Ο Νίκος Εγγονόπουλος στο εργαστήριό του

*

ΤΗΣ ΕΥΣΤΑΘΙΑΣ ΠΟΛΙΤΗ

~.~

Τα λογοτεχνικά αρχεία αποτελούν αναπόσπαστο και σημαντικό μέρος της διεθνούς αρχειακής κληρονομιάς δεδομένου ότι τα λογοτεχνικά και εικαστικά έργα ως αριστουργήματα της ανθρώπινης δημιουργικής διάνοιας, αποτελούν «Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς». Το Τμήμα Αρχείων Λογοτεχνίας και Τέχνης του Διεθνούς Συμβουλίου Αρχείων από το 2009 έχει θέσει ως αποστολή του την διάδοση της πολιτιστικής αξίας και μαγείας – όπως είναι ακριβώς διατυπωμένο – των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών αρχείων μέσα από την δημιουργία ενός παγκόσμιου δικτύου αρχειονόμων, επιμελητών και χρηστών, παρέχοντας πληροφορίες σχετικά με τις τοποθεσίες και την ποικιλομορφία των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών συλλογών σε όλο τον κόσμο και  δίνοντας κατευθύνσεις για τις βέλτιστες πρακτικές σχετικά με την καταλογογράφηση, την αποθήκευση, την δημοσιοποίηση και προώθηση αυτών των πολιτιστικών αρχειακών θησαυρών.[1]

Σύμφωνα με το ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο τα λογοτεχνικά αρχεία αποτελούν μια ιδιαίτερη κατηγορία ιδιωτικών αρχείων. Πρόκειται για αρχεία λογοτεχνών ή γενικότερα ανθρώπων των γραμμάτων (λογίων και διανοουμένων που διακρίθηκαν στις τέχνες και τα γράμματα), ακόμα και προσώπων ή φορέων που σχετίζονται με την ιστορία της λογοτεχνίας χωρίς να συμμετέχουν άμεσα στη λογοτεχνική παραγωγή, όπως είναι για παράδειγμα τα αρχεία εκδοτών, φιλολόγων, κριτικών, δημοσιογράφων, λογοτεχνικών περιοδικών, λογοτεχνικών σωματείων και ενώσεων μέσα από τα οποία μπορεί να χαρτογραφηθεί η λογοτεχνική παραγωγή της χώρας.

Τα αρχειακά κατάλοιπα εντοπίζονται σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς μετά από  δωρεά των ίδιων των λογοτεχνικών παραγωγών ή των κληρονόμων τους ή από άλλους που έχουν περιέλθει στην κατοχή τους. Γενικότερα μπορεί κανείς να αναζητήσει αναλυτικούς καταλόγους λογοτεχνικών αρχείων ηλεκτρονικά στο Εθνικό Ευρετήριο Αρχείων, πρόκειται για μια υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους (όπου καταγράφεται το σύνολο του αρχειακού πλούτου της χώρας).[2]  Όπως επίσης και στον ειδικό κατάλογο λογοτεχνικών αρχείων του 19ου και 20ού αιώνα που έχουν δημιουργήσει από κοινού η Ελληνική Αρχειακή Εταιρεία  και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο.[3]

Το αρχείο του Νίκου Εγγονόπουλου περιήλθε στην κατοχή του Παντείου Πανεπιστημίου και της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών τον Ιανουάριο του 2022, μετά την ευγενική χορηγία της κόρης του ποιητή, Εριέττης Εγγονοπούλου. Η διαχείρισή του γίνεται με την ευθύνη και την επιμέλεια της Ελισάβετ Αρσενίου (Καθηγήτριας Νεοελληνικής Φιλολογίας του Τμήματος Επικοινωνίας Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών), του Κώστα Χριστόπουλου (Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Εικαστικών Τεχνών της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Αθηνών) και του Γιάννη Στογιαννίδη (Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Αρχειονομίας Βιβλιοθηκονομίας, Συστημάτων Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής) στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος ArchArt με τίτλο «Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου: ψηφιοποίηση, τεκμηρίωση και δημοσιοποίηση του» που χρηματοδοτήθηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.). Μέχρι πρότινος το μοναδικό πλήρως ψηφιοποιημένο αρχείο στην Ελλάδα ήταν του Κ. Π. Καβάφη υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Ωνάση[4] παράλληλο με αντίστοιχα ψηφιακά αρχεία του εξωτερικού όπως του William Blake[5], της Emily Dickinson[6], του Dante Gabriel Rossetti[7], του Walt Whitman[8] και άλλων πολλών σπουδαίων δημιουργών. Η πρόσφατη επεξεργασία του Αρχείου Εγγονόπουλου δημιουργεί αφενός ένα πρότυπο ως προς τη μεθοδολογία ψηφιοποίησης και τεκμηρίωσης αρχείων προερχόμενων από λογοτέχνες που είναι συγχρόνως εικαστικοί καλλιτέχνες, καθώς η σχετική εμπειρία στην Ελλάδα είναι αρκετά περιορισμένη, αφετέρου η συνεργασία των τριών ιδρυμάτων προσφέρει την αναγκαία τεχνογνωσία στη διαχείριση του πολύπλευρου αυτού αρχείου, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την αρτιότητα του τελικού αποτελέσματος.[9]

Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενός λογοτεχνικού αρχείου δεν περιορίζεται στη χρήση του ως ιστορικής πηγής, αλλά επεκτείνεται και στη φιλολογική του αξιοποίηση. Το υλικό που συναντάει ένας ερευνητής  σε αυτό του δίνει την ευκαιρία να μελετήσει σε βάθος τη δημιουργική διαδικασία της συγγραφής, τις επιρροές των λογοτεχνών, τις σχέσεις τους με άλλους διανοούμενους και καλλιτέχνες καθώς και την ιστορική και πολιτιστική περίοδο στην οποία έζησαν και δημιούργησαν. Τα χειρόγραφα και τα σχεδιάσματα των δημιουργών, οι πολλαπλές εκδοχές του ίδιου έργου, οι σημειώσεις που βρίσκονται στα περιθώρια μας «μιλούν» για την επίπονη πολλές φορές προσπάθεια ολοκλήρωσης του έργου τους, για την προσωπικότητα τους, αλλά και για την γενικότερη τάση της καλλιτεχνικής δημιουργίας της περιόδου που έζησαν.

Ωστόσο το περιεχόμενο ενός λογοτεχνικού αρχείου δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε τεκμήρια φιλολογικής σημασίας, από τη στιγμή που πρόκειται για αρχεία προσώπων που δεν φέρουν μόνο μία ιδιότητα κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ο Νίκος Εγγονόπουλος εκτός από ποιητής και ζωγράφος, ήταν καθηγητής στο Πολυτεχνείο, σκηνογράφος και ενδυματολόγος. Το ίδιο ισχύει σχεδόν για τις ιδιότητες σχεδόν όλων των  λογοτεχνών μας όχι μόνο του 20^ού, αλλά και του 19^ου αιώνα.[10]

Το λογοτεχνικό αρχείο είτε συγκροτείται από τον ίδιο τον συγγραφέα κατά τη διάρκεια της ζωής του και στη συνέχεια παραδίδεται στους κληρονόμους ή σε κάποιον φορέα είτε συγκεντρώνεται και ταξινομείται εκ των υστέρων από τους κληρονόμους ή τους διαχειριστές του. Το αρχείο του Νίκου Εγγονόπουλου ήταν ένα πολύ τακτοποιημένο και οργανωμένο αρχείο από τον ίδιο. Βρισκόταν σε ξεχωριστό χώρο της οικίας του σε ράφια, συρτάρια και ντουλάπια. Είχε κατανείμει το υλικό του σε θεματικούς φακέλους και ήταν ευδιάκριτος ο διαχωρισμός σε λογοτεχνικό, εικαστικό, ακαδημαϊκό κ.ο.κ. δημοσιεύσιμο ή ιδιωτικό υλικό. Έμμεσα διακρίνονταν οι επιλογές του για την διατήρηση σε κλειστή συλλογή μη δημοσιεύσιμου υλικού όσο και για την κοινοποίηση του δημοσιεύσιμου υλικού. Το αρχείο του χαρακτηρίζεται από ποικιλία και αντικατοπτρίζει την πολυπραγμοσύνη του και λόγω των ιδιοτήτων που κατείχε. Περιλαμβάνει αυτόγραφα χειρόγραφα, έντυπο δακτυλόγραφο υλικό συναφές με το έργο του, αλληλογραφία, χειρόγραφα σημειώματα ή έντυπα αποκόμματα (από εφημερίδες ή περιοδικά), ηχητικές εγγραφές π.χ. από συνεντεύξεις, ομιλίες ή απαγγελίες, μεταφράσεις και εκδόσεις των έργων του σε ξένες γλώσσες, καταλόγους των έργων του, φακέλους των εκθέσεων, έγγραφα που αφορούν την πανεπιστημιακή του διδασκαλία, φωτογραφίες και υλικό από τη βιβλιοθήκη του. Ακόμα έγγραφα τα οποία δεν έχουν σχέση έχουν με τις ιδιότητές του, όπως για παράδειγμα λογαριασμοί, οικονομικά και οικογενειακά έγγραφα, πιστοποιητικά, ταυτότητες, βραβεία, νομικά έγγραφα κλπ.

Στόχος της επεξεργασίας του αρχείου του ήταν η περιγραφή και η κατάταξη του περιεχομένου του, αλλά και η ανάδειξη της προετοιμασίας των έργων του, των συνθηκών παραγωγής τους και η ανίχνευση των διαδρομών της δράσης του. Τα ποιήματά του χειρόγραφα ή δακτυλόγραφα, ως αυτοσχέδια βιβλία, τα πεζά κείμενα και οι σημειώσεις λογοτεχνικού και προσωπικού χαρακτήρα, μαζί με μεταφράσεις και μελέτες τρίτων για το έργο του συνθέτουν το τμήμα του αρχείου που αφορά την πνευματική του δραστηριότητα. Στα χειρόγραφα ή δακτυλόγραφα των αδημοσίευτων ή δημοσιευμένων έργων του – όσων εντοπίζονται (Η επιστροφή των πουλιών, ο Ατλαντικός, Εν ανθηρώ Έλληνι λόγω, Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν, Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής – Ποίηματα που έγραψε μεταξύ του 1978-1983) αποτυπώνονται τα διαδοχικά στάδια της προετοιμασίας και της επεξεργασίας τους από τα πρώτα πρόχειρα σχεδιάσματα μέχρι την τελική μορφή των δακτυλόγραφων που προορίζονταν για δημοσίευση. Με αυτό τον τρόπο ανοίγεται στον ερευνητή η δυνατότητα να παρακολουθήσει τα διαδοχικά στάδια της δημιουργίας από το πρώτο σκαρίφημα ως την τελική μορφή του ποιήματος. Συνεξετάζοντας τις σημειώσεις και την αλληλογραφία του, φωτίζονται οι ιστορικές, αισθητικές και κειμενικές διεργασίες που διαμόρφωσαν το έργο του «εν τω γίγνεσθαι».

Στόχος του παρόντος άρθρου είναι να προβάλλει πτυχές της ζωής και του έργου του όπως αναδύονται μέσα από το αρχειακό υλικό που επεξεργαστήκαμε δίνοντας μια ενδεικτική εικόνα των τεκμηρίων που περιλαμβάνονται σε αυτό. Το αρχείο του Νίκου Εγγονόπουλου συνιστά ένα πολύχρωμο μωσαϊκό, όπου κάθε τεκμήριο – χειρόγραφα, επιστολές, φωτογραφίες, σχέδια– προσθέτει ένα κομμάτι στο πορτρέτο του δημιουργού: του ποιητή και ζωγράφου, του δασκάλου, αλλά και του ανθρώπου της καθημερινότητας. Μέσα από αυτά, ο ερευνητής μπορεί να πλησιάσει την καρδιά της καλλιτεχνικής του περιπέτειας, να αφουγκραστεί τη φωνή του και να δει στιγμιότυπα του 20ού αιώνα μέσα από το βλέμμα του.

Από τα πολυάριθμα τεκμήρια του αρχείου, ξεχωριστή θέση κατέχουν όσα φωτίζουν τη διαδικασία της ποιητικής του δημιουργίας. Ενδεικτικά, τα διαδοχικά σχεδιάσματα του εξωφύλλου της συλλογής Εν ανθηρώ Έλληνι λόγω μέχρι την τελική μορφή της στην πρώτη έκδοση από τον Ίκαρο σε 500 αντίτυπα – έκδοση που το 1958 τιμήθηκε με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας [Εικ. 1].

*

Εικόνα 1: Τα εξώφυλλα της ποιητικής συλλογής Εν ανθηρώ Έλληνι λόγω – Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου

Επίσης, τα προσχέδια του ποιήματος «Νέα περί του θανάτου του Ισπανού ποιητού Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα» που περιλαμβάνεται στην ίδια συλλογή [Εικ. 2].

*

Εικόνα 2: Τα διαδοχικά σχεδιάσματα του ποιήματος «Νέα περί του θανάτου του Ισπανού ποιητού Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα» – Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου

Από την προσωπική του αλληλογραφία με την Λένα, έχουμε μια επιστολή γραμμένη το 1959. Οι επιστολές που γράφει προς τη Λένα την περίοδο 1959-1967, 43 τον αριθμό, έχουν δημοσιευθεί και υπομνηματιστεί με την φιλολογική επιμέλεια του Δημήτρη Δασκαλόπουλο από τις εκδόσεις Ίκαρος το 1994 [Εικ 3].

*

Εικόνα 3: Επιστολές προς τη Λένα

Με την Λένα, την δεύτερη σύζυγό του  ο Εγγονόπουλος γνωρίστηκε στο Πολυτεχνείο το 1956. Η Λένα Τσιόκου, μετέπειτα Εγγονοπούλου, ήταν έμμισθη επιμελήτρια στην έδρα των Μαθηματικών του Πολυτεχνείου, όπου εργαζόταν και ο ίδιος. Εκείνος τη φλέρταρε και την διεκδίκησε έντονα. Το ποίημα του «Περί ύψους», ήταν γραμμένο  και αφιερωμένο σε εκείνη. Στο «Περί Ύψους» ο Εγγονόπουλος υιοθετεί την persona του Ιταλού πυροτεχνουργού, ο ο­ποί­ος κατασκευάζει στο φτωχικό εργαστήριό του βαρελότα, χαλκούνια, και άλλα “μαϊτά­πια”. Ο πυροτεχνουργός «διακοσμεί τους ουρανούς μας με λογής-λογής φανταχτερά λου­λού­δια, μ’ εκθαμβωτικά πλουμιά και με ταχύτατες ρουκέττες που καταλήγουν σε μυριόχρω­μη βροχή από σπίθες», ωστόσο καταφέρνει να διαφεύγει από τους αναπόφευκτους κινδύνους που εμπεριέχει η τέχνη του, επειδή τον προστατεύει η ύψιστη δύναμη της αγάπης και η ιερή προσευχή της αγαπημένης του.

Αυτή η ιστορία του Ιταλού είναι κι η ιστορία η δικιά μας, Ελένη. Δεν είμαι εγώ ο πυ­ρο­τεχνουργός; Τα ποιήματά μου δεν είναι Πασχαλινά χαλκούνια, κι οι πίνακες μου κατα­πλήσσοντος κάλλους νυχτερινά υπέρλαμπρα μετέωρα του Αττικού ουρανού; Κι όμως, εάν ακόμη δεν με κατασπαράξανε αλύπητα, να πετάξουνε τις σάρκες μου στα σκυλιά, αυτό δεν το χρωστάω σ’ εσένα, στη μεγάλη στοργή σου και στην αγάπη σου; Το ξέρω, μη μου το κρύβεις, το ξέρω σου λέω: π ρ ο σ ε ύ χ ε σ αι για μένα! [11]

Το καλοκαίρι του 1954 είναι ο μοναδικός εκπρόσωπος της Ελλάδας στην 27^η Μπιεννάλε της Βενετίας με 72 έργα [Εικ.4] . *

Εικόνα 4: Άποψη από την έκθεση του Νίκου Εγγονόπουλου στη Biennale – Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου

Εδώ βλέπουμε τρία από αυτά, σε ασπρόμαυρες φωτογραφίες που υπάρχουν στο αρχείο του, αλλά και στον φάκελό του στο Ιστορικό Αρχείο της Biennale («Η επιστροφή του Οδυσσέα», «Διώνη», «Το πνεύμα της μοναξιάς»). [Εικ. 5].

*

Εικόνα 5: Φωτογραφίες έργων που συμμετείχαν στην Biennale – Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου

Ένα χρόνο πριν (1953) συμμετείχε σε ομαδική έκθεση Ελλήνων ζωγράφων στην Εθνική Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης στη Ρώμη. Σε άρθρο του ιταλικού τύπου (Il giornale d’ Italia  με ημερομηνία 2.4.1953) διαβάζουμε σχετικά για την ελληνική συμμετοχή. Τίτλος του άρθρου: «Σύγχρονη ελληνική ζωγραφική στην Εθνική Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης».

Η έκθεση αποδεικνύει ότι ακόμα και στην Ελλάδα η ζωγραφική υπακούει στον φορμαλιστικό εκλεκτικισμό που αποτελεί πλέον κυρίαρχο χαρακτηριστικό της τέχνης σε όλες τις χώρες. Και είναι ευχάριστο να διαπιστώνει κανείς ότι η «Σχολή του Παρισιού» δεν προκάλεσε μεγάλο κακό μεταξύ εκείνων που πλησίασαν το Παρίσι γεμάτοι, ίσως, πίστη. Κανείς από τους συμμετέχοντες στη Valle Giulia δεν έχασε το μυαλό του, και οι καλύτεροι επικράτησαν, χωρίς να υπακούσουν σε έναν επίπεδο κομφορμισμό, για να σώσουν τα χαρακτηριστικά της λίγο πολύ ξεχωριστής προσωπικότητάς τους. Διάλεξαν ελεύθερα τους δασκάλους τους, και εδώ θα βρείτε τον Max Ernst ή τον Delvaux, και εκεί τον Rousseaou τον λεγόμενο il Doganiere ή τον Leonor Fini ή τον Campigli ή ακόμα και τους παιδικούς πίνακες. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν δύο ή τρεις δημιουργοί πλούσιοι σε ευφάνταστες καινοτομίες. Να θυμάστε:  Εγγονόπουλος, Βακαλό, Βασιλείου. O πρώτος, από την ομάδα «Armos», με το έντονο/ζωηρό αισθησιακό χρώμα εκτονώνει το απολαυστικό, σκανταλιάρικο και ελαφρώς προκλητικό χιούμορ του.

*

Εικόνα 6: Απόκομμα εφημεριδας Il giornale d’ Italia  με κριτική για το έργο του (1953) – Ιστορικό Αρχείο Biennale Βενετίας

Το 1967 εκλέγεται μόνιμος καθηγητής στο ΕΜΠ στην έδρα του Ελεύθερου Σχεδίου. Στην είδηση αυτή ένας απόφοιτος του Τμήματος Αρχιτεκτονικής, ο Ιππόλυτος Παπαηλιόπουλος, του στέλνει μια συγκινητική συγχαρητήρια επιστολή:

Κύριε Εγγονόπουλε,

Με βαθιά συγκίνηση έμαθα πριν από λίγο την εκλογή σας, σαν καθηγητή της σχολής μας. Πέρα από τη χαρά για τη δίκαιη αναγνώριση, νοιώθω πως – για κάθε ευαίσθητο και τίμιο άνθρωπο – είναι μια νίκη. Μια νίκη ανθρωπιάς, ευαισθησίας και εντιμότητας. Είναι θρίαμβος και κάθε τίμιου πνευματικού ανθρώπου η αναγνώριση του μοναδικού μεγάλου σας καλλιτεχνικού έργου, του πολυχρόνιου μόχθου σας, της πολύτιμης προσφοράς σας σε γενηές νέων ανθρώπων, του πολύπλευρου ταλέντου και της πνευματικότητάς σας, αλλά και της ανθρώπινης και ηθικής σας αξίας, της σεμνότητας και της ευαισθησίας σας. Είναι προνόμιό μου ότι υπήρξα σπουδαστής στην σχολή, όταν, σαν συνεργάτης του Πικιώνη, με ανθρωπιά, υπομονή και πολλή προσπάθεια, διδάξατε στην γενηά μου την ομορφιά της τέχνης και της γνώσης, την αγάπη της σκέψης και του λόγου, την μέθοδο ακόμα της αποκάλυψης των αληθινών αξιών. Σας οφείλω πολλά γι’ αυτό.Δεχτήτε από έναν άνθρωπο που πιστεύει βαθειά στην αξία της ηθικής του πνεύματος, μαζί με τη βαθειά του ευγνωμοσύνη, όλη του τη χαρά για την επιτυχία σας, και την πίστη του ότι στη Σχολή Αρχιτεκτόνων προστίθεται από σήμερα μια πηγή αληθινής μάθησης για τους νέους και η δυνατότητα μιας καθολικώτερης πνευματικής ανάτασης.

Με βαθύτατη εκτίμηση,

Ιππ. Παπαηλιόπουλος

*

Εικόνα 7: Επιστολή του Ιππόλυτου Παπαηλιόπουλου προς τον Ν. Εγγονόπουλο για την εκλογή του ως μόνιμου Καθηγητή (1967) – Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου

Από το φωτογραφικό υλικό του αρχείου του, τον βλέπουμε  το 1970 με φοιτητές του Τμήματος Αρχιτεκτονικής σε μάθημα ζωγραφικής με γυμνό μοντέλο.

*

Εικόνα 8: Μάθημα ζωγραφικής – Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου

Ενώ από το Αρχείο του Εργαστηρίου Ζωγραφικής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ  εντοπίσαμε πλήθος εργασιών των φοιτητών του με τοn βαθμό που έβαλε στην καθεμία και την υπογραφή του.

*

Εικόνα 9: Εργασίες φοιτητών – Αρχείο Εργαστηρίου Ζωγραφικής Τμήματος Αρχιτεκτόνων, ΕΜΠ

Το αρχείο του Νίκου Εγγονόπουλου μοιάζει με μια κιβωτό μνήμης, όπου συνυπάρχουν η φωνή του ποιητή και δασκάλου, το βλέμμα του ζωγράφου και η καθημερινότητα του ανθρώπου. Κάθε χειρόγραφο, κάθε σκίτσο, κάθε τεκμήριο μας προσκαλεί σε ένα ταξίδι στοχασμού για την τέχνη, τη ζωή και την εποχή του. Αυτό που έχει να μας προσφέρει είναι νέες αφορμές για ανάγνωση και αναστοχασμό.

///

Το παρόν κείμενο ανακοινώθηκε στην Ημερίδα για το Αρχείο Νίκου Εγγονόπουλου: «Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Δημοσιοποίηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς», 5 Μαΐου 2025, Αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα ΙΙ, Πάντειο Πανεπιστήμιο, https://www.archart.gr/el/page/hmerida-55

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] The Section for Archives of Literature and Art (SLA) played an important early role in International Council on Archives (ICA) as one of its subject-based sections, and then was relaunched in 2009 (see the articles in the ICA magazine FLASH number 18). The site that you are now visiting is the blog of SLA. The SLA also has an online presence on the official ICA website.

The purpose of the SLA is to communicate the cultural value and the magic of literary and artistic archives, and to create a worldwide network of literary archivists and users of literary archives. The SLA will share information about the locations and the diverse nature of literary and artistic collections around the world, and will share best practice about cataloguing, storing, exhibiting and promoting these cultural archival treasures. Στο https://literaryartisticarchives-ica.org/

[2] http://www.gak.gr/index.php/el/menu-el/diaxeirisi-pliroforias/eth-eyr-arx

[3] https://www.eae.org.gr/index.php/research-t

[4] Αρχείο Καβάφη | Ίδρυμα Ωνάση

[5] https://erdman.blakearchive.org/

[6] https://www.emilydickinson.org/

[7] Rossetti Archive

[8] Whitman Archive

[9] https://www.archart.gr/el

[10] Ποιητές του 19^ου αιώνα όπως ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, ο Ιάκωβος Πολυλάς, ο Λορέντζος Μαβίλης ήταν και βουλευτές. Ο Κλέων Παράσχος υπήρξε πρόξενος και έπαρχος, ο Αλέξανδρος Ραγκαβής πρέσβυς και υπουργός, ο Παναγιώτης Σούτσος υπηρέτησε Γραμματέας της Γερουσίας επί Καποδίστρια.

[11] «Περί ύψους», Εν ανθηρώ Έλληνι λόγω, Αθήνα, Ίκαρος, 1957.

***