*
Μετάφραση-Σχόλια-Επιμέλεια στήλης
ΦΩΤΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
~.~
Η ιστορία των αγίων παρθένων Αγάπης, Χιονίας και Ειρήνης περιλαμβάνεται στο σώμα των θρύλων που παραδίδεται ως Πάθος της Αγίας Αναστασίας (Passio Anastasiae). Ρωμαϊκό δημιούργημα, και, μάλιστα, εξαιρετικά δημοφιλές, το Πάθος της Αγίας Αναστασίας μεταφράστηκε και από τα Λατινικά στα Ελληνικά τον 9ο αιώνα. Τον 10ο αιώνα, κατά τη διάρκεια της Οθωνικής Αναγέννησης, η Ροσβίτα (ακμή περ. 935-973), κοσμική μοναχή στο ξακουστό Αββαείο των Βενεδικτίνων στο Γκάντερσχαϊμ της Σαξονίας, αξιοποιεί σχετικό υλικό για να πλάσει ένα από τα θεατρικά της έργα, το Μαρτύριο των αγίων παρθένων Αγάπης, Χιονίας και Ειρήνης. Τούτο είθισται να τιτλοφορείται απλώς Δουλκίτιος χάρις στον ομώνυμο –και πιο αξιομνημόνευτο– χαρακτήρα του έργου.
Στις πάμπολλες πρωτιές που αποδίδονται στη «Γερμανίδα Σαπφώ», ξεχωρίζει μία πανευρωπαϊκής εμβέλειας: πρώτη αυτή φαίνεται να συνθέτει ολοκληρωμένα δραματικά έργα έπειτα από αιώνες κατάλυσης της θεατρικής κουλτούρας της αρχαιότητας σε Δύση και Ανατολή. Η Ροσβίτα αξιοποιεί ως βασικότερο πρότυπο τον Τερέντιο (υιοθετώντας, λόγου χάρη, τους γρήγορους διαλόγους του, λεκτικά του, ή πλάθοντας λεπτές αναλογίες καταστάσεων ανάμεσα στα έργα του Ρωμαίου συγγραφέα και τα δικά της) για να τον εκχριστιανίσει. Από τα έμμετρα θεατρικά έργα της Ροσβίτας, μόνον ο Δουλκίτιος έχει χαρακτηρισθεί «κωμωδία». Πιο ορθά, το έργο συνδυάζει κωμικά και σοβαρά στοιχεία τα οποία υπήρχαν ούτως ή άλλως στη σχετική μαρτυρολογική παράδοση, ωθώντας τα, ωστόσο, προς εύστοχες δραματουργικές κατευθύνσεις. Τα μεν κωμικά συστατικά (με αποκορύφωμα τον διάσημο «βιασμό των κουζινικών») αναπτύσσονται διαλογικά και φαρσικά κατά τρόπο που, στην παρουσίαση του έργου (αν δεχθούμε ότι τα έργα της όντως ήταν προορισμένα να παρασταθούν), θα προκαλούσαν οπωσδήποτε έντονο γέλιο, τα δε σοβαρά-τραγικά συνυφαίνονται με ή/και πλαισιώνονται από, δυναμικούς χαρακτήρες. Χαρακτηριστικά, οι άγιες παρθένες δεν παρουσιάζονται απλώς σαν αγνά κοριτσόπουλα, αλλά, πολύ περισσότερο, σαν αφυπνισμένες, ετοιμόλογες, μάχιμες ηρωίδες που κατατροπώνουν ισχυρούς αρσενικούς αντιπάλους.
Παρά την πρωτοτυπία της, η Ροσβίτα δεν αποτέλεσε πρόσωπο αποφασιστικής επιρροής στην επαναβίωση της θεατρικής κουλτούρας κατά τη μεσαιωνική περίοδο. Εκατοντάδες έργα συγγράφονται μεν κατά μίμηση του Τερέντιου στους επόμενους αιώνες, πολύ ανεξάρτητα, δε, από εκείνη. Η ίδια ανακαλύπτεται εκ νέου στην Αναγέννηση και έκτοτε αποτελεί αντικείμενο θαυμασμού.
Η μετάφραση ακολουθεί την κριτική έκδοση του W. Berschin (Dulcitius, εις Hrotsvit. Opera Omnia, Μόναχο – Λειψία, 2001, 164-176).
~.~
ΡΟΣΒΙΤΑ ΤΟΥ ΓΚΑΝΤΕΡΣΧΑΪΜ
Δουλκίτιος
ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝ ΑΓΑΠΗΣ, ΧΙΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗΣ, τις οποίες ο έπαρχος Δουλκίτιος επισκέφτηκε κρυφά στης νύχτας τη σιωπή. Αλλά μόλις μπήκε στον χώρο όπου βρίσκονταν, έχασε τα λογικά του και ρίχτηκε να αγκαλιάζει και να φιλάει κατσαρόλες και τηγάνια αντί για τις παρθένες, ώσπου το πρόσωπο και τα ρούχα του έγιναν μαύρα από το φούμο. Στη συνέχεια παρέδωσε τις παρθένες στον άρχοντα Σισίννιο, αναθέτοντάς του να τις τιμωρήσει. Ο Σισίννιος με τη σειρά του κυριεύτηκε από παράξενες παραισθήσεις, τελικά όμως διέταξε η Αγάπη και η Χιονία να καούν στην πυρά, και η Ειρήνη να θανατωθεί με τοξοβολισμό.
ΠΡΟΣΩΠΑ
Διοκλητιανός
Αγάπη
Χιονία
Ειρήνη
Δουλκίτιος
Στρατιώτες
Ι
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Η αίγλη της ευγενούς σας καταγωγής και η λαμπρότητα της ομορφιάς σας, καθιστούν πρέπον να παντρευτείτε τους κορυφαίους της Αυλής. Αυτό και αποφασίζω, υπό τον όρο ότι θα αρνηθείτε τον Χριστό και θα θυσιάσετε στους θεούς μας.
ΑΓΑΠΗ. Μη σε μέλει για εμάς, και μην μπαίνεις στον κόπο να κάνεις ετοιμασίες για γάμους. Δεν υπάρχει τίποτε που μπορεί να μας αναγκάσει να αρνηθούμε το όνομα που πρέπει όλοι να ομολογούν, ούτε να μαγαρίσει την αγνότητά μας.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Τι τρέλα είναι αυτή που σας έχει κυριέψει;
ΑΓΑΠΗ. Πού τη βλέπεις την τρέλα;
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Μα είναι ολοφάνερη.
ΑΓΑΠΗ. Πώς;
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Δεν είναι τρέλα να εγκαταλείπετε μια αρχαία θρησκεία και να στρέφεστε σε αυτήν την πρόσφατη και ανάξια χριστιανική δεισιδαιμονία;
ΑΓΑΠΗ. Πολύ προπετώς συκοφαντείς το μεγαλείο του παντοδύναμου Θεού. Είναι επικίνδυνο αυτό που κάνεις.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Για ποιον;
ΑΓΑΠΗ. Για σένα, για την πολιτεία που κυβερνάς.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Η κοπέλα παραληρεί. Πάρτε την από εδώ.
ΧΙΟΝΙΑ. Η αδελφή μου δεν παραληρεί. Έχει δίκιο να επιπλήττει την αφροσύνη σου.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Αυτή παραληρεί ακόμα πιο βαριά από την άλλη! Πάρτε την από δω να μην τη βλέπουμε. Κι ας έλθει και η τρίτη να την ανακρίνουμε.
ΕΙΡΗΝΗ. Θα τη βρείτε εξίσου ανυπάκουη και αποφασισμένη να αντισταθεί.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Ειρήνη, εσύ είσαι η νεότερη στα χρόνια. Δείξε όμως ότι υπερέχεις σε αξιοπρέπεια.
ΕΙΡΗΝΗ. Πες μου, σε παρακαλώ, πώς θα το κάνω αυτό;
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Υποκλίσου στους θεούς και δώσε το παράδειγμα στις αδερφές σου για να συνετισθούν και να σωθούν.
ΕΙΡΗΝΗ. Ας προσκυνήσουν τα είδωλα εκείνοι που θέλουν να προκαλέσουν την οργή του επουράνιου Πατέρα. Εγώ δεν θα ατιμάσω αυτήν την κεφαλή που έχει χρισθεί με θεσπέσιο έλαιο, ταπεινώνοντάς την στα πόδια ειδώλων.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Η λατρεία των θεών δεν επιφέρει ατιμία σε όσους την ασκούν, αλλά, αντιθέτως, την ύψιστη τιμή.
ΕΙΡΗΝΗ. Και ποια θα μπορούσε να είναι πιο αισχρή ατιμία, ποια μεγαλύτερη αχρειότητα από το να λατρεύεις έναν δούλο ωσάν να ήταν κύριος;
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Δεν σου ζητώ να λατρέψεις δούλους, αλλά τους κυρίους και θεούς των ίδιων των ηγεμόνων.
ΕΙΡΗΝΗ. Μα δεν είναι δούλος και ανδράποδο ένας θεός που μπορείς να αγοράσεις φτηνά στην αγορά;
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Αρκετά πια με αυτήν την ξεροκέφαλη φλυαρία. Θα τη σταματήσω εγώ με την κατάλληλη τιμωρία!
ΕΙΡΗΝΗ. Αυτό ακριβώς στέργουμε και επιθυμούμε: να υποστούμε βασανιστήρια για την αγάπη του Χριστού.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Αυτές οι ξεροκέφαλες, που τολμούν να αψηφούν τις διαταγές μου, να αλυσοδεθούν και να ριχτούν στη βρωμερή φυλακή, ωσότου να τις ανακρίνει ο έπαρχος Δουλκίτιος.
_________
ΙΙ
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Στρατιώτες, φέρτε εδώ τις κρατούμενες.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Να, εδώ είναι αυτές που ζητήσατε.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Ω, τι βλέπουνε τα μάτια μου! Τι καλλονές, τι ομορφοκόριτσα είναι αυτά!
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Πανέμορφες, πραγματικά!
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Πω, πω, με έχουνε μαγέψει!
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Σας πιστεύουμε.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Καίγομαι να ερωτοτροπήσω μαζί τους!
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Αμφιβάλλουμε ότι θα το πετύχετε αυτό.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Γιατί;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Η πίστη τους είναι πολύ ισχυρή.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Κι αν τις καλοπιάσω με γλυκόλογα;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Τα περιφρονούν.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Αν τις απειλήσω με βασανιστήρια;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Δεν τα λογαριάζουν.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Τι να κάνω, λοιπόν;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Πρέπει να το σκεφτείτε καλά.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Κλειδώστε τις στην αποθήκη του μαγειρείου, δίπλα από εκεί όπου φυλάσσονται τα μαγειρικά σκεύη.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Γιατί εκεί;
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Γιατί εκεί θα μπορώ να τις επισκέπτομαι πιο συχνά.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Όπως διατάξετε.
_________
ΙΙΙ
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Τι λέτε να κάνουν οι κρατούμενες αυτή την ώρα της νύχτας;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Θα ψάλλουν ύμνους.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Ας πλησιάσουμε.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Να, από εδώ μπορείτε να ακούσετε πια τις γάργαρες φωνές τους.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Πάρτε τους δαυλούς σας, και φυλάξτε τις πόρτες. Θα μπω και θα διασκεδάσω σ’ αυτές τις θεσπέσιες αγκαλιές!
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Μπείτε. Θα παραφυλάμε εδώ.
_________
ΙV
ΑΓΑΠΗ. Τι σαματάς ακούγεται έξω απ’ την πόρτα;
ΕΙΡΗΝΗ. Είναι ο άθλιος Δουλκίτιος.
ΧΙΟΝΙΑ. Θεέ μου, προστάτεψέ μας.
ΑΓΑΠΗ. Αμήν.
ΧΙΟΝΙΑ. Μα τι είναι αυτός ο θόρυβος από κατσαρόλες, μαρμίτες και τηγάνια;
ΕΙΡΗΝΗ. Θα πάω να κρυφοκοιτάξω. Ελάτε, γρήγορα! Κοιτάξτε μέσα απ’ τη σχισμή!
ΑΓΑΠΗ. Τι είναι;
ΕΙΡΗΝΗ. Ω, κοιτάξτε τον ανόητο! Πρέπει να έχει χάσει τα λογικά του! Νομίζει πως μας αγκαλιάζει.
ΑΓΑΠΗ. Τι κάνει;
ΕΙΡΗΝΗ. Κρατάει τις κατσαρόλες στην τρυφερή του αγκαλιά! Α, και τώρα σφίγγει τα τηγάνια και τις μαρμίτες, χαρίζοντάς τους γλυκά φιλιά.
ΧΙΟΝΙΑ. Τι γελοίο θέαμα!
ΕΙΡΗΝΗ. Καλέ, το πρόσωπό του, τα χέρια και τα ρούχα του είναι τόσο βρώμικα, τόσο μαυρισμένα! Το φούμο που έχει αρπάξει τον κάνει να μοιάζει με Αιθίοπα.
ΑΓΑΠΗ. Πολύ το ευχαριστιέμαι. Το σώμα του πρέπει να μαυρίσει — για να ταιριάξει με την ψυχή του, που την έχει καταλάβει ο διάβολος.
ΕΙΡΗΝΗ. Κοιτάξτε! Φεύγει τώρα. Ας παρακολουθήσουμε τους στρατιώτες και να δούμε τι θα κάνουν όταν βγει.
_________
V
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Ποιος πλησιάζει; Θεέ μου, τι διαβολικό πλάσμα είναι αυτό; Μπορεί και να’ ναι ο ίδιος ο διάβολος. Πάμε να φύγουμε!
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Στρατιώτες, ε, γιατί φεύγετε; Σταθείτε, περιμένετέ με! Φωτίστε μου να πάω στο σπίτι μου.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Η φωνή είναι του κυρίου μας, αλλά το πρόσωπο είναι του διαβόλου. Τρεχάτε, πάμε να φύγουμε! Αυτό το πλάσμα σίγουρα δεν θέλει το καλό μας.
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Θα πάω στο παλάτι και θα ξεσηκώσω όλη την Αυλή για την προσβολή μου!
_________
VΙ
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Φρουροί, ανοίξτε μου αμέσως! Έχω κάτι πολύ σημαντικό να συζητήσω με τον Αυτοκράτορα.
ΦΡΟΥΡΟΙ. Θεούλη μου! Τι τρομακτικό, τι φρικτό τέρας είναι αυτό; Κοίτα το που έρχεται κατά δω φορώντας σκισμένα και πενταβρόμικα μαυροκούρελα! Ας του ρίξουμε μερικά μπουνίδια και να το πετάξουμε κάτω από τις σκάλες, για να μην τολμήσει να μπει μέσα!
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Βρε κακό που έπαθα! Μα τι μου έχει συμβεί; Μπας και δεν φορώ ρούχα ολόλαμπρα; Και μήπως δεν αστράφτει από καθαριότητα όλο μου το κορμί; Γιατί όποιος με αντικρίζει με αποστρέφεται λες και είμαι κάνα τέρας αποκρουστικό; Θα πάω να βρω τη γυναίκα μου για να μου πει τι στο καλό μου έχει συμβεί. Μα, να την! Έρχεται! Κι έχει ανάκατα τα μαλλιά της, κι όλο το υπηρετικό προσωπικό τρέχει από πίσω της οδυρόμενο.
_________
VII
ΣΥΖΥΓΟΣ ΔΟΥΛΚΙΤΙΟΥ. Αφέντη μου, Δουλκίτιε, τι έπαθες; Έχασες τα λογικά σου; Αχ, ρεζίλι σε έχουν κάνει οι τρελοχριστιανές.
ΔΟΥΛΚΙΤΙΟΣ. Τώρα, επιτέλους, το καταλαβαίνω! Αυτές οι γυναίκες με ξεγέλασαν με τα μάγια τους.
ΣΥΖΥΓΟΣ ΔΟΥΛΚΙΤΙΟΥ. Αυτό που με βασάνιζε και με στεναχωρούσε περισσότερο, ήταν που δεν καταλάβαινες τι σου συμβαίνει.
ΔΟΥΛΚΙΤΙΟΣ. Διατάζω αυτά τα παλιοθήλυκα να διασυρθούν· αφαιρέστε τους τα ρούχα και εκθέστε τις γυμνές δημοσίως. Έτσι, για να γευτούν κι απ’ την ανάποδη τη χλεύη που βίωσα εγώ!
_________
VIII
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Άσκοπα ιδρώνουμε και ματαιοπονούμε! Ιδού, τα ρούχα μένουν κολλημένα στα σώματα των παρθένων σαν να είναι το δέρμα τους. Άσε που ο διοικητής μας, αυτός που μας διέταξε να τις γδύσουμε, κάθεται εκεί και ροχαλίζει, και δεν υπάρχει τρόπος να τον ξυπνήσουμε. Ας πάμε στον αυτοκράτορα να του αναφέρουμε όλα όσα έχουν συμβεί.
_________
IX
ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΣ. Λυπάμαι που μαθαίνω πόσο πολύ εξαπατήθηκε, χλευάστηκε και συκοφαντήθηκε ο Έπαρχος Δουλκίτιος! Αλλά δεν θα αφήσω να καυχηθούν αυτές οι γυναικούλες ότι αψήφησαν τους θεούς μας ατιμώρητα, ούτε ότι ρεζίλεψαν όσους τους λατρεύουν. Θα αναθέσω στον Κόμη Σισίννιο να τις εκδικηθεί.
_________
Χ
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Στρατιώτες, πού είναι αυτά τα παλιοθήλυκα τα οποία πρόκειται να υποφέρουν;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Βασανίζονται στο μπουντρούμι.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Κρατήστε την Ειρήνη και φέρτε μου τις άλλες.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Γιατί την εξαιρείς αυτή;
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Λυπάμαι τα νιάτα της. Κι ίσως μεταπειστεί πιο εύκολα αν δεν επηρεάζεται από την παρουσία των αδελφών της.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Μπορεί και να ’ναι έτσι.
_________
XI
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Φέραμε τις κοπέλες που ζητήσατε.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Αγάπη και Χιονία, δώστε προσοχή σε αυτό που σας συμβουλεύω.
ΑΓΑΠΗ. Δύσκολα θα συγκατατεθούμε σε ό,τι μας προτείνεις.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Προσφέρετε θυσίες στους θεούς!
ΑΓΑΠΗ. Προσφέρουμε αδιάλειπτα θυσία αινέσεως στον αληθινό και αιώνιο Πατέρα, στον συναιώνιο Υιό Του, και στο Άγιο Πνεύμα αμφοτέρων.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Δεν μιλώ για αυτήν τη θυσία. Αυτή απαγορεύεται και επισύρει τιμωρία.
ΑΓΑΠΗ. Δεν θα μας σταματήσεις· δεν πρόκειται ποτέ να προσφέρουμε θυσία σε δαιμόνια.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Σταματήστε να είστε τόσο αναίσθητες. Θυσιάστε στους θεούς αλλιώς, με εντολή του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, θα σας εκτελέσω.
ΧΙΟΝΙΑ. Είναι υποχρέωσή σου να μας θανατώσεις. Ο αυτοκράτοράς σου διέταξε να μας εκτελέσουν αφού περιφρονούμε το διάταγμά του. Αν μας λυπηθείς, θα αξίζεις κι εσύ αυτήν τη μοίρα.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Ελάτε γρήγορα, στρατιώτες, ελάτε! Πιάστε αυτές τις βλάσφημες και ρίξτε τις ζωντανές στις φλόγες.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Ας στήσουμε γρήγορα πυρά. Οι μανιασμένες φλόγες σύντομα θα βάλουν τέλος στην αυθάδειά τους.
ΑΓΑΠΗ. Γνωρίζουμε καλά, Κύριε, γνωρίζουμε καλά ότι έχεις τη δύναμη να κάνεις τη φωτιά να λησμονήσει την ορμή της, υπακούοντας σε σένα. Αλλά μας έχει κουράσει η αναμονή· γι’ αυτό σε παρακαλούμε να λύσεις τα δεσμά των ψυχών μας, ώστε, αφού σβήσουν τα σώματά μας, τα πνεύματά μας να ευφρανθούν πλάι σου στον ουρανό.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Τι παράξενο και απίστευτο θαύμα! Ιδού, οι ψυχές τους έχουν εγκαταλείψει τα σώματά τους, αλλά δεν φαίνεται κανένα σημάδι πληγής. Ούτε τα μαλλιά τους, ούτε τα ρούχα τους, πολύ λιγότερο τα σώματά τους, έχουν αγγιχτεί από τις φλόγες!
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Φέρτε εδώ την Ειρήνη.
_________
ΧΙΙ
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Να την.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Ειρήνη, πάρε μάθημα από τον θάνατο των αδελφών σου και τρέμε, γιατί αν ακολουθήσεις το παράδειγμά τους θα χαθείς.
ΕΙΡΗΝΗ. Λαχταρώ να ακολουθήσω το παράδειγμά τους, και να πεθάνω, για να μοιραστώ την αιώνιά τους χαρμοσύνη.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Υποχώρησε, υποχώρησε, σε παρακαλώ!
ΕΙΡΗΝΗ. Δεν θα υποχωρήσω σε κανέναν που με παρακινεί στην αμαρτία.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Αν επιμείνεις στην άρνησή σου, δεν θα σου χαρίσω γρήγορο θάνατο. Θα τον παρατείνω, και κάθε μέρα θα αυξάνω και θα ανανεώνω τα βασανιστήριά σου.
ΕΙΡΗΝΗ. Όσο περισσότερο υποφέρω, σε τόσο μεγαλύτερη δόξα θα υψωθώ!
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Ώστε δεν φοβάσαι τα βασανιστήρια; Υπάρχει όμως κάτι άλλο που τρέμεις.
ΕΙΡΗΝΗ. Με τη βοήθεια του Χριστού θα ξεφύγω από οτιδήποτε μηχανευτείς εναντίον μου.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Μπορώ να σε στείλω σε οίκο ανοχής, όπου το σώμα σου θα ατιμαστεί αισχρά.
ΕΙΡΗΝΗ. Είναι προτιμότερο να μαγαριστεί με κάθε είδους ατιμία το σώμα μου από το να μολυνθεί η ψυχή μου με τη λατρεία ειδώλων.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Εάν γίνεις συντρόφισσα πορνών, δεν θα μπορείς, μολυσμένη καθώς θα είσαι, να περιλαμβάνεσαι στις τάξεις των παρθένων.
ΕΙΡΗΝΗ. Η λαγνεία τιμωρείται. Αλλά ο εξαναγκασμός ανταμείβεται. Αν η ψυχή δεν συναινεί, δεν υπάρχει ενοχή.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Μάταια φέρθηκα πονετικά και λυπήθηκα τα νιάτα της!
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Το ξέραμε από πριν. Δεν τη λυγίζει ο φόβος, και τίποτα δεν μπορεί να τη στρέψει στη λατρεία των θεών.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Δεν θα δείξω άλλο οίκτο.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Και καλά θα κάνετε.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Μην τη λυπηθείτε. Αρπάξτε τη βίαια και σύρετέ τη ατιμωτικά σε οίκο ανοχής.
ΕΙΡΗΝΗ. Δεν θα με πάνε ποτέ εκεί.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Και ποιος θα τους εμποδίσει;
ΕΙΡΗΝΗ. Εκείνος που κυβερνά τον κόσμο με την πρόνοιά του.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Θα το δούμε αυτό.
ΕΙΡΗΝΗ. Ναι! Και πιο σύντομα απ’ όσο θα ήθελες!
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Στρατιώτες, μη σας τρομάζουν οι παράλογες προφητείες αυτής της βλάσφημης.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Δεν πρόκειται να τρομάξουμε! Θα εκτελέσουμε αμέσως τις διαταγές σας.
_________
ΧΙΙΙ
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Ποιοι είναι αυτοί που έρχονται βιαστικά προς τα εδώ; Μοιάζουν με τους στρατιώτες στους οποίους παρέδωσα την Ειρήνη. Ναι, αυτοί είναι! Γιατί επιστρέψατε τόσο ξαφνικά; Γιατί είστε λαχανιασμένοι;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Εσένα γυρεύουμε.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Πού είναι η κοπέλα που πήρατε;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Στην κορυφή του βουνού.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Ποιου βουνού;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Αυτού του κοντινού.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Βρε ανόητοι, βρε ηλίθιοι! Στάλα μυαλό δεν σας έχει μείνει;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Γιατί θυμώνετε; Γιατί μας κοιτάτε και μας μιλάτε τόσο απειλητικά;
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Μακάρι οι θεοί να σας καταστρέψουν!
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Μα τι κακό κάναμε; Πώς σας προσβάλαμε; Ποια διαταγή σας παρακούσαμε;
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Δεν σας είπα να πάτε αυτήν την ασεβή κοπέλα σε οίκο ανοχής;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Πράγματι, αλλά, ενώ πηγαίναμε να εκτελέσουμε τις διαταγές σας, ήρθαν δύο νέοι άγνωστοι και μας είπαν ότι τους στείλατε εσείς να πάρουν την Ειρήνη και να την οδηγήσουν στην κορυφή του βουνού.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Εγώ δεν ξέρω τίποτα γι’ αυτό.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Αυτό βλέπουμε.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Και πώς ήταν αυτοί οι άγνωστοι;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Ήταν καλοντυμένοι και έμοιαζαν αρχοντικοί.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Και λοιπόν, τους ακολουθήσατε;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Ναι, τους ακολουθήσαμε.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Τι έκαναν;
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Στάθηκαν δεξιά και αριστερά από την Ειρήνη, και μας έστειλαν εδώ να σας μεταφέρουμε τι είχε λάβει χώρα.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Τότε δεν μένει τίποτα άλλο παρά να καβαλικέψω το άλογό μου και να ανεβώ στο βουνό για να ανακαλύψω ποιος τόλμησε να μας παίξει αυτό το κόλπο.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Θα έλθουμε κι εμείς.
_________
XIV
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Αλίμονο, δεν ξέρω τι κάνω! Αυτές οι τρελοχριστιανές με έχουν καταστρέψει με τα μάγια τους. Περπατώ γύρω-γύρω τον λόφο, κι όταν συναντώ πού και πού κάποιο μονοπάτι δεν μπορώ να το ακολουθήσω ούτε για να ανεβώ, ούτε για να κατεβώ.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Πέσαμε όλοι θύματα μιας παράξενης πλάνης. Είμαστε εξαντλημένοι. Αν αφήσετε αυτήν την τρελή να ζήσει κι άλλο, θα χαθείτε κι εσείς, θα χαθούμε κι εμείς.
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Πάρτε ένα τόξο κάποιος από σας, τεντώστε το όσο πιο πολύ μπορείτε, και στείλτε ένα βέλος να τρυπήσει αυτή τη διαβολεμένη μάγισσα.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ. Σωστά!
ΕΙΡΗΝΗ. Άθλιε Σισίννιε! Δεν κοκκινίζεις από ντροπή για την ατιμωτική σου ήττα; Δεν ντρέπεσαι που δεν μπόρεσες να κάμψεις την αποφασιστικότητα ενός νεαρού κοριτσιού χωρίς να καταφύγεις σε όπλα;
ΣΙΣΙΝΝΙΟΣ. Δεν έχω κανένα πρόβλημα με την ντροπή, αφού τώρα πια είμαι βέβαιος για τον θάνατό σου.
ΕΙΡΗΝΗ. Σε μένα ο θάνατος φέρνει χαρά, αλλά σε σένα συμφορά. Για την αγριότητά σου θα καταδικαστείς στα Τάρταρα. Εγώ, όμως, θα λάβω τον φοίνικα του μαρτυρίου και, στολισμένη με τον στέφανο της παρθενίας, θα εισέλθω στο αιθέριο ανάκτορο του αιώνιου βασιλιά, στον οποίο ανήκουν η τιμή και η δόξα στους αιώνες των αιώνων!
///
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Cole, D. (1960). ‘Hrotsvitha’s Most “Comic” Play: Dulcitius’, Studies in Philology, 57, 597–605.
Delehaye, H. Étude sur le légendier romain, Βρυξέλλες, 1936.
Haight, A. L. Hroswitha of Gandersheim: her life, times, and works, and a comprehensive bibliography, Νέα Υόρκη, 1965.
Halkin, F. Légendes grecques de «martyres romaines”, Βρυξέλλες, 1973.
Kretschmer, M. T. ‘The Anti-Terentian Dramas of Hrotsvit of Gandersheim’, εις M. T. Dinter (επιμ.), The Cambridge Companion to Roman Comedy, Κέιμπριτζ, 2019, 297-311.
Moretti, P. F. La Passio Anastasiae. Introduzione, testo criticο, traduzione, Ρώμη, 2006.
Özkan, Η. ‘The “Mighty Voice of Gandersheim”: Hrotsvit’s Didactic Motivation in Her Plays’, Current Perspectives in Social Sciences, 28, 2024, 158-165.
Price, D. H. The Works of Hrotsvit of Gandersheim. Facsimile of the first edition (1501) with English translation edited and introduced by David H. Price, Ουρμπάνα, 2015.
St. John, C. The Plays of Roswitha, Λονδίνο, 1923.
Sticca, S. ‘Hrotswitha’s Dulcitius and Christian Symbolism’, Mediaeval Studies, 32, 1970, 108 – 127.
Wailes, S. L. ‘Beyond Virginity: Flesh and Spirit in the Plays of Hrotsvit of Gandersheim’, Speculum, 76, 1–27.
Wilson, K. Hrotsvit of Gandersheim: A Florilegium of Her Works, Κέιμπριτζ, 1998.
*
*
*
