*

Λογοθεσίες από τον
ΗΡΑΚΛΗ ΛΟΓΟΘΕΤΗ

~

Συνομιλώντας με τον… Σαμ!

Στο Παρίσι, το 1979 ή το ’80, Απρίλης νομίζω, περνώντας από τον κήπο του Λουξεμβούργου βλέπω σ’ ένα παγκάκι τον Κώστα, έναν γνωστό μου αρχιτέκτονα, αφοσιωμένο σε σοβαρή συζήτηση με τον Σάμουελ Μπέκετ. Κοντοστέκομαι σε διακριτική απόσταση, παρατηρώ καλύτερα. Το σουλούπι, η σκληρή βούρτσα στο κρανίο, το πυκνό δίκτυο των ρυτίδων, μοναδικό σαν δακτυλικό αποτύπωμα, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία: Είναι ο Μπέκετ! Μία ώρα αργότερα, περισσότερο ίσως, διαπιστώνω ξαναπερνώντας από τον κήπο ότι το σκηνικό δεν έχει αλλάξει. Η περιέργεια με τρώει γιατί ο Κώστας, από το λίγο που τον ήξερα, δεν είχε λογοτεχνικά ενδιαφέροντα. Έτσι, όταν δυό μέρες μετά τον πετυχαίνω στην μπρασερί Λιπ, τον αποπαίρνω:

—Καλά, γνωρίζεις τον Μπέκετ και το κρατάς κρυφό;

—Ποιόν Μπέκετ; με κοιτάζει απορημένος.

—Μη κάνεις το χαζό τώρα, αφού σας είδα προχθές στον κήπο του Λουξεμβούργου, κοντά στην προτομή του Μυρζέ.

—Για τον ξερακιανό λες; Έκατσα δίπλα του γιατί κρατούσε την Εκίπ, με τα αθλητικά ξέρεις, του ζήτησα να ρίξω μια ματιά και πιάσαμε την κουβέντα.

—Για το θέατρο τίποτε;

—Ε, όχι… για ποδοσφαιρικά μιλούσαμε.

—Με τον Μπέκετ, επιμένω.

—Δεν ξέρω, Σαμ μου είπε, ωραίος τύπος.

Τον κοιτάζω εξεταστικά, πείθομαι, είναι ειλικρινής, τον χτυπάω στο ώμο:

—Και σύ, ρε Κώστα, είσαι πολύ ωραίος τύπος!

///

Γαργαλιστικές αφηγήσεις

Άλλοτε καλλιτέχνες και συγγραφείς κρίνονταν από τη φλόγα των εμπνεύσεών τους, σήμερα γίνονται γνωστοί από τις ανταύγειές της στον ιδιωτικό τους βίο. Το έργο υποβιβάζεται σε παράρτημα της οξείας βιογραφικής υστερίας και ο δημιουργός σταδιοδρομεί ως ήρωας μίας ηθογραφίζουσας μυθολογίας. Ο αναγνώστης παραμερίζεται από το λαγωνικό που χωρίς να φυλλομετρήσει ένα βιβλίο του Μπαλζάκ, έχει μυρίσει αθροιστικά τους καθημερινούς του καφέδες, ο φιλόμουσος από τον ωτακουστή που αντί για την φούγκα ασχολείται με το πως ο Μπαχ επέβαλε στο παιδομάνι του σπιτιού του τη μούγκα, ο φιλότεχνος από τον κοσμικό που αγνοεί την πινελιά του Μπουζιάνη αλλά σου δείχνει τι φάρμακα έπαιρνε ο καημένος για να γιάνει. Ο θαυμαστής που αντικατέστησε τον γνώστη λαχταρά τα προνόμια του έμπιστου υπηρέτη: κατοπτεύει την κρεβατοκάμαρα από τις γρίλιες των λαϊκών περιοδικών, τρυπώνει σε συρτάρια ανέκδοτων ημερολογίων και κρυφακούει ένοχα μυστικά πίσω από τον θρασεμένο θάμνο διαδόσεων και ψιθυρισμών. Στον ξεπεσμό του πλευρίζει δημοσιογράφους του καλλιτεχνικού ρεπορτάζ ψαρεύοντας γαργαλιστικές αφηγήσεις, δωροδοκεί φωτογράφους για μία αποκλειστική πόζα του ινδάλματός του. Διατροφικές συνήθειες και σεξουαλικές προτιμήσεις, ενδυματικές επιλογές και παραθεριστικές εμφανίσεις εξάπτουν την ηδονοβλεπτική φαντασία καταργώντας, με συνέπειες προφανείς, την απόσταση υψηλής δημιουργίας και καθημερινής σκηνής. Με την ανελέητη έκθεση της λεγόμενης «ανθρώπινης πλευράς τους», τα παλαιά είδωλα εκπίπτουν και στο βάθρο τους ανεβαίνουν ολοένα και ταπεινότερα κακέκτυπα: αθλητές αναβολικών επιδόσεων και τραγουδιστές σουξεδιάρικων αποδόσεων. Όσα διαδραματίζονταν κεκλεισμένων των θυρών διακρίνονται πλέον μεταξύ ανεωγμένων μηρών και κάθε νυχάτη μυξαλίνα παριστάνει την αδηφάγο Μεσσαλίνα εκθέτοντας προ του τηλεοπτικού παρατηρητηρίου τα εσώρουχα του προσωπικού της βεστιαρίου. Ο φιλοπερίεργος έχει, χωρίς κανένα κόπο, τη λεία του στο πιάτο. Παύει λοιπόν να βουτάει για σκανδαλιστικές λεπτομέρειες στον πάτο κάποιας βιογραφίας και προμηθεύεται τα υλικά του κατευθείαν από τα άπατα της ηλεκτρονικής κοσμικογραφίας.

///

Χύμα στο κύμα!

Στις εορταστικές συναθροίσεις, στην όπερα ή στην εκκλησία, στον γάμο ή στην κηδεία βλέπει κανείς ολοένα και συχνότερα –με πρόσχημα πάντα την απελευθέρωση από την τυπολατρεία– επιδεικτικά ατημέλητους ανθρώπους. Η παράκαμψη των τύπων όμως, η χαλάρωση των ενδυματικών κωδίκων και των κανόνων κοινωνικής συμπεριφοράς, δεν αποπνέει άρωμα δημοκρατίας –όπως φαντάζονται πολλοί αφελείς– αλλά αποφορά ξεσαλωμένης δημοκρατίλας. Στην ιδιωτική ζωή ισοπεδώνει τη διάκριση εξαιρετικών στιγμών και καθημερινότητας επιφέροντας πληκτική ομοιομορφία και στη δημόσια σφαίρα ευνοεί την ασυδοσία των ισχυρών. Η κατάργηση των τύπων στους εργασιακούς χώρους ισοδυναμεί με την επέλαση της αγένειας και δεν λειτουργεί ποτέ υπέρ του εργαζόμενου – αντιθέτως ανοίγει τον δρόμο στις προσβολές του επιστάτη και στην αυθαιρεσία του αφεντικού. Στις πολιτικές αντιπαραθέσεις επίσης, η περιφρόνηση των τύπων φέρνει στην επιφάνεια σκουπίδια. Προέδρους μεγάλων χωρών με λεξιλόγιο συνοικιακών νταήδων στα φρικαλέα τους διαγγέλματα, υπουργούς συναγωνιζόμενους σε χυδαίο υβρεολόγιο βασιβουζούκων και βουλευτές με την αήθεια χρυσαυγίτικου γυμναστηρίου τραμπούκων. Στις στρατιωτικές συγκρούσεις τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Οι ακήρυκτοι πόλεμοι συμμοριών ή αδέσποτων πολέμαρχων, υιοθετούνται κατά συρροήν πλέον από ισχυρά κράτη που πραγματοποιούν πειρατικές επιδρομές, αφήνοντας ακάλυπτους από κάθε κανόνα, έστω και ισχνού δικαίου, τους αιχμαλώτους και τους άμαχους πληθυσμούς. Όπου δεν εφαρμόζονται οι τύποι που σπονδυλώνουν τους θεσμούς, διενεργούνται τα βαρύτερα αδικήματα: οι παράτυπες αναθέσεις κρατικών προμηθειών διαιωνίζουν τον παράνομο πλουτισμό, οι ανεπίσημες παρακολουθήσεις δεν υπόκεινται σε κανένα νομικό περιορισμό και οι άτυπες ανακρίσεις των κρατουμένων καταλήγουν σε ανηλεή βασανισμό. Γενικά η αθέτηση των εθιμικών, εργασιακών ή πολιτικών συμβάσεων και η καταστρατήγηση των τύπων με την αποχύμωση της ουσίας τους, το έλλειμα δηλαδή ενός οργανικά κανονιστικού σχήματος, ασχημίζει τον κόσμο. Δεν απελευθερώνει – ταπεινώνει παντού και πάντα τον αδύναμο καθιστώντας απροσχημάτιστη την εγκληματική θηριωδία κάθε λογής αυταρχισμού.

///

Περί όνου σκιάς

Τα ακριβά αρώματα κλείνονται σε κομψό μπουκαλάκι, τα βαρύτιμα πετράδια επιδίδονται ως δώρα σε μικρά κουτάκια και η κραταιή ταυτότητα συνασπίζει την πληρότητά της σε λιτό μονόγραμμα – η αξία εν γένει, περνώντας από την δοκιμασία ενός επιγραμματικού αποστακτηρίου, αρκείται σε διαστάσεις που υπογραμμίζουν τη σπανιότητά της. Απεναντίας «το κεραμεούν και φαύλον, το σιχαμερό», υπολειπόμενο σε σφρίγος προσφεύγει στο ξεχείλωμα του χώρου και μοχθεί να επιβληθεί δια του περιβάλλοντος όγκου. Φαραωνικές αίθουσες με ασήμαντα εικαστικά εμέσματα, εκτενείς βιβλιογραφίες σε ανούσια έργα, πολυθεματικά συνέδρια με αναμασημένες εισηγήσεις, συμπεριληπτικά φεστιβάλ με τη Σάρα, τη Μάρα και το κακό συναπάντημα, φωτορυθμικές συναυλίες με πληθωρικά μπαλέτα και άρρυθμους τραγουδιστές, φλύαρα τηλεοπτικά σαλόνια με προσχηματικές –περί όνου σκιάς– κραυγαλέες αναμετρήσεις. Πολύ σταφυλοπάτημα, λίγο –και ξινό– κρασί. Μάστορες στη συγκάλυψη της εκκωφαντικής κενότητας είναι επίσης οι σεφ ορισμένων μοδάτων εστιατορίων με την επίδειξη ισχνών μερίδων σε τεράστια πιάτα. Στο κατόπι τους παρατρέχουν και όσοι πολιτικοί είναι αρκετά ξεδιάντροποι ώστε να σερβίρουν φτηνές υποσχέσεις με περιτύλιγμα παχυλών εξαγγελιών – σαν τον απατεώνα που τελαλίζει την ελάχιστη πραμάτεια του με πλουσιοπάροχες φωνές.

*

**