Hans Magnus Enzensberger (1929-2022)

*

Γεννήθηκε το μακρινό 1929 στο Καουφμπώυρεν της Βαυαρίας. Ποιητής, μεταφραστής, δοκιμιογράφος, πεζογράφος, εκδότης βιβλίων και διευθυντής περιοδικών, δημοσιογράφος, διανοούμενος, στοχαστής, κριτικός των ΜΜΕ, μέλος της θρυλικής Gruppe 47, πολυώνυμος, κοσμογυριστής και πολύγλωσσος, πνεύμα ελεύθερο και οίστρος ενοχλητικός, υπερασπιστής των Λύκων, βιογράφος της Προόδου και ραψωδός του Τιτανικού της, ιδρυτής και αρχιξεναγός του Μουσείου της Μοντέρνας Ποιήσεως, χιουμορίστας ολκής, βαθύς ελεγειογράφος, τρυφερός παραμυθάς, σφράγισε τα γερμανικά γράμματα επί 65 ολόκληρα χρόνια, από το 1957 όταν τυπώθηκε η πρώτη του οργίλη συλλογή. Άνθρωπος όχι οικουμενικός, όρος που δεν δηλώνει τίποτε, αλλά Ευρωπαίος, απ’ τους καιρούς που η Ευρώπη ήταν και σήμαινε ακόμη κάτι. Ο Ανδρέας Ταλμάυερ, άλλως Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ πέθανε προχθές, 24 Νοεμβρίου 2022, στα 93 του χρόνια. — KK

*

ΔΥΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ Χ.Μ.Ε.

Πρώιμο έργο

Σήμερα μόλις μου ξανάρθε στο μυαλό,
μετά σαράντα χρόνια,
αυτό το φωτεινό απομεσήμερο.
Τι ν’ απέγινε
ο ταλαιπωρημένος τόμος
που κάποτε μου χάρισε;
Οι παθιασμένες φράσεις
που το χέρι της αέρινα
με κόκκινο υπογράμμιζε;

Το Πρώιμο Έργο
κανένας τότε δεν το ήξερε
εδώ, στη Γερμανία.
Τα χρόνια του ’50
η σκόνη ήτανε γκρίζα.
Φακίδες του καλοκαιριού
μες στον χειμώνα,
μι’ αδημονία συγκινητική.

Πριν χρόνια μου ’πε κάποιος,
δεν έχει σημασία ποιος, πριν χρόνια,
στο τηλέφωνο, έτσι εν παρόδω,
πως αυτοκτόνησε.
Τίποτα πια δεν τη θυμίζει
αυτό το χλιαρό απομεσήμερο
του Μάη, σήμερα, ούτε καν
ένα βιβλίο φθαρμένο.

~ . ~

Giovanni de’ Dondi (1318-1389)

Ο Giovanni de’ Dondi από την Πάδουα
πέρασε όλη τη ζωή του
φτιάχνοντας ένα ρολόι.

Ένα ρολόι χωρίς προηγούμενο,
που ’μεινε αξεπέραστο
για τετρακόσια χρόνια.
Μ’ έναν μηχανισμό πολύπλοκο,
απανωτούς ελλειπτικούς τροχούς
αρμαθιασμένους μ’ αρθρωτά γρανάζια,
ελάσματα κι ατράκτους:
πρωτάκουστη κατασκευή.

Οι επτά του πλάκες
έδειχναν την τάξη του ουρανού
και τις βουβές περιστροφές
όλων των πλανητών.
Μια όγδοη,
η πιο φανταχτερή,
ώρα, ημέρα και έτος:
anno domini 1346.

Σφυρηλατημένο όλο στο χέρι:
αιθέριο μηχάνημα,
άσκοπο κι έντεχνο όπως οι Trionfi,
εκείνο το ρολόι από λέξεις,
που έφτιαξε ο Φραγκίσκος Πετράρχης.

Άδικα τον καιρό σας σπαταλάτε
με τα χειρόγραφά μου!
Στον δρόμο κούτσα κούτσα πάντα πάτε
πίσω απ’ τα βήματά μου.

Διάρκεια ημερησίου φωτός
τροχιά της σελήνης,
κινητές εορτές.
Όργανο μέτρησης και μαζί
ένας δεύτερος ουρανός.
Από ορείχαλκο, απὀ ορείχαλκο.
Κάτω απ’ αυτόν τον ουρανό
ζούμε ακόμα.

Οι κάτοικοι της Πάδουας
δεν είχαν καιρό για το ρολόι.
Το ένα πραξικόπημα ακολουθούσε τ’ άλλο.
Τα κάρα της πανώλης κυλούσαν στο οδόστρωμα.
Οι τραπεζίτες σιγουρεύαν τα λεφτά τους.
Τα τρόφιμα λιγοστά.

Τι ήταν αλήθεια εκείνη η μηχανή
παραμένει μυστήριο.
Αναλογικός Η/Υ.
Μονόλιθος. Αστεροσκοπείο.
Τrionfi del tempo. Απομεινάρι.
Άσκοπο κι έντεχνο
σαν ορειχάλκινο ποίημα.

Δεν ήταν ο Γκουγκενχάιμ που έστελνε
στον Φραγκισκο Πετράρχη επιταγές
κάθε πρώτη του μηνός.
Ο de’ Dondi δεν είχε επαφές
με το Πεντάγωνο.

Άλλα αρπαχτικά εκείνα. Άλλες
λέξεις κι άλλοι τροχοί. Όμως
ο ίδιος πάντοτε ουρανός.
Σε τούτο τον Μεσαίωνα
ζούμε ακόμα.

Μετάφραση Κ. Κουτσουρέλη

*

Advertisement