*

ΠΕΡΑΣΤΙΚΑ & ΠΑΡΑΜΟΝΙΜΑ | 01:26
Καιρικά σχόλια από τον ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

Κούβα, Βενεζουέλα, Ιράν, Ιράκ, Λιβύη, Συρία, παντού και πάντα η ίδια ιστορία. Χώρες, συχνά πανάρχαιες, εξουθενωμένες από τόσους αιώνες αρπακτικού ιμπεριαλισμού: ταπεινωμένες, λεηλατημένες, καθημαγμένες… Πού κάποια στιγμή,  αναστυλώνονται στα πόδια τους και με θυσίες πανάκριβες και με σημαία ευκαιρίας όποια (τον «σοσιαλισμό», τον «ισλαμισμό», τον «εθνικισμό») αποτινάσσουν από πάνω τους τον ζυγό: το ’59, το ’79, το ’98. Για να πιαστούν αμέσως μετά στη μέγκενη των πιο σκληρών εκβιασμών από τους φιλέκδικους πρώην δυνάστες τους, να διχαστούν εσωτερικά, και βαλλόμενες από αισχρή ομοβροντία κυρώσεων και βάρβαρων αποκλεισμών να διολισθήσουν εκ νέου στον αυταρχισμό, στα δόντια νέων αρπακτικών καθεστώτων, ημεδαπών ετούτη τη φορά. Από τον καιρό των Μακκαβαίων και του αγώνα της εβραϊκής ανεξαρτησίας κατά των Σελευκιδών τουλάχιστον, κρατάει αυτή η  ιστορία. Και κρύβει πάντα το πρόσωπό της πίσω από κάθε λογής μάσκες: νεωτεριστές κατά ευσεβών, θεοκράτες κατά κοσμοπολιτών, επαναστάτες κατά εθελοδούλων.

Στο Ιράν βλέπουμε σήμερα το πιο πρόσφατο επεισόδιό της. Ο αποχαυνωμένος δυτικόφιλος, αραγμένος στον βαθουλό του καναπέ βλέπει στις εκεί ταραχές, την ένδοξη σάγα των παρδαλών Επαναστάσεων και Ανοίξεων, που μπορεί να σώριασαν σε ερείπια τόσες και τόσες χώρες, εκείνος όμως έως σήμερα δεν έχει πάρει μυρωδιά τι πράγματι προκάλεσαν στους δυστυχείς λαούς που τις υπέστησαν. Οπτασιάζεται δε ότι οι εικόνες που του δείχνουν κατά το δοκούν οι συστημικοί χειριστές του είναι όλες πούρες και αγνές, και ότι οι αντιπολιτευόμενοι, από την ειρηνίστρια Ματσάδο ώς τον επίδοξο νέο Σάχη, είναι άνθρωποι σοβαροί και όχι μαριονέτες βολικές των Αμερικανών, καθ’ όλα ξεπουλημένες στα ξένα συμφέροντα.

Ο μπετοναρισμένος αντιδυτικός πάλι, στο μένος του το αντιμπεριαλιστικό, δεν εννοεί να δει τι σόι καθεστώτα είχανε φτιάξει αυτοί οι μαδούροι και οι μπααθιστές και οι μουλάδες που χειροκροτεί, με τι φόρο βαρβαρότητας και αίματος οικοδομήθηκε και το δικό τους κράτος.

Εχει μίτο αυτός ο λαβύρινθος; Φοβάμαι πως όχι. Ο Μινώταυρός του είναι όμως δεδομένος και –ας λεν τα λαλίστατα ΜΜΕ– δεν είναι ο ντόπιος δεσποτισμός. Οι Ιρανοί και οι Βενεζολάνοι έχουν κάθε δικαίωμα να ελευθερώσουν τις πατρίδες τους από την αθλιότητα. Θα είναι δώρο άδωρο όμως, άμα το τίμημα θα ’ναι παρόμοιο με εκείνο που πλήρωσαν οι Ιρακινοί, οι Λίβυοι και οι Σύροι. Ας κάνουν πέρα τους βαλτούς, ας κλείσουν τ’ αυτιά τους στους πράκτορες και στους βασιλίσκους. Οι αρχηγέτες των ελεύθερων εθνών, ο Σιμόν Μπολιβάρ και ο Μωχάμεντ Μοσαντέκ, ας είναι οι οδηγοί τους. (περισσότερα…)

*

Διακόσια χρόνια από την έκδοση της «Λύρας»

του ΚΩΣΤΑ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

Ποιος δεν ξέρει τον περίφημο σολωμικό στίχο για την Ελευθερία που προβάλλει «σαν και πρώτα ανδρειωμένη» από τα ιερά κόκκαλα των Ελλήνων, όπου εκατοικούσε για αιώνες πικραμένη κι εντροπαλή; Γραμμένοι το 1823 στη Ζάκυνθο αυτοί οι στίχοι, δεν μπορούσαν φυσικά να διαβαστούν αμέσως από το άλλο μέγα τέκνο της Ζακύνθου που βρισκόταν τότε στη Γενεύη. Μακριά από την θαυμασίαν νήσο που του έδωσε την πνοήν και του Απόλλωνος τα χρυσά δώρα, ο Ανδρέας Κάλβος έγραφε, τον ίδιο καιρό, τις περίφημες Ωδές, οι δέκα πρώτες εκ των οποίων («Η Λύρα») δημοσιεύονταν πριν από διακόσια ακριβώς χρόνια στην πόλη όπου η ανεξερεύνητη τύχη των Ελλήνων θέλησε να ζει, την ίδια εποχή, και ο Ιωάννης Καποδίστριας, παραστάτης και βοηθός του Κάλβου σε μια ζωή που «έθρεψαν κι εθεράπευσαν οι ακτίνες της υπεργλυκυτάτης Ελευθερίας («Λύρα», 1, 10). Δέσποζε το 1824 στη φιλελληνική κίνηση της Γενεύης η μορφή του Καποδίστρια που ζούσε με αφάνταστες στερήσεις καθώς σχεδόν όλη του η αποζημίωση από το υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσίας πήγαινε στις ανάγκες του Αγώνα. Αυτός, ο Καποδίστριας, είναι ο άνθρωπος που θα μεσολαβήσει στον καλό φίλο των Ελλήνων, τον Γαλλοελβετό τραπεζίτη Εϋνάρδο για να χρηματοδοτήσει και την έκδοση της «Λύρας».

Αν, όπως ο Σολωμός, είναι εύλογο να αφιερώνει και ο Κάλβος μια ωδή Εις Ελευθερίαν, ως τη μόνη δικαίωση (ή διέξοδο αν προτιμάτε) της υπάρξεως, για μας, τα «Δυστυχισμένα πλάσματα/ Της πλέον δυστυχισμένης/ Φύσεως, [που] τελειώνομεν/ Ένα θρήνον και εις άλλον/ Πέφτομεν πάλιν» αφού «κατεδικάσθημεν,/ Άθλιοι, κοπιασμένοι,/ Πάντα να κατατρέχωμεν,/ Αλλά ποτέ δεν φθάνομεν,/ Την ευτυχίαν (9, 1-2), η δική του Ελευθερία δεν γεννιέται μέσα από τα ιερά οστά των Ελλήνων, όπως η σολωμική, αλλά μέσα από τη θάλασσα, όπως περιγράφει στην περίφημη δέκατη ωδή· την ωδή που υπό τον τίτλο Ο Ωκεανός, αφηγείται τη γέννηση της Ελευθερίας, όταν μετά από μια νύκτα δουλείας αιώνων (τότε που η φύσις όλη έμοιαζε εις τα φρικτά βασίλεια του θανάτου απ’ όπου ήχος ποτέ δεν έρχεται ύμνων ή θρήνων– 10,5), φτάνει η στιγμή που οι Ώρες ανοίγουν τα ηώα Κάγκελα των μακαρίων Σταύλων και τα ακάμαντα άλογα του Ηλίου εκβαίνουν (10,6), για να φωτίσουν τους ουρανούς. (περισσότερα…)

*

του ΗΛΙΑ ΜΑΛΕΒΙΤΗ

Σε μια από τις καταγραφές των οιονεί χαμάδων του, ο Λορεντζάτος, στα Collectanea, κάνει την ακόλουθη παρατήρηση στηριγμένος σε μιαν αντιστοιχία  που ενώνει τη Σαπφώ με τον Κάλβο· αντιγράφω:

Αθάνατη ελληνική γλώσσα! Παράξενες αντιστοιχίες βλέπω να ενώνουν τη Σαπφώ με τον Κάλβο:

ἄστερες μὲν ἀμφὶ κάλαν σελάνναν
ἂψ ἀπυκρύπτοισι φάεννον εἶδος,
ὄπποτα πλήθοισα μάλιστα λάμπῃ
γᾶν ἐπὶ παῖσαν
… ἀργυρία.

Σελλάναν… ἀργυρία. Ναι, από τη Σαπφώ φτάνομε στον καταμόναχο Κάλβο:

Τὸ ψυχρόν της ἀργύριον
ῥίπτει ἡ σελήνη.

Όταν ο Σεφέρης θα πει σχετικά με το τέλος της στροφής αυτής του Κάλβου: «ο νους μου πήγε στα τριάκοντα», η νεοελληνική κριτική βγαίνει από την περιοχή που την προσδιόριζαν Τα χρόνια μου και τα χαρτιά μου του Κωστή Παλαμά (μια εποχή) και μπαίνει οριστικά (μια άλλη εποχή) στη νεότερη φάση της.

(Collectanea, αρ. 384, σ. 190-191)

(περισσότερα…)

~.~

Σκέψεις εν είδει επιστολής πάνω στο βιβλίο του Κ.Κ.
Η τέχνη που αυτοκτονεί: Για το αδιέξοδο
της ποίησης του καιρού μας, Μικρή Άρκτος, 2019

~ . ~

(περισσότερα…)