Φύλο και αναγκαιότητα

του ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Γ. ΜΟΥΖΑΚΗ

Θυμάμαι την εξέλιξη του ορισμού του γονιδίου στα σχολικά μου χρόνια: η «αλληλουχία επί χρωμοσώματος που είναι υπεύθυνη για τη σύνθεση μιας πρωτεΐνης» έγινε «η αλληλουχία επί χρωμοσώματος που είναι υπεύθυνη για τη σύνθεση ενός πεπτιδίου». Μετά την αποφοίτησή μου, ο ορισμός αναθεωρήθηκε περαιτέρω: «μια αλληλουχία επί χρωμοσώματος που είναι υπεύθυνη για τη ρύθμιση μιας συγκεκριμένης ιδιότητας». Ποιος από τους τρεις ορισμούς είναι απόλυτα επιτυχημένος; Κανείς, ίσως (διότι, βέβαια, δεν κωδικοποιούν όλα τα γονίδια πεπτίδια, ούτε όλα τα γονίδια σχετίζονται με τη ρύθμιση ιδιοτήτων). Έτσι, όμως, είναι η διδακτική, ατελείωτη στην αναζήτησή της, όπως η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου. Προσπαθώντας να ενσωματώσει νέα γνώση ή και να ακριβολογήσει, ξαναπροσπαθεί και επανατοποθετείται, κι η σπουδή αυτή δεν έχει τέλος.

Η επανάληψη της προσπάθειας και η επανατοποθέτηση, όμως, είναι καλή και άγια για την επιστήμη και τη διδακτική της μόνον όταν τροφοδοτείται από την ανάγκη της ακριβολογίας ή και την ενσωμάτωση νέας γνώσης. Αλίμονο αν η επιστήμη κατευθύνεται από την κοινωνική πίεση που ασκούν μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες, από τις ορέξεις παρανοϊκών δικτατόρων, τα αποτελέσματα που παραγγέλνουν μικρότερα ή μεγαλύτερα οικονομικά συμφέροντα, τις λογοκρισίες που προσπαθούν να επιβάλλουν πάσης φύσεως οπαδοί του αυταρχισμού.

Εδώ είμαι υποχρεωμένος να ανοίξω μια παρένθεση ξεκαθαρίζοντας σε ποιαν επιστήμη αναφέρομαι ─ και, βέβαια, όπως θα έπρεπε να είναι (αλλά δεν είναι) σαφές, αναφέρομαι στην επιστήμη επί της αρχής, όχι εν τοις πράγμασι. Η πίστη στη δημοκρατία επί της αρχής σημαίνει υποστήριξη της αρχής της πλειοψηφίας στα πολιτικά, παρά τους δημαγωγούς, τους αγύρτες ή και τους αδιάφορους ψηφοφόρους που μπορούν να ασκήσουν βλαπτική επιρροή στα πράγματα. Ομοίως, η πίστη στην επιστημονική μεθοδολογία ως τη μόνη μέθοδο κατανόησης του κόσμου (και όχι μόνο) είναι ανεξάρτητη των φαλκιδεύσεων πειραματικών αποτελεσμάτων, της σαλαμοποίησης μελετών, της κατευθυνόμενης έρευνας ή άλλων εκφυλιστικών φαινομένων.

Στο σημείο αυτό, δυστυχώς, οφείλω να ανοίξω μια δεύτερη παρένθεση μες στην παρένθεση. Ορισμένοι νομίζουν ότι η έκφραση άποψης για ζητήματα επιστημονικά δεν απαιτεί επιστημονική κατάρτιση. Από πού λαμβάνουν το θάρρος οι τοιουτοτρόπως τοποθετούμενοι για να ακυρώσουν την πλατωνική αναγκαιότητα του επαΐοντος, εκφραζόμενοι επί ζητημάτων που δεν κατέχουν; Από τη δημοσιογραφική τους έρευνα, άκουσον άκουσον. Νομίζει, δηλαδή, κάποιος, ότι επειδή ο καθηγητής, επί παραδείγματι, της επιδημιολογίας Ιωάννης Π. Α. Ιωαννίδης, εξέφρασε επιφυλάξεις για τα δρακόντεια μέτρα απομονωτισμού που λαμβάνονταν επί πανδημίας, αυτό του δίνει το δικαίωμα να έχει ο ίδιος άποψη γι’ αυτά ή για την ασφάλεια των mRNA εμβολίων ή και επί παντός του επιστητού. Ε, λοιπόν, όχι. Η δημοσιογραφική έρευνα δεν συνιστά επιστημονική σπουδή. Όσο κι αν διαφωνούν οι επιστήμονες μεταξύ τους, εγώ, ο άσχετος, ούτε να συμφωνήσω ούτε να διαφωνήσω μπορώ μαζί τους, για τον απλούστατο λόγο ότι είμαι άσχετος. Μπορώ μόνο να καταγράψω και να αναφέρω τη διαφωνία τους ή και να συμπλεύσω με ή να αποστασιοποιηθώ από ορισμένους από αυτούς, καθ’ υπόδειξιν της αβοήθητής μου διαίσθησης. Μέχρι εκεί.

Η έννοια του βιολογικού φύλου (biological sex) των ανθρώπων δεν είναι καθόλου καινούργια. Στην επιστήμη της βιολογίας, αρσενικός άνθρωπος (Homo sapiens) είναι αυτός που παράγει σπερματοζωάρια, κολυμβητικούς γαμέτες με μαστίγιο, δηλαδή, και θηλυκός αυτός που παράγει ωάρια, σαφώς μεγαλύτερους σε μέγεθος, δηλαδή, γαμέτες, που, κατόπιν της απελευθέρωσής τους από το ωοθυλάκιο, αναμένουν εντός της σάλπιγγας το σπερματοζωάριο με το οποίο θα συντηχθούν, σε μια κορυφαία στιγμή της δημιουργίας. Ουδέποτε οι βιολόγοι, απ’ όταν ο Γκόττφρηντ Ράινχολντ Τρεβιράνους και ο Ζαν-Μπατίστ Πιερ Αντουάν ντε Μονέ, ιππότης του Λα Μαρκ πρωτοσυνέλαβαν ταυτοχρόνως και ανεξαρτήτως τον όρο «βιολογία», συζήτησαν τον όρο «φύλο» (sex) στον Homo sapiens έχοντας υπόψη τις σεξουαλικές προτιμήσεις του ενήλικα· κι έπραξαν πολύ σοφά, διότι ο όρος «φύλο», ως αυτός χρησιμοποιείται στη βιολογία, ουδεμία σχέση έχει με τις σεξουαλικές προτιμήσεις των ενηλίκων Homo sapiens ή και τα αυτοπροσδιοριστικά δικαιώματα των απανταχού Homo sapiens. Αν η βιολογία είχε στόμα, θα το έλεγε μόνη της: δεν την ενδιαφέρει εάν έχεις ή δεν έχεις το δικαίωμα να αυτοπροσδιορίζεσαι ως θηλυκός κροκόδειλος, εξωγήινο τραπέζι, μετενσάρκωση του Μεγάλου Αλεξάνδρου ή μικρόβιο Treponema pallidum. Αν είσαι 46 χρωμοσωμάτων πίθηκος που παράγει σπερματοζωάρια, είσαι αρσενικός Homo sapiens, αν παράγεις ωάρια, είσαι θηλυκός Homo sapiens.

H αντίληψη αυτή του βιολογικού φύλου δεν λειτούργησε ερήμην της υπάρξεως των ομοφυλόφιλων ενηλίκων, των αμφιφυλόφιλων ενηλίκων ή του εν γένει φάσματος των σεξουαλικών προτιμήσεων και αυτοπροσδιορισμών επί φύλου ή και επί παντός. Ήδη από την εποχή προγονικών του ανθρώπου ειδών, σε Αυστραλοπιθήκους, Homo erectus, Homo habilis και άλλους, η ομοφυλοφιλία και πλειάς αυτοπροσδιοριστικών τάσεων ήταν γνωστά ─ και ο τελευταίος, όμως, afarensis γνώριζε ότι το φύλο, ως βιολογική έννοια, δεν έχει ουδεμία σχέση με την εκδηλούμενη σεξουαλική συμπεριφορά του ενήλικα ή τα κοινωνικά του δικαιώματα. Ουδείς, λοιπόν, άνθρωπος ή πρόγονος του ανθρώπου δεν σκέφτηκε, ως τώρα, να αναθεωρήσει την έννοια του βιολογικού φύλου επειδή κάποιοι προσβάλλονται εκ της υπάρξεώς της ή έχουν αυτοπροσδιοριστικές τάσεις που δεν την περιλαμβάνουν.

Η όποια αναθεώρηση, λοιπόν, της έννοιας του βιολογικού φύλου σε επιστημονικό πλαίσιο δεν προκύπτει ως αποτέλεσμα υπάρξης νέων επιστημονικών δεδομένων. Δεν σχετίζεται με την κύρωση ή μη δικαιωμάτων ανθρώπων ή με τον σχηματισμό ηθικών πλαισίων που μέμφονται συγκεκριμένους αυτοπροσδιορισμούς, προσωπικές επιλογές, ορέξεις, τάσεις ή προτιμήσεις.

Ο επιστήμονας ─ο Ρίτσαρντ Ντώκινς φερ’ ειπείν─ που υπερασπίζεται την έννοια του βιολογικού φύλου ως τη γνωρίζουμε, δεν την υπερασπίζεται επειδή είναι εθνικοσοσιαλιστής, μισάνθρωπος, ακροδεξιός, ομοφοβικός, τρανσφοβικός, δολοφόνος του Κέννεντυ ή υπεύθυνος για την επίσκεψη του μετεωρίτη που εξαφάνισε τους δεινοσαύρους. Την υπερασπίζεται επειδή δεν χρειάζεται αναθεώρηση ώσπου να βρεθεί τρίτο είδος γαμέτη, περίπτωση κατά την οποία πρώτος, είμαι βέβαιος, θα χειροκροτούσε το νέο βιολογικό φύλο.

Κάτι τέτοιο, όμως, δεν αναμένεται. Αναμένεται, ωστόσο, επίμονη συκοφαντία, σύγχυση, αυταρχισμός και δολοφονία χαρακτήρων ─ συνηθισμένη σε αυτά η ανθρωπότης. Ο σκοταδισμός θα επανέρχεται όσο υπάρχει άνθρωπος, συχνά, αν όχι αποκλειστικά, υψώνοντας το λάβαρο του δικαιώματος επί κάποιου ζωτικού χώρου.