγού
προδήλως θαυμαστού ανυπόκριτου των μεγάλων ανδρών
πορεύτηκε ―λέει― προς το μαντρί του Τσάκα
να δει να συγχαρεί τον ήρωα
που δεν είχε καταδεχτεί προνόμια, χρήματα, τιμές
για τους υπέρ της πατρίδος ηρωικούς αγώνες του
και ζούσε με τα ζα του.
Εκατό μέτρα πάνω-κάτω από το έμπα του μαντριού
έντρομοι οι βασιλείς από ’νανε πνιγμό έκαναν πίσω
κι έτσι δεν συνεχάρησαν ποτές τον Τσάκα τον περιώνυμο
που ανάσαινε αρειμάνιος και πανευτυχής
ελευθεριάς αέρα.
Η μπόχα των ζων του Τσάκα είχε τσακίσει προφανώς
τις λεπτές όσφρησες των νεαρών εστεμμένων.
Του Όθωνα η έξωση
δεν έγινε τον Οκτώβρη του εξηνταδύο
– τότε απλώς συνετελέσθη
τότε δηλαδή ολοκληρώθηκε
το προτσές το μακρύ και πολύχρονο
που ’χε αρχίσει κείνο το μαγιάτικο απόγιομα
εκατό μέτρα απ` το βασίλειο του Θανάση Τσάκα
όταν τα δύο νεαρά κλωνιά των Βιτελσβάχων
έκαναν μεταβολή
μη αντέξαντες τη μυρουδιά
της δόξας των Ελλήνων,
στους οποίους είχε ’ρθει η μεγαλειότητά τους
με τις ευλογίες των μεγάλων δυνάμεων
ελέω θεού να βασιλεύσει.

~.~

10/2/21

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΟΥΣΚΙΝ

Από τη χθεσινή διαδικτυακή παρουσίαση της Ευγενίας Κριτσέφσκαγια των Ρώσων Φιλελλήνων Ποιητών στο αφιέρωμα του Ιδρύματος Τάκης Σινόπουλος «Ο Αγώνας του 1821 στην Ελληνική και Ξένη Ποίηση» αξίζει να μνημονεύσουμε τον τίτλο:

Eίμ’ εραστής παντοτινός, δικός σου, ελευθερία.

~.~

13/2/21

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ

Στους Συμπατριώτες μου των Πινακατών το σημερινό αφιέρωμα στο Εικοσιένα. Το κίνημα του Πηλίου ξεκινάει με τις κινήσεις του φλογερού πατριώτη και δάσκαλου Άνθιμου Γαζή και πυροδοτείται από τον πύρινο λόγο του Γρηγόριου Κωνσταντά στην πλατεία των Μηλεών:

«Συμπατριώται

Ελευθερία. Τα βάσανά μας ετελείωσαν. Χαίρετε, αδελφοί χαίρετε. Όλον το γένος, απ’ ακρου εις άκρον, είναι ανάστατον. Από την Ρωσσίαν έως την Κρήτην, όλοι οι αδελφοί μας χριστιανοί εσηκώθηκαν και συντρίβουν τας αλύσεις τεσσάρων αιώνων τυραννίας. Οι εχθροί μας είναι ολιγώτεροι και πολεμούνται αναμεταξύ τους. Το αίμα χιλιάδων ψυχών έγινεν ωκεανός και θα καταποντίση τους τυράννους. Ο Μωάμεθ δεν θα σώση πλέον τους Αγαρηνούς. Η εξουσία του είναι εις την δύσιν της. Αγάπην και ομόνοιαν, αδελφοί. Αγάπην και ομόνοιαν έχετε και σωζόμεθα. Η ένωσις είναι η δύναμις. Είναι προτιμότερος ο ένδοξος θάνατος παρά η άτιμη ζωή. Ας αποθάνωμεν όμως εκδικούμενοι το αίμα των αθώων αδελφών μας, το αίμα τόσων γενεών χριστιανών, που τους έσφαζαν αθεόφοβα οι άπιστοι Αγαρηνοί, το αίμα των πατέρων μας οπού έτρεξε ποτάμι. Αλλ’ όχι . Δεν θα αποθανώμεν, θα νικήσωμεν. Χαίρετε αδελφοί, χαίρετε. Θα βασιλεύση η πίστις του Χριστού. Ζήτω η Ελευθερία».

Αυτός ήταν ο λόγος του Γρ. Κωνσταντά στις Μηλιές του Πηλίου την 8η Μαΐου του 1821 όπως τον έσωσε ο βιογράφος του Καλημέρης. Αυτό ήταν το ξεκίνημα του Κινήματος των 24 χωριών του Πηλίου.

Με την σκέψη μου στους καλούς Πινακιώτες φίλους.

~.~

18/2/21

ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ

Η περίληψη της ομιλίας του ποιητή και φιλολόγου Σ. Σταμπουλού στον κύκλο ομιλιών του Ιδρύματος Τάκης Σινόπουλος, των αφιερωμένων στην Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση.

«Η γερμανόφωνη φιλελληνικὴ ποίηση για το 1821:
Η περίπτωση του Γουλιέλμου Μύλλερ

Το γερμανικό κίνημα συμπαράστασης στους εξεγερμένους Έλληνες, το ισχυρότερο στην Ευρώπη, γεννήθηκε ως αντίδραση στην ανόρθωση του δεσποτισμού μετά το τέλος των ναπολεόντειων πολέμων. Η φιλελληνική πέννα αποδείχτηκε ισχυρότερη των μοναρχικών θεωριών και των συμβατικών όπλων. Στο ποιητικό πολύπτυχο των γερμανόφωνων φιλελλήνων δεσπόζει η μορφή του Γουλιέλμου Μύλλερ, του «Έλληνα Μύλλερ». Η ποίησή του, εμπνευσμένη απ’ τον Θούριο του Ρήγα, τον γλωσσικό πλούτο και τη λιτότητα των δημοτικών τραγουδιών, λησμονημένη, δυστυχώς, σήμερα, είναι ὁ λυρικός θρίαμβος του Αγώνα και προαναγγέλλει τις γνωστές ως Άνοιξη των Εθνών επαναστάσεις του 1848.»

 

 

~.~

19/2/21

1821-2021: Η ΕΛΛΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ποιητική ανθολογία με την υπογραφή του ποιητή και δοκιμιογράφου Κώστα Κουτσουρέλη. Το απόσπασμα από την εισαγωγή του:

«Δεν υπάρχει αρνητική πλευρά του εθνικού μας βίου των δύο τελευταίων εκατονταετηρίδων, που να μην την έχει καυτηριάσει επίμονα η νεοελληνική ποίηση […] Το πράγμα πάει σε μάκρος, τι να πρωτοαναφερθεί εδώ; Το αλληλοφάγωμα και η διχόνοια με τα παράγωγά τους, τους διχασμούς και τους εμφυλίους;

Η χρόνια υποτέλεια στους ξένους που πάει χέρι-χέρι με τους λεονταρισμούς και τις υπερπατριωτικές κορώνες; Οι ήττες και οι πολεμικοί διασυρμοί; Η κωμωδία της μοναρχίας και των δικτατορικών καθεστώτων; Η λεηλασία του δημόσιου κορβανά από τα κόμματα και την πελατεία τους; Οι τόσες χρεοκοπίες; Ο δίδυμος αυταρχισμός της δεξιάς εθνικοφροσύνης και του αριστερού σταλινισμού; «Τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» των δημοκόπων και η πειθήνια συμμόρφωση του όχλου;

Και φυσικά σε όλα αυτά πρέπει να προστεθούν τόσα και τόσα ακόμη: Οι πικροί τόποι της εξορίας, η αναίδεια και ο αρχοντοχωριατισμός της Αθήνας, η λεηλασία της φύσης, η καταστροφή των πόλεων, η ερήμωση της υπαίθρου, η χυδαιότητα του εκτουρισμού και ο νεοπλουτίστικος καταναλωτισμός».

Μια συλλογή ποιημάτων που προσφέρει στην εθνική μας αυτογνωσία. Η εικόνα του εξωφύλλου είναι του Χρήστου Μποκόρου.

~.~

24/2/21

Κώστας Γ. Καρυωτάκης

BYRON

Ένιωσεν ότι
του ήσαν οι στίχοι
άχαρη τύχη
και ματαιότη.

Η ορμή του η πρώτη
που δεν αντήχει
αλλά, στα τείχη,
ένδοξη νιότη.

Γίνονται οι γέροι
γαύροι. Θα ορμήσει
ανδρών λουλούδι

Κι ο Μπάυρον ξέρει
πως να το ζήσει
το θείο τραγούδι.

~.~

27/2/21

ΑΪΒΑΛΙ

Από την καταστροφή των Κυδωνιών (Αϊβαλί, Ιούνιος του 1821), το περιστατικό που ακολουθεί, όπως το καταγράφει στην ιστορία του ο Διον. Κόκκινος:

«Οι Κυδωνιείς τότε έκαμαν ο,τι ημπόρεσαν δια να αμυνθούν και να εξασφαλίσουν την αναχώρησιν των γυναικοπαίδων […] Η επιβίβασις εις τα καΐκια εγίνετο εις το μεταξύ υπό τους αδιάκοπους κανονιοβολισμούς και πυροβολισμούς. Τα μικρά πλοιάρια επηγαινοήρχοντο, με όσην ταχύτητα ημπορούσαν να αναπτύξουν οι ακούραστοι επάνω εις τα κουπιά ναύται, δια να παραλάβουν τους αγωνιώντας εις την ακτήν. Κατά τας τραγικάς εκείνας ώρας είχαν νουν να σκεφθούν ακόμη και διά την περίπτωσιν της βιβλιοθήκης των Κυδωνιών. Ο Υδραίος πλοίαρχος Γεώργιος Σαχτούρης εφώναζε προς τον Σπετσιώτην Λάζαρον Π. Λαζάρου, υποπλοίαρχον εις το πλοίον του Αθ. Γουδή:

―Λάζαρε , κοιτάξτε να σώσετε και την βιβλιοθήκην.

Αλλά το ένα τρίτον του πληθυσμού δεν επρόφθασε να πλησιάση εις την παραλίαν και έμεινεν εις την διάθεσιν των μαινομένων επιδρομέων ανάμεσα εις τα καιόμενα σπίτια.»

Εκείνη την ημέρα οι άνδρες του ελληνικού στόλου κατάφεραν να σώσουν 25000 Έλληνες των Κυδωνιών από το σύνολο των 30000 του πληθυσμού.

~.~

9/3/21

Ο ΙΜΠΡΑΗΛ ΣΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

Με αλαζονεία ο Ιμπραήμ, δείχνοντας περιφρονητικά το Μεσολόγγι στον Κιουταχή, είπε την γνωστή φράση:

― Αυτήν την φράκτην δεν μπόρεσες να κυριεύσεις τόσον καιρόν;

Κατά την πρώτη επίθεση, τη 16η Φεβρουαρίου, με τρείς εφόδους και παταγώδη αποτυχία του Αιγύπτιου στρατηγού, ο Κιουταχής υπενθύμισε στον Ιμπραήμ την περιφρονητική φράση του.

Μετά απ` αυτό η Πύλη έστειλε επιτηρητές της για να υπάρξει σύμπραξη και συνδυασμός των τουρκικών και των αιγυπτιακών δυνάμεων.

Το σίγουρο είναι πως ο Σουλτάνος με την πρόσκληση του Αιγύπτιου συμμάχου του αποδέχεται την ήττα του. Δηλώνει ξεκάθαρα πως η αυτοκρατορία του είναι αδύνατη να ανταποκριθεί και να καταστείλει την Επανάσταση. Και φυσικά το αντάλλαγμα που δίνει στον Αιγύπτιο μονάρχη ―ο εποικισμός της Πελοποννήσου από Αφρικανούς― θεωρείται αδιανόητο ακόμη κι από τους πλέον αντιδραστικούς μοναρχικούς κύκλους της Ευρώπης.

Η επιμονή της Επανάστασης τόσα χρόνια, οι νίκες της, όπως στα Δερβενάκια, οι θυσίες, όπως αυτή του Μεσολογγίου, έφεραν, και μ’ όλη την εσωτερική σύγκρουση και τον εμφύλιο, την Ελευθερία.

~.~

11/3/21

ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ
(μια λεπτομέρεια)

Τη σημαντική ομιλία του ποιητή και καθηγητή νεοελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου Μιχάλη Πιερή είχαμε στο Ίδρυμα Τάκης Σινόπουλος στις 10/3.

Από την ομιλία του αυτή προέρχεται και η συγκινητική λεπτομέρεια που ακολουθεί. Το 2001 ο Μιχάλης Πιερής δίδαξε και ανέβασε θεατρικά υπό τον τίτλο Ρωμιοσύνη μία σύνθεση κειμένων όπου κυριαρχούσε το ποίημα του Βασίλη Μιχαηλίδη «Η 9η Ιουλίου του 1821». Στον ρόλο του αφηγητή ήταν ο ποιητής και φιλόλογος Θεοδόσης Νικολάου σε μεγάλη ηλικία.

Πολλά χρόνια πριν και συγκεκριμένα το 1948 το ίδιο ποίημα «Η 9η Ιουλίου του 1821» ανέβηκε θεατρικά για πρώτη φορά από τους νεαρούς μαθητές του Ελληνικού Γυμνασίου της Αμμοχώστου σε διδασκαλία του γυμνασιάρχη τους Κυριάκου Χατζηϊωάννου. Στον ρόλο του αφηγητή, νεαρός μαθητής τότε ο Θεοδόσης Νικολάου και στον ρόλο του Κυπριανού ο συμμαθητής του και κατόπιν ήρωας του αγώνα της ανεξαρτησίας της Κύπρου Γρηγόρης Αυξεντίου.

Τίτλος της ομιλίας του Μ. Πιερή: «Ποίηση καὶ Iστορία. O εθνικὸς ποιητὴς της Κύπρου Βασίλης Μιχαηλίδης και το ’21» Με την επεξηγηματική σημείωση: «Η 9η Ἰουλίου 1821 εν Λευκωσίᾳ (Κύπρου)» ή το «Τραούδιν του Κυπριανού» όπως συνήθιζε να ονομάζει το ποίημα.

 

 

~.~

12/3/21

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΛΑΫΜΠΑΧ
(Σημερινή Λιουμπλιάνα, Ιανουάριος-Μάϊος του 1821)

Η Ιερά Συμμαχία των ευρωπαϊκών δυνάμεων (Αγγλία, Ρωσία, Αυστρία και άλλοι) θα επαναδιατυπώσει τις αρχές της , τις ήδη διατυπωμένες από το 1815. Ήδη υπάρχουν αντιμοναρχικά κινήματα σε Ισπανία και Ιταλία που οι μεγάλες δυνάμεις της συμμαχίας οφείλουν να καταστείλουν. Ζητείται λοιπόν από τους συνέδρους η εφαρμογή των βασικών θέσεων:

«Η διοίκησις και το καθεστώς παντός κράτους πηγάζει εκ της ελευθέρας θελήσεως των ελέω Θεού ηγεμόνων».

Στις 30 Απριλίου του 1821 διατυπώνεται και η θέση της συμμαχίας για την Ελληνική Επανάσταση που βρίσκεται στα πρώτα της βήματα.

Η Επανάσταση αποδίδεται εις «μηχανορραφίαν εγκληματικήν» που υποκινείται από τους δημοκρατικούς των Παρισίων.

Ο Μέττερνιχ και ο Αλέξανδρος Α΄ έμειναν ευχαριστημένοι. Η Ιερά Συμμαχία κατέρρευσε το 1825. Σ’ αυτό συνέτεινε και η Ελληνική Επανάσταση.

~.~

15/3/21

ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ

Πανέξυπνος και θυμόσοφος ο Γέρος του Μοριά, το έδειχνε σε κάθε ευκαιρία. Και τα “ρητά” του , που περιέσωσε ο Τερτσέτης, μας το υπενθυμίζουν:

«Ἐνας ανεψιός του Αλή Φαρμάκη, όταν ήταν κλεισμένοι εις τον πύργο του θείου του, έλεγε προς τον Κολοκοτρώνη:

―Κρίμας οπού δεν είσαι Τούρκος, μέγας αφέντης θα γενόσουν.

―Αν γενώ Τούρκος θα με σουνετεύσουν; [σουνέτι: περιτομή]

―Βέβαια.

―Εμάς , όταν μας βαπτίζουν, μας κόβουν από τα μαλλιά της κεφαλής μας τρίχες και τες βάζουν εις το εικόνισμα του Χριστού. Αν γίνω Τούρκος, εις τον άλλο κόσμο θα με τραβούν ο Χριστός από τα μαλλιά και ο Μωάμεθ από την . . . και δεν θέλω να βάλω εις παρόμοια διαφορά δύο τέτοιους προφητάδες.»

~.~

17/3/21

ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΛΙ

«Εις τον καιρόν του προσκυνήματος εφοβήθηκα μόνο διά την πατρίδα μου, όχι άλλη φορά, ούτε εις τας αρχάς, ούτε εις τον καιρό του Δράμαλη, οπού ήλθε με τριάντα χιλιάδες στράτευμα εκλεκτό, ούτε ποτέ, μόνο εις το προσκύνημα εφοβήθηκα. […]

Άπλωσα τα στρατεύματα εις τα προσκυνημένα χωριά, και έκαμα διαταγές, ότι όποιο χωριό δεν γυρίσει πίσω είναι τα σπίτια του καημένα, τα αμπέλια του καημένα, θα τους αφανίσω από το πρόσωπο της γης και ότι αν επιστρέψει, το έθνος θα τους συγχωρήσει, και άλλα περισσά, φοβέρες. Εάν στοχασθήτε , ότι ο Ιμπραϊμης θα σας δώσει από πεντακόσιους να φυλάτε τα χωριά σας, είσθε γελασμένοι, διατί δεν έχει τόσο στράτευμα, αλλά από το ένα μέρος θα φεύγουν εκείνοι και από το άλλο θα ερχόμαστε εμείς να καίμε και να σκοτώνουμε».

(Απομνημονεύματα Θ. Κολοκοτρώνη, σσ. 187, 191)

Είναι η Ελευθερία που μετριέται με το ανάστημα του Θανάτου. Και ο Γέρος του Μοριά το γνωρίζει βαθιά με την ψυχή και το σώμα του.

~.~

18/3/21

ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΠΟΥ ΠΕΘΑΙΝΕΙ;

Είναι στ` αλήθεια θλιβερό μια χώρα να πεθαίνει
να το ’χουν όλοι βέβαιο κι αυτή να τ’ αγνοεί,
να μην σκαμπάζει τίποτε, να μην καταλαβαίνει. […]

Με το ποίημα σήμερα ενός καλού φίλου. Με πολύ τρυφερότητα, όπως το εκφράζει στον τίτλο «Η βιλανέλα της φτωχής πατρίδας», ο ποιητής Λάμπρος Λαρέλης σταχαστικός και βαθύς διερευνά, όχι χωρίς πόνο, τις σημερινές μας αθλιότητες, τον σημερινό ξεπεσμό. Κι όλα αυτά στη χώρα που πριν 200 χρόνια γέννησε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά γεγονότα στην Ευρώπη των αρχών του 19ου αιώνα. Την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Στοχαστικός και βαθύς ο τρόπος με τον οποίο η ποίηση, ας γίνουμε σαφέστεροι, η γνήσια ποίηση, πολιτική με την ακριβέστερη έννοια, αγγίζει τα κοινά στις ημέρες μας. Και τότε γίνεται αποκαλυπτική, ταυτόχρονα σκληρή και απελευθερωτική. Γίνεται «Η κόψη που μετράει». Πολλά τα δεινά που έχουμε να μετρήσουμε στην πορεία μας σήμερα. Η ελληνική κοινωνία είναι προσαρμοσμένη και δεμένη στην εξάρτηση.

Οι σημερινοί Έλληνες αυτοχειριαζόμαστε, όπως άλλωστε, ας μου επιτραπεί η γενίκευση, οι περισσότεροι του δυτικού κόσμου. Γι’ αυτό και σήμερα καταθέτω ακόμη ένα κείμενο , είναι το 29ο της σειράς, για το 1821. Για την πρόσληψη της Μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης στις ημέρες μας. Και γιατί το γεγονός αυτό συνεχίζει να συγκλονίζει τις ψυχές μας με το μεγαλείο και τις αλήθειες του.

Όμως όχι, φίλε Λάμπρο Λαρέλη, τίποτα δεν προδικάζει τον θάνατο, το τέλος. Όπως και τίποτα δεν μας υπόσχεται τον επίγειο παράδεισο.

~.~

19/3/21

Λάμπρος Λαρέλης

Η ΒΙΛΑΝΕΛΑ ΤΗΣ ΦΤΩΧΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ

Είναι στ’ αλήθεια θλιβερό μια χώρα να πεθαίνει,
να το ’χουν όλοι βέβαιο κι αυτή να τ’ αγνοεί,
να μην σκαμπάζει τίποτα, να μην καταλαβαίνει.

Να λέει ότι κοιτάει μακριά και να ’ναι τυφλωμένη,
να ηχεί στ’ αυτιά της θούριος του ρόγχου η βοή,
στ’ αλήθεια είναι θλιβερό μια χώρα να πεθαίνει.

Να βλέπει αντίκρυ της το φως αργά να ξεθυμαίνει
κι εκείνη να φαντάζεται πως ήρθε το πρωί,
τον ζόφο που την έζωσε να μην καταλαβαίνει.

Να βλέπει στην παλάμη της, αυτή την απλωμένη,
τάχα το πάθος, της γροθιάς την ανυπακοή,
με οίστρο να παραληρεί και όμως να πεθαίνει.

Να αισθάνεται ότι εγείρεται πάνω απ` την Οικουμένη
κι όμως να έρπει καταγής, στου βούρκου τη ζωή,
ανίδεη να κατρακυλά, να μην καταλαβαίνει.

Να γλείφει εκείνα που ξερνά, την μπόχα να βυζαίνει,
να αιμορραγεί ακατάσχετα και να πυορροεί –
στ’ αλήθεια είναι θλιβερό μια χώρα να πεθαίνει.

Κι απ’ όλα το πιο θλιβερό: να μην καταλαβαίνει.

Όλο το ποίημα αυτή τη φορά, από την ανθολογία Η Ελλάς των Ελλήνων του Κώστα Κουτσουρέλη. Μια ματιά σε βάθος της σύγχρονης Ελλάδας των Ελλήνων, που αντιπαλεύει με την οπτική που κάποτε ένας σοφός, ο Μάνος Χατζηδάκης, έδωσε μιλώντας συνέχεια και με πάθος για τις αθλιότητές μας: «Είναι κρίμα που, όπως λέγεται, η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει. Γιατί τότε δεν θα Αναστηθεί».

Και οι δύο πονούν και ματώνουν για την Ελλάδα. Μα το πιο τραγικό, λέω , είναι πως «δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι» μένουμε όλοι αδρανείς.

Λοιπόν τίποτα δεν μπορεί να είναι τελειωμένο.

 

 

~.~

20/3/21

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ (1758-1828)

Ο Αισχύλος του Ευφορίωνος, Αθηναίος
γνωρίζοντας την τάξη των πραγμάτων
έγραψε μόνο στο επιτύμβιό του
πως με “ευδόκιμον αλκήν”
πολέμησε στο Μαραθώνιον άλσος

Για τον Θεσσαλό απόγονο
εμείς τούτο ας γράψουμε:
Με τη λέξη “αισθαντικότης”
κόσμησε την καθομιλουμένη
των Ελλήνων γλώσσα.

Τα άλλα των έργων του
ας μνημονεύονται εσαεί.

Για το αδημοσίευτο ποίημά μου αυτό (Φεβρουάριος 2008) εκτός από τον βίο του Άνθιμου Γαζή, αφορμή στάθηκαν και οι φανατικοί για γράμματα Νέοι της Σιδώνος, με την άτοπη απορία τους, για το πώς είναι δυνατό ο Αισχύλος να παραγνώρισε όλο το έργο του στο επιτύμβιο του, όπου έγραψε πως «μόνο μες στων στρατιωτών τες τάξεις, τον σωρόν πολέμησε τον Δάτι και τον Αρταφέρνη». Ο Αισχύλος, σε αντίθεση με τους φανατικούς της Σιδώνος, γνώριζε την τάξη των πραγμάτων. Πως πρέπει πρώτα και κύρια και καθοριστικά να πολεμήσεις για την πολιτεία των πολιτών. Κι ακόμη ήξερε πως μετά έρχονται όλα τ’ άλλα, ακόμη και τα ανεπανάληπτα αριστουργήματά του.

Για τον επαναστάτη, λόγιο και ιερωμένο Άνθιμο Γαζή γνωρίζαμε την δράση του, ωστόσο ελάχιστα γνωστό είναι το γεγονός πως εισήγαγε και πλούτισε την ελληνική γλώσσα με τις λέξεις: οξυγόνο, ερεθιστικότης, αισθαντικότης, ανθρωπογεωγραφία, υποκλείδιος αρτηρία, ανώνυμος αρτηρία, ομφαλική αρτηρία, κατιούσα αορτή και πολλές άλλες.

~.~

22/3/21

Γιάννης Πατίλης

ΑΠΟΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ

και εάν μη ίδω / προ της Ελλάδος του ιερού /
χορώ συμπεπλεγμένας / Ελευθερίαν και Μούσας/
θάνατον θέλω – Ανδρέας Κάλβος, «Ελπίς πατρίδος»

Σε βρήκα μέσα στο χαμό
με δανεικό παλτό κοιμόσουνα
σ` ένα παγκάκι μνήμες απ’ το μέλλον
κι έκανε κρύο Λονδίνου τοξικό
Δεν ξέρω αν ο Θεός μιλά ελληνικά
το σίγουρο είναι πως οι Έλληνες εδώ
διαρκώς θα τα μιλάνε όλο πιο λίγο
Αν πάλι θα μιλάνε.
Γείρε λιγάκι από το στρώμα σου να δεις
σκουπίδια που ξεσέρνει πλάι
ο άνεμος της αλλαγής
μποτίλιες που οι γενναίοι
της αρπαχτής αδειάσαν
Και πάλι όσο μπορείς γερά κρατήσου
γιατί αρχίζει η αποδρομή του αλκοόλ
η υποδόρειος φρικίαση και η νάρκη
οι εφιάλτες από την έφοδο του άδειου
Τους είδα εγώ στον ύπνο μου προχθές
Τον Βενιζέλο και τον Μπακαλάκο
―Ελευθερίαν και Μούσας―
χορώ συμπεπλεγμένους
κάτω από τα κυπαρίσσια της Σταδίου
στη Δύση αναμέλποντας ωδάς
en th twn nyn Ellhnwn dialektw

Ελλάδα Hellas της Νέας Εποχής
μια φαντασίωσις ήσουν νεωτερική
που σε ξεγέννησαν για δοκιμή
τρεις ναυαρχίδες
Για να σε μεγαλώνει ανάδελφος διαφθορά
Η αλληλοπεριχώρησις των σοσιαλιστών με τα λαμόγια
Το συναμφότερον Οικογενείας και Βουλής

Λονδίνο χίλια οχτακόσια δέκα και εννιά
Ανδρέα Κάλβου Ιωαννίδου
ΕΛΠΙΣ.ΠΑΤΡΙΔΟΣ.
τι τίτλος σύγχρονος θεέ μου
τι απελπιστικά
αιώνες δύο πριν
προφητικός.

Εξαιρετικό το ποίημα του Γιάννη Πατίλη. Από τις πιο διεισδυτικές ματιές στη ελληνική πραγματικότητα, καθώς ο σύγχρονος ποιητής συναντά και συνομιλεί με τον Ανδρέα Κάλβο. Και κάτι ακόμη, το ποίημα είναι απολαυστικό. Εκείνο βέβαια που με βγάζει από τον ρυθμό και την συνεκτικότητά του είναι η απόδοση στην ελληνική πραγματικότητα του χαρακτήρα της «Νεωτερικής φαντασίωσης» που δίνει την εντύπωση ενός κίβδηλου στοιχείου, μιας μη γνήσιας πραγμάτωσης. Το Έθνος των Ελλήνων είναι αποτέλεσμα ριζικών ιδεών και έντονης δράσης πολιτών-οπλιτών.

Το ποίημα «Ελπίς Πατρίδος» γράφτηκε το 1819 στο Λονδίνο, όπου ζούσε τότε ο Κάλβος και είναι αφιερωμένο στον κόμητα Γκίλφορδ, ιδρυτή της Ιονίου Ακαδημίας, με ημερομηνία 20 Νοεμβρίου 1819 και υπογραφή Α. Κάλβος Ιωαννίδης. Το ποίημα παρέμεινε άγνωστο για πολλά χρόνια έως ότου το ανακάλυψε στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης ο κύπριος φιλόλογος και ερευνητής Λεύκιος Ζαφειρίου στις 11 Ιουλίου του 2003. Μέχρι τότε ήταν γνωστό μόνο ένα μικρό απόσπασμα, που το είχε δημοσιεύσει ο Ιταλός ελληνιστής Μάριο Βίττι το 1960.

~.~

23/3/21

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ

(Η συνάντηση του Κασομούλη με τον γέροντα Καψάλη.)

«Ήτο λογικόν να μη περιμένουν έλεος από τον εχθρόν, αφού θα επροβάλλετο αντίστασις και θα εγίνοντο ανατινάξεις εντός της πόλεως.

Ο Κασομούλης μετέβη εις τον Ανεμόμυλον, όπου ευρίσκετο ήδη ο Καψάλης, και του έδωσεν οδηγίας διά την ώραν κατά την οποίαν θα επυρπολούσε την πυριτιδαποθήκην.

―Δεν θέλω ορμήνεια, του απήντησεν ο γηραιός ήρως. Μόνο ώρα καλή σας. Και όταν φτάσετε στα ριζά του βουνού τότε θα ιδήτε τον Καψάλη που θα σας απαντήση.»

(Από την Ελληνική Επανάσταση του Διον. Κόκκινου και από τα Ενθυμήματα του Κασομούλη.)

~.~

24/3/2021

ΠΡΟΚΗΡΥΞΙΣ

Από τα ωραιότερα κείμενα της ελληνικής γραμματείας, η Προκήρυξις της Μεσσηνιακής Γερουσίας με ημερομηνία 25 Μαρτίου 1821:

«Προκήρυξις προς τας ευρωπαϊκάς Αυλάς
εκ μέρους του φιλογενούς Αρχιστρατήγου
των Σπαρτιατικών στρατευμάτων Πέτρου Μαυρομιχάλη
και της Μεσσηνιακής Γερουσίας της εν Καλαμάτα

Ο ανυπόφορος ζυγός της οθωμανικής τυραννίας εις το διάστημα ενός και επέκεινα αιώνος κατήντησεν εις μίαν ακμήν, ώστε να μη μείνη άλλο εις τους δυστυχείς Πελοποννησίους Γραικούς ειμή μόνον φωνή και αυτή διά να ωθή κυρίως τους κρυφίους αναστεναγμούς των. Εις τοιαύτην όντες αθλίαν κατάστασιν, στερημένοι από όλα τα δίκαιά μας, με μίαν γνώμην ομοφώνως αποφασίσαμεν να λάβωμεν τα όπλα και να ορμήσωμεν κατά των τυράννων.

Πάσα προς αλλήλους φατρία και διχόνοια, ως καρποί της τυραννίας, απερρίφθησαν εις τον βυθόν της λήθης, και άπαντες πνέομεν πνοήν ελευθερίας. Αι χείρες μας, αι οποίαι ήσαν δεδεμέναι μέχρι του νυν από τας σιδηράς αλύσους της βαρβαρικής τυραννίας, ελύθησαν ήδη και έλαβον τα όπλα κατά των τυράννων. Οι πόδες μας, οι περιπατούντες εν νυκτί και ημέρα εις τας εναγγαρεύσεις της ασπλαχνίας, τρέχουν εις απόκτησιν των δικαιωμάτων μας. Η κεφαλή μας , η κλίνουσα τον αυχένα υπό τον σκληρόν ζυγόν, τον απετίναξεν ήδη και άλλο δεν φρονεί ειμή την ελευθερίαν της. Η γλώσσα μας, η αδυνατούσα να προφέρη λόγον εκτός των ανωφελών παρακλήσεων προς εξιλέωσιν των τυράννων, κράζει τώρα μεγαλοφώνως, και κάμνει ν’ αντηχή ο αήρ το γλυκύτατον όνομα της ελευθερίας. Εν ενί λόγω, ΑΠΕΦΑΣΙΣΑΜΕΝ Ή ΝΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΘΩΜΕΝ Ή ΝΑ ΑΠΟΘΑΝΩΜΕΝ.

Διό παρακαλούμεν την συνδρομήν όλων των εξευγενισμένων ευρωπαϊκών γενεών, ώστε να δυνηθώμεν να φθάσωμεν ταχύτερον εις τον ιερόν και δίκαιον σκοπόν μας, και να λάβωμεν τα δίκαιά μας και ν’ αναστήσωμεν το ταλαιπωρημένον ελληνικόν γένος μας.

Δικαίω τω λόγω η μητέρα μας Ελλάς, εκ της οποίας και σεις εφωτίσθητε, απαιτεί όσον τάχιστα την φιλάνθρωπον συνδρομήν σας και διά χρημάτων, και διά όπλων, και διά συμβουλών, των οποίων είμεθα ευέλπιδες ότι θέλει αξιωθώμεν, και ημείς θέλομεν σας ομολογεί άκραν υποχρέωσιν και εν καιρώ θέλομεν δείξει και πραγματικά την υπέρ της συνδρομής σας ευγνωμοσύνην μας.

Εν τω Σπαρτιατικώ στρατοπέδω της Καλαμάτας
Τη 25η Μαρτίου 1821

Πέτρος Μαυρομιχάλης,
Ηγεμών και Αρχιστράτηγος

Και η Μεσσηνιακή Γερουσία εν Καλαμάτα»

Το κείμενο, αληθινό μνημείο λόγου περί Ελευθερίας, απεδόθη σε διάφορα πρόσωπα. Το πιθανότερο είναι ότι το έφερε ο Παπαφλέσσας από το Ισμαήλιον και αποδίδεται σε πρόσωπο του περιβάλλοντος του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Και μία προσωπική εικασία. Η γραφή του προσεγγίζει και μοιάζει με αυτή του Γεωργίου Λασσάνη που είχε γράψει το δραματικό έργο Η Ελλάς και ο Ξένος το 1820. Ο Λασσάνης υπήρξε εκ των πρώτων φιλικών και ακολούθησε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στην πορεία του.

~.~

25/3/2021

Ο ΓΕΡΟΣ ΤΟΥ ΜΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΝΥΚΑ

«Όταν αποφασίσαμε να κάμομε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε, ούτε πόσοι είμεθα, ούτε πως δεν έχουμε άρματα, ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις, ούτε κανένας φρόνιμος μας είπε «που πάτε εδώ να πολεμήσετε με σιταροκάραβα βατσέλα», και όλοι, και οι κληρικοί, και οι προεστοί, και οι καπεταναίοι, και οι πεπαιδευμένοι, και οι έμποροι, μικροί και μεγάλοι, όλοι εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό, εκάμαμε την Επανάσταση. [. . .]

Αργότερα ήλθαν μερικοί και ήθελαν να γένουν μπαρμπέρηδες εις του κασίδι το κεφάλι. Μας πονούσε το μπαρμπέρισμά τους. Μα τι να κάνουμε; Είχαμε και αυτουνών την ανάγκη. Από τότε ήρχισεν η διχόνοια, και εχάθη η πρώτη προθυμία και ομόνοια. […]

Αλλ’ επειδή είμεθα εις τέτοια κατάσταση, εξ αιτίας της διχόνοιας, μας έπεσε η Τουρκιά επάνω μας και κοντέψαμε να χαθούμε και εις τους στερνούς επτά χρόνους δεν κατορθώσαμε μεγάλα πράγματα.»

(Λόγος του Κολοκοτρώνη στην Πνύκα. Οκτώβριος 1838.)

~.~

Πρόλογος-Ανθολόγηση-Σχόλια
ΞΑΝΘΟΣ ΜΑΪΝΤΑΣ