Προλόγισμα – Απόδοση από τα Γαλλικά: Θάνος Γιαννούδης
Ενδεχομένως η πανδημία του COVID και τα συνακόλουθα μέτρα που επέφερε να μας στέρησαν τους μήνες που διανύουμε ορισμένες φαραωνικού τύπου και μεταμοντέρνας υφής εκδηλώσεις που είχαν προγραμματιστεί για τον εορτασμό των 200 ετών από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, οι τομείς, ωστόσο, της αρθρογραφίας, της διοργάνωσης διαδικτυακών ημερίδων και συνεδρίων και της έκδοσης σχετικών με την επέτειο βιβλίων και λευκωμάτων έχουν πάρει φωτιά. Ως μια μικρή συνεισφορά στην όλη προβληματική, αξίζει να κατατεθεί μέσω του Νέου Πλανοδίου η μετάφραση ενός ποιήματος γραμμένου στα γαλλικά από τον ―λησμονημένο σήμερα― ποιητή του 19ου αιώνα Ιωάννη Καρασούτσα, γραμμένο τη δεκαετία του 1840, με νωπές ακόμα τις μνήμες του Αγώνα. (περισσότερα…)
Δεν είναι συνηθισμένο πράγμα η ενθουσιώδης υποδοχή στο εξωτερικό ενός έργου της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Όμως η έκδοση της καζαντζακικής Οδύσσειας μεταφρασμένης στα ιταλικά από τον Νικόλα Κροτσέττι (Nikos Kazantzakis, Odissea, Introduzione e traduzione di Nicola Crocetti, Crocetti Editore, Νοέμβριος 2020) έτυχε τέτοιας, τόσο από την κριτική της γειτονικής χώρας όσο και από το ευρύ αναγνωστικό κοινό. Το μικρό αφιέρωμα του Νέου Πλανόδιου στο εκδοτικό αυτό γεγονός αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο, που αναρτήθηκε στις 4.2., η Μαρία Φραγκούλη κατέγραψε την απήχηση της κυκλοφορίας της Odissea και μετέφρασε ενδεικτικά το κριτικό σημείωμα με το οποίο την δεξιώθηκε η εφημερίδα Repubblica. Στο παρόν δεύτερο, ο μεταφραστής Νικόλα Κροτσέττι συζητά με τον Κώστα Κουτσουρέλη για το μεγάλο του εγχείρημα.
Δεν είναι συνηθισμένο πράγμα η ενθουσιώδης υποδοχή στο εξωτερικό ενός έργου της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Όμως η πρόσφατη έκδοση της καζαντζακικής Οδύσσειας μεταφρασμένης στα ιταλικά από τον Νικόλα Κροτσέττι (Nikos Kazantzakis, Odissea, Introduzione e traduzione di Nicola Crocetti, Crocetti Editore, Νοέμβριος 2020) έτυχε τέτοιας, τόσο από την κριτική της γειτονικής χώρας όσο και από το ευρύ αναγνωστικό κοινό. Το μικρό αφιέρωμα του Νέου Πλανόδιου στο εκδοτικό αυτό γεγονός αποτελείται από δύο μέρη. Στο παρόν πρώτο, η Μαρία Φραγκούλη καταγράφει την απήχηση της κυκλοφορίας της Odissea και μεταφράζει ενδεικτικά το κριτικό σημείωμα με το οποίο την δεξιώθηκε η εφημερίδα Repubblica. Στο δεύτερο, ο μεταφραστής Νικόλα Κροτσέττι συζητά με τον Κώστα Κουτσουρέλη για το μεγάλο του εγχείρημα.
Τὴ χρονιὰ ποὺ φεύγει συμπληρώθηκαν πέντε ἔτη ὰπὸ τὸν πρόωρο θάνατο τοῦ ποιητῆ, μελετητῆ καὶ πολύπλευρου homme de lettres Δημήτρη Ἀρμάου (1959-2015). Tὸ Νέο Πλανόδιον ἀφιερώνει αὐτὲς τὶς τελευταῖες ἀναρτήσεις τοῦ 2020 στὴ μνήμη του, πρόγευση μικρὴ ἀπὸ τὸ πολυσέλιδο ἔντυπο τεύχος ποὺ προγραμματίζεται γιὰ τὸ ἐρχόμενο ἔτος. Τὴ γενικὴ ἐπιμέλεια τοῦ ἀφιερώματος ἔχει ἡ Ζωὴ Μπέλλα-Ἀρμάου.
~.~
Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΜΑΟΣ ΕΙΧΕ ΕΤΟΙΜΑΣΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 12 ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΕ ΤΙΤΛΟ «ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ ΜΕ ΦΩΤΙΕΣ: ΔΩΔΕΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ SAN JUAN DE LA CRUZ», ΚΑΙ ΕΙΧΕ ΔΩΣΕΙ ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΣΕ ΦΙΛΟ ΤΟΥ. Ο ΔΙΟΡΘΩΤΗΣ ΕΧΑΣΕ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ ΒΡΕΘΗΚΑΝ ΤΡΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΟΗΜΑΤΑ ΑΥΤΑ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ Ο ΠΡΟΛΟΓΟΣ, ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΑΝ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΤΕΛΙΚΗ ΤΟΥΣ ΜΟΡΦΗ.
Τὴ χρονιὰ ποὺ φεύγει συμπληρώθηκαν πέντε ἔτη ὰπὸ τὸν πρόωρο θάνατο τοῦ ποιητῆ, μελετητῆ καὶ πολύπλευρου homme de lettres Δημήτρη Ἀρμάου (1959-2015). Tὸ Νέο Πλανόδιον ἀφιερώνει αὐτὲς τὶς τελευταῖες ἀναρτήσεις τοῦ 2020 στὴ μνήμη του, πρόγευση μικρὴ ἀπὸ τὸ πολυσέλιδο ἔντυπο τεύχος ποὺ προγραμματίζεται γιὰ τὸ ἐρχόμενο ἔτος. Τὴ γενικὴ ἐπιμέλεια τοῦ ἀφιερώματος ἔχει ἡ Ζωὴ Μπέλλα-Ἀρμάου.
~ . ~
του ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Π. ΒΕΡΤΟΥΔΑΚΗ
Νηφάλιες εντυπώσεις από ένα βίαιο θέμα Η διδακτορική διατριβή του Δημήτρη Αρμάου
Δ. Αρμάος, Η προσφορά της ξεριζωμένης καρδιάς. Προϊστορία και λειτουργία του θέματος στην Ερωφίλη του Χορτάτση, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2011, σσ. 1010.
ΚΑΤΑ ΠΟΣΟΝ ο ποιητής πρέπει να είναι και φιλό-λογος; Έν τινι μέτρω είναι αναπόφευκτο. Ο ποιητής μελετά και απορροφά τις προγενέστερες και σύγχρονες λογοτεχνικές φωνές –ιθαγενείς ή οθνείες. Ακόμη και το αρχέτυπο της αφελούς ποιήσεως –κατά την περίφημη σιλλεριανή διάκριση–, ο Όμηρος, είχε αφομοιώσει τη θεματική και τους ποιητικούς τρόπους μιας μακράς προφορικής επικής παράδοσης του ελληνόφωνου κόσμου. Εκεί όμως που η ποίηση διασταυρώθηκε για πρώτη φορά με την «επαγγελματική» φιλολογία είναι στην Αλεξάνδρεια. Τότε, στην ελληνιστική εποχή, φιλοτεχνήθηκε η φιγούρα του poeta doctus. Η αποστροφή του Στράβωνα (14.2.19) με την οποία χαρακτήρισε τον Φιλητά από την Κω ως «ποιητὴν ἅμα καὶ κριτικόν» έγινε διάσημη και δέσμευσε εν πολλοίς την ερμηνευτική ματιά των μελετητών της ελληνιστικής ποίησης. Ο Φιλητάς ήταν ο πρόδρομος μιας γενιάς λογίων ποιητών με κορυφαίο τον Καλλίμαχο τον Κυρηναίο, που επιχείρησε να ανανεώσει την ποίηση και την ποιητική του καιρού της αναθεωρώντας την προγενέστερη λογοτεχνική παράδοση και εμπνεόμενη από τη θησαυρισμένη γνώση της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. (περισσότερα…)
Ο ευσύνοπτος τόμος με τα 220 ποιήματα και τον τίτλο Βίαιες Εντυπώσεις των ετών 1975-2007 —ευσύνοπτος αν σκεφτεί κανείς πόσα ποιήματα έχουμε της Ντίκινσον και του Κάμμινγκς, του Παλαμά και του Ρίτσου· αρκετός αν αναλογιστεί τα 154 σονέτα του Σαίξπηρ, τα 154 ποιήματα του Καβάφη, τα πολύ λιγότερα όσων χάθηκαν πολύ νωρίς· εντούτοις, υπεραρκετός στεκούμενος ως αυτοδύναμη οντότητα— δεν είναι συγκεντρωτικός μα καταστατικός ενός ορίζοντα προβληματισμών που έκλεισε. Και από τον τίτλο άλλωστε λείπει το οριστικό άρθρο· πρόκειται για μιαν επιλογή βίαιων εντυπώσεων, για τα highlights ενός βίαιου βίου. Παραλείπει δημοσιευμένα ποιήματα, ξαναγράφει όσα εν τέλει αφήνει —συχνότατα με ριζικές αλλαγές—, προσθέτει αδημοσίευτα, αναδιαρθρώνει τη σειρά όχι με χρονολογικό κριτήριο, αλλά μὲ τὴν πρόθεση ν’ ἀκολουθήσουν τὸν εἱρμὸ μιᾶς συναισθηματικῆς καὶ πνευματικῆς ἐξέλιξης.[1](περισσότερα…)
Τα τραγούδια των Ολίγιστων γεννήθηκαν από την ίδια συγκυρία που έδωσε στον νέο αυτό μουσικό σχηματισμό την ονομασία του και την οποία περιγράψαμε εκτενώς στα προηγούμενα μέρη του αφιερώματος. Αποκλειστικό θέμα τους είναι η κατάδειξη της καταπίεσης από το καθεστώς Ορτέγα, η κάλυψη των γεγονότων της κοινωνικής εξέγερσης του 2018 και η καυτηρίαση των κακώς κειμένων, με απώτερο στόχο την παραίτηση του δικτάτορα και τον εκδημοκρατισμό της Νικαράγουας. Πρόκειται για τέχνη πολιτική, αφού η μουσική επιστρατεύεται δημιουργικά ως μέσο πολιτικής και ευρύτερα κοινωνικής διαμαρτυρίας που επιτρέπει τη συμμετοχή και την άρθρωση πολιτική (αντι)λόγου.
Το υπέροχο: Ενώ θα περίμενε κανείς έναν χαρακτήρα άκρως καταγγελτικό, πράγμα που ισχύει βέβαια για τους στίχους τους, τα τραγούδια αυτά αποπνέουν αισιοδοξία, ευδιαθεσία, σχεδόν ευεξία. Ο λόγος απλός, απτός και συγκεκριμένος: αντλούν από τη μακρά και πλούσια μουσική παράδοση της Λατινικής Αμερικής, με ρυθμούς παραδοσιακούς όπως η κούμπια, η σάλσα και το μερέγκε, αλλά και με παραδοσιακά μουσικά όργανα όπως η μαρίμπα και άλλα κρουστά. Οι Ολίγιστοι δε μένουν όμως εκεί, αλλά ανανεώνουν τη μουσική τους, μπολιάζοντάς την με σύγχρονα διεθνή μουσικά ρεύματα και τάσεις, όπως το σκα και η χιπ χοπ. Αν μη τι άλλο, τουλάχιστον εκεί αποστασιοποιούνται από την πολιτική μουσική, τη “μουσική διαμαρτυρίας” των δεκαετιών του 1970 και 1980, δίνοντας σάρκα και οστά σε αυτό που δήλωσε στη συνέντευξη που μας παραχώρησε ο Φάμπιο Μπουιτράγο, μία από τις κεντρικές φυσιογνωμίες των Ολίγιστων: στη «γενιά των νέων δρόμων». Δρόμων όχι μόνο πολιτικών και κοινωνικών, αλλά και μουσικών και ευρύτερα πολιτιστικών. Μια εξέγερση πολύπλευρη και πολυεπίπεδη.
Καλή απόλαυση!
*ΣτΜ: Η διασκευή στα ελληνικά υπαγορεύτηκε από τη μουσική, το περιεχόμενο και τα επιμέρους μορφολογικά χαρακτηριστικά των στίχων των πρωτότυπων τραγουδιών και τα σεβάστηκε στο μέγιστο βαθμό.
Έλενα Σταγκουράκη
4. ΠΩΣ ΤΗΝ ΠΑΤΗΣΑ
Στου μήνα Απρίλη τις δεκαεννιά Μπαίνει κατάληψη στη σχολή Με τους συντρόφους μου της γενιάς Μαχόμαστε την καταστολή Σαν μας την πέφτει η Αστυνομία Στο οδόφραγμα τρέχω να κρυφτώ Κι εκεί τη βλέπω σαν οπτασία Να τα ’χει τρία όπως και εγώ
Πώς την πάτησα Την αγάπησα Αυτή τη νέα όλο θάρρος Με τόλμη, πάθος Που εδώ συνάντησα
Πώς την πάτησα Την αγάπησα Πως θα την ερωτευόμουν δεν φανταζόμουν Μια τέτοια αντάρτισσα
Πάνω σηκώνεται αγριεμένη Να δει πού βρίσκεται ο εχθρός Κι απ’ το σακίδιο τραβά κρυμμένη Μια πέτρα-βράχο, α τον φτωχό! Κάνει ένα βήμα να πάρει φόρα Τυφώνας γίνεται τρομερός Κι αφού τους έριχνε εκεί για ώρα Στα πόδια το ’βαλε και ο στρατός
[Ρεφραίν]
Θα τα τινάξει η καρδιά μου, πάει, Θα με ξεκάνει αυτή η κοπελιά Θέση θα πάρω σ’ εκείνην πλάι Δεν θα περάσουνε τα θεριά Της Νικαράγουας εμείς τα τέκνα Γυναίκες-άντρες ίδια φτιαξιά Κι εκείνη με την πατρίδα ένα Παλεύει για όλων τη λευτεριά
[Ρεφραίν]
5. ΗΤΑΝ ΦΟΙΤΗΤΕΣ
Στη μνήμη των ηρώων που έπεσαν τον Απρίλη και Μάιο του 2018
αγωνιζόμενοι για μια ελεύθερη Νικαράγουα
Έτσι, γουστάρω να παίζω Τύμπανο στις διαδηλώσεις Ξένες πολλές να μαθαίνω Γλώσσες και ας είναι με δόσεις Είπα, κι εγώ θα συμβάλλω Στου Έθνους το μέγα στόχο Έτσι με μάθαν και ‘τράβα γιε μου απ’ το Τιπιτάπα’
Πάλευα για την πατρίδα Και τα δικά μας τα δίκια Έφτανε αυτό για τη σφαίρα Στο στήθος στην καρδιά ίσια Να μας φιμώσουνε θέλουν Όσους εδώ καταγγέλλουν Δεν με τρομάζουν, παρών! Λέγομαι Ρίτσαρντ Παβόν.
Έκλεισα τα δεκαπέντε Γρήγορα τρέχω τενιέντε Σφαίρες να πέφτουν ηχούνε Τρέξ’ τε πριν πρώτες μας βρούνε Ο φίλος έχει διψάσει Φέρνω νερό να χορτάσει Για μια ελεύθερη χώρα Πάμε μαζί μες στην μπόρα
Έφτασε όμως η σφαίρα Στην καρωτίδα και τέρμα Με σήκωσαν απ’ το χώμα Είπαν πως είμαι σε κόμμα Και πως θα είχα επιζήσει Γιατρών αν είχα την κρίση. Δε θα με ρίξουν στον κάδο Ο Άλβαρο είμαι Κονράδο.
Ήταν φοιτητούδια Όχι εγκληματίες Η μάχη τους δική μου Ποτέ μου δεν ξεχνώ
Ήταν φοιτητούδια Όχι εγκληματίες Ποτέ δεν θα ξεχάσω Ζήτω οι φοιτητές!
Όνειρο το ’χω μεγάλο Πανεπιστήμιο να βγάλω Ένας μονάχα μου μένει Χρόνος και σύντομα βγαίνει Έφτασα το βράδυ εκείνο Από την πόλη Σαντίνο Να προστεθώ στα αδέρφια Στις διαδηλώσεις, στα μέτρα
Πιάνω κρατώ τη σημαία Καύχημα το ’χω, στο αίμα. Θάρρος, κουράγιο μου δίνει Όπως σε όλους στη δίνη. Κλέβει μεμιάς τη φωνή μου Βόλι των ΜΑΤ και του δήμιου Μη με ξεχνάς με τους μήνες Λέγομαι Μάρλον Μαρτίνες.
Νόμους μελέτησα πόσους Δίκαια να κρίνω με όλους Να ’χω το βλέμμα καθάριο Δημοκρατία αντί σάλιο Θέλω να γράφω τραγούδια Σάλσα, μερέγκε ή κούμπια Το μαραγκό βοηθούσα Για χαρτζιλίκι, μοχθούσα
Στην Εστελί καταλήψεις Έδερνε η αστυνομία Αύξαιναν και οι συλλήψεις Όλο εμείς τόλμη, θηρία. Άλλη μια σφαίρα και βρίσκει Του κεφαλιού μου τα αγγεία. Ό,τι κι αν πουν στις ειδήσεις Λέγομαι Φράνκο Βαλδίβια.
[ρεφραίν]
6. ΧΟΥΑΝΑ
Στη μνήμη της Χουάνας Αγκιλάρ
Να σπουδάσω δεν μπόρεσα εγώ Και από παιδί πήγα να εργαστώ Τώρα έχω να θρέψω δικό μου γιο Κι ένα σωρό χρέη, πώς τα εξοφλώ;
Πλήθος συνεντεύξεις είχα, αλλά Πώς να πείσω τόσα αφεντικά Τα ζητούμενά τους ήταν πολλά Κι είχα μείνει πάλι χωρίς δουλειά
Έφτασα στο τμήμα έτσι λοιπόν Της αστυνομίας, πώς να το πω, Μού ’δωσαν δουλειά για νά ’χω να ζω Και πολύς ο φόβος ν’ απολυθώ
Πρέπει να πληρώσω και τις σπουδές Στη σχολή του γιου μου, είναι ακριβές, Στέγη, ρούχα, ανάγκες τόσες πολλές Δίχως μιαν ανάσα και διακοπές
Άνθρωποι είμαστε όλοι Θέλουμε όλοι Τη λευτεριά Αδέρφια είμαστε όλοι Ποθούμε όλοι Μια ζωή, απλά!
Μέσα του Απρίλη και οι φοιτητές Βγαίνουνε στους δρόμους και στις αυλές Βία και μαρτύρια στις φυλακές Άθλιες οι εικόνες και οι στιγμές
Η δική μου γνώμη πια δε μετρά Πρέπει η δουλειά μου να μπει μπροστά Σκέφτομαι το γιο μου, τα δανεικά Μοιάζει με μονόδρομο η συμφορά
Έρχεται από ‘πάνω’ η εντολή Μας τοποθετούν μπροστά στη σχολή Κρότοι, σκάγια, εκρήξεις εδώ κι εκεί Η καρδιά πονάει, πού να κρυφτεί;
Τόση ωμή βία, μα το Θεό Πώς από τα πριν να το φανταστώ Πως αθέλητα θα πυροβολώ Επειδή το ζήτησε ο αρχηγός
[Ρεφραίν]
Μας περικυκλώσαν και πουθενά Διέξοδο δε βρίσκω μες στα στενά Πιάνω τρέχω ψάχνοντας για κενά Κι ένα ρίγος άγριο με διαπερνά
(πυροβολισμός)
Ας το συγχωρήσει ο γιος μου αυτό Που λόγω δουλειάς πια δεν θα τον δω Για εκείνον τά ’δωσα όλα εγώ Να τον δω χαρούμενο και ικανό
Μία Νικαράγουα ειρηνική Λαχτάρησα και δεν τό ’χω για ντροπή. Όλοι σαν αδέρφια να ζούμε. Ευχή: Στα χείλη μας το γέλιο να ξαναρθεί.
Τα τραγούδια των Ολίγιστων γεννήθηκαν από την ίδια συγκυρία που έδωσε στον νέο αυτό μουσικό σχηματισμό την ονομασία του και την οποία περιγράψαμε εκτενώς στα προηγούμενα μέρη του αφιερώματος. Αποκλειστικό θέμα τους είναι η κατάδειξη της καταπίεσης από το καθεστώς Ορτέγα, η κάλυψη των γεγονότων της κοινωνικής εξέγερσης του 2018 και η καυτηρίαση των κακώς κειμένων, με απώτερο στόχο την παραίτηση του δικτάτορα και τον εκδημοκρατισμό της Νικαράγουας. Πρόκειται για τέχνη πολιτική, αφού η μουσική επιστρατεύεται δημιουργικά ως μέσο πολιτικής και ευρύτερα κοινωνικής διαμαρτυρίας που επιτρέπει τη συμμετοχή και την άρθρωση πολιτική (αντι)λόγου.
Το υπέροχο: Ενώ θα περίμενε κανείς έναν χαρακτήρα άκρως καταγγελτικό, πράγμα που ισχύει βέβαια για τους στίχους τους, τα τραγούδια αυτά αποπνέουν αισιοδοξία, ευδιαθεσία, σχεδόν ευεξία. Ο λόγος απλός, απτός και συγκεκριμένος: αντλούν από τη μακρά και πλούσια μουσική παράδοση της Λατινικής Αμερικής, με ρυθμούς παραδοσιακούς όπως η κούμπια, η σάλσα και το μερέγκε, αλλά και με παραδοσιακά μουσικά όργανα όπως η μαρίμπα και άλλα κρουστά. Οι Ολίγιστοι δε μένουν όμως εκεί, αλλά ανανεώνουν τη μουσική τους, μπολιάζοντάς την με σύγχρονα διεθνή μουσικά ρεύματα και τάσεις, όπως το σκα και η χιπ χοπ. Αν μη τι άλλο, τουλάχιστον εκεί αποστασιοποιούνται από την πολιτική μουσική, τη “μουσική διαμαρτυρίας” των δεκαετιών του 1970 και 1980, δίνοντας σάρκα και οστά σε αυτό που δήλωσε στη συνέντευξη που μας παραχώρησε ο Φάμπιο Μπουιτράγο, μία από τις κεντρικές φυσιογνωμίες των Ολίγιστων: στη «γενιά των νέων δρόμων». Δρόμων όχι μόνο πολιτικών και κοινωνικών, αλλά και μουσικών και ευρύτερα πολιτιστικών. Μια εξέγερση πολύπλευρη και πολυεπίπεδη.(περισσότερα…)