Κρητική Αναγέννηση

Η αφομοιωτική δύναμη, κάποτε, του ελληνισμού

*

ΠΕΡΑΣΤΙΚΑ & ΠΑΡΑΜΟΝΙΜΑ | 07:24
Καιρικά σχόλια από τον ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

«Άλλαξαν γλώσσα κι έθιμα της Κρήτης οι Λατίνοι,
οι Αρκολέοι οι τωρινοί λέγονταν πρώτα Ursini,
Saturi οι Χορτάτσηδες, Columni οι Κολόνες,
Κλάδοι οι Ramuli γίνανε εδώ και κάτι αιώνες,
παλιότερα οι Μελισσηνοί λέγονταν Vespasiani,
οι Agliati είν’ πια Σκορδίληδες, Βλαστοί οι Papiniani.»

Ο Bartolomeo dalli Sonetti, Ενετός ναυτικός αγνώστων λοιπών στοιχείων, έζησε περί τα τέλη του 15ου αιώνα. Περιηγήθηκε το Αιγαίο και τα ελληνικά νησιά και γύρω στα 1480 τύπωσε στη Γαληνοτάτη το Isolario, ένα βιβλίο με 49 χάρτες και 67 περιηγητικά σονέτα, πλούσια σε ιστορικές και γεωγραφικές πληροφορίες. Το παραπάνω απόσπασμα, στιχηρή μαρτυρία για την αφομοιωτική δύναμη, κάποτε, του ελληνισμού, εδώ σε δική μου μετάφραση, είναι από το έβδομο εκ των οκτώ συνολικά ποιημάτων που αφιερώνει στην Κρήτη. Πηγή μου το εξαίρετο μελέτημα της Μάρθας Αποσκίτη «Τα περί Κρήτης σονέτα του Bartolomeo dalli Sonetti», από τον τόμο Κρητολογικά: Αναγεννησιακά και νεώτερα, Στιγμή, 2003.

~.~

Το 1,5% του παγκόσμιου πληθυσμού, 58 εκατομμύρια άνθρωποι, έχουν και κατέχουν το 47,5% του πλούτου του πλανήτη: συνολικά 213,8 τρισ. δολλάρια, κατά την τελευταία μέτρηση της ελβετικής UBS. Απέναντί του, το 82,2% του παγκόσμιου πληθυσμού, πάνω από 3.000.000.000 άνθρωποι, τα φέρνει βόλτα με το 13,1% του διαθέσιμου πλούτου.

«Ο καπιταλισμός δεν είναι μόνο οικονομικά, αλλά και ηθικά και αισθητικά ανώτερος», συνηθίζει να διακηρύσσει ο λέων της Αργεντινής, πρόεδρος Μιλέι. Και γιατί μόνον αυτά, μπαίνει στον πειρασμό να του αντιτείνει κανείς. Όταν μια ελάχιστη μειοψηφία έχει τόσο άφθονα μέσα, όταν με την ισχύ της χειραγωγεί ΜΜΕ και θεσμούς, ιδεολογία και πολιτική, δεν υπάρχει «πραγματικότητα» που να μην μπορεί να κατασκευάσει. Ο κόσμος όλος είναι φτιαγμένος κατ’ εικόνα και ομοίωσή της. Αν θελήσει να αυτοανακηρυχθεί αύριο μεθαύριο και επιστημονικά ή θεολογικά ανώτερη, ποιος θα τολμήσει να της το αρνηθεί;

~.~

«Βομβιστής» υπέγραφεν ο Μανωλάκης
κι έκανε –παλιά, απ’ τ’ ΑΝΤΙ– κρότο πλειστάκις.
Τώρα σ’ έναν ματσαράγκα
κανταδίζει ντρίγκι-ντράγκα:
κλακαδόρος είναι πια ο Μανωλάκης.

ΛΑΜΠΡΟΣ ΛΑΡΕΛΗΣ
(Από τη σειρά «Λιμερίκια μπινελίκια».)

~.~ (περισσότερα…)

Νύχτες του Ιουλίου | Η ποίηση στα χρόνια της Κρητικής Αναγέννησης (Κυριακή 10.7.2022)

*

Σήμερα Κυριακή 10/7, στις 9.30 μ.μ.
Συζήτηση με τον Στέφανο Κακλαμάνη

Η ποίηση στα χρόνια της Κρητικής Αναγέννησης

Με τον συγγραφέα συζητούν ο Κώστας Κουτσουρέλης και ο Γιάννης Δημητρακάκης. Αποσπάσματα από την Ανθολογία Κακλαμάνη διαβάζουν οι ηθοποιοί Ντία Κοσκινά και Μιχάλης Βιρβιδάκης.

Τα μάτια δεν καλοθωρού στο μάκρεμα του τόπου,
μα πλιά μακρά και πλιά καλά θωρεί η καρδιά τ’ αθρώπου.
εκείνη βλέπει στα μακρά και στα κοντά γνωρίζει
και σ’ ένα τόπο βρίσκεται κ’ εισέ πολλούς γυρίζει.
Τα μάτια, να ’ναι κι ανοιχτά, τη νύκτα δε θωρούσι.
νύκτα και μέρα τση καρδιάς τα μάτια συντηρούσι.
Χίλια μάτιά ’χει ο λογισμός, μερόνυχτα βιγλίζου.
χίλια η καρδιά και πλιότερα κι ουδεποτέ σφαλίζου.

Ερωτόκριτος

* * *

Ένα εξαιρετικό πανόραμα της ποίησης αυτής συνιστά η τρίτομη ανθολογία Η κρητική ποίηση στα χρόνια της Αναγέννησης (14ος-17ος αι.), έργο ζωής του Στέφανου Κακλαμάνη, καθηγητή της νεοελληνικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ και συστηματικού μελετητή της δημώδους υστεροβυζαντινής και μεταβυζαντινής λογοτεχνίας […]. Τα προτερήματα της ανθολογίας, πέραν της εκτενέστατης εισαγωγής, πολλά. Ο Κακλαμάνης δεν αποσπά αυτούσια τα ανθολογούμενα κείμενα από τις ήδη υπάρχουσες εκδόσεις τους αλλά τα εκδίδει κριτικά, μελετώντας την παράδοσή τους, χειρόγραφη και έντυπη. Αρκετά κείμενα παραδίδονται πλήρη: όσα δεν ξεπερνούν τους 150 στίχους, αλλά και η «Ριμάδα κόρης και νιου», η «Συμφορά της Κρήτης», ο συγκλονιστικός «Απόκοπος», καθώς και η ανέκδοτη μέχρι τώρα «Φιλονικία του Χάνδακος και του Ρεθέμνου» του Μαρίνου Τζάνε Μπουνιαλή. Ο εκσυγχρονισμός της ορθογραφίας, για να αποφευχθεί η ανομοιομορφία και η εξ αυτής σύγχυση του αναγνώστη, το πλούσιο Γλωσσάριο και τα λεπτομερή Ευρετήρια λειτουργούν επίσης σαν ξεναγοί στα μικρά και τα μεγάλα θαύματα του έμμετρου κρητικού λόγου, που γέννησαν κι άλλα θαύματα όταν διασταυρώθηκαν με τον καθαρά δημοτικό λόγο.

(περισσότερα…)

Νύχτες του Ιουλίου | Η ποίηση στα χρόνια της Κρητικής Αναγέννησης (Κυριακή 10.7.2022)

*