Day: 26.02.2026

Ροσβίτα του Γκάντερσχαϊμ, Δουλκίτιος

*

Μετάφραση-Σχόλια-Επιμέλεια στήλης
ΦΩΤΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

~.~

Η ιστορία των αγίων παρθένων Αγάπης, Χιονίας και Ειρήνης περιλαμβάνεται στο σώμα των θρύλων που παραδίδεται ως Πάθος της Αγίας Αναστασίας (Passio Anastasiae). Ρωμαϊκό δημιούργημα, και, μάλιστα, εξαιρετικά δημοφιλές, το Πάθος της Αγίας Αναστασίας μεταφράστηκε και από τα Λατινικά στα Ελληνικά τον 9ο αιώνα. Τον 10ο αιώνα, κατά τη διάρκεια της Οθωνικής Αναγέννησης, η Ροσβίτα (ακμή περ. 935-973), κοσμική μοναχή στο ξακουστό Αββαείο των Βενεδικτίνων στο Γκάντερσχαϊμ της Σαξονίας, αξιοποιεί σχετικό υλικό για να πλάσει ένα από τα θεατρικά της έργα, το Μαρτύριο των αγίων παρθένων Αγάπης, Χιονίας και Ειρήνης. Τούτο είθισται να τιτλοφορείται απλώς Δουλκίτιος χάρις στον ομώνυμο –και πιο αξιομνημόνευτο– χαρακτήρα του έργου.

Στις πάμπολλες πρωτιές που αποδίδονται στη «Γερμανίδα Σαπφώ», ξεχωρίζει μία πανευρωπαϊκής εμβέλειας: πρώτη αυτή φαίνεται να συνθέτει ολοκληρωμένα δραματικά έργα έπειτα από αιώνες κατάλυσης της θεατρικής κουλτούρας της αρχαιότητας σε Δύση και Ανατολή. Η Ροσβίτα αξιοποιεί ως βασικότερο πρότυπο τον Τερέντιο (υιοθετώντας, λόγου χάρη, τους γρήγορους διαλόγους του, λεκτικά του, ή πλάθοντας λεπτές αναλογίες καταστάσεων ανάμεσα στα έργα του Ρωμαίου συγγραφέα και τα δικά της) για να τον εκχριστιανίσει. Από τα έμμετρα θεατρικά έργα της Ροσβίτας, μόνον ο Δουλκίτιος έχει χαρακτηρισθεί «κωμωδία». Πιο ορθά, το έργο συνδυάζει κωμικά και σοβαρά στοιχεία τα οποία υπήρχαν ούτως ή άλλως στη σχετική μαρτυρολογική παράδοση, ωθώντας τα, ωστόσο, προς εύστοχες δραματουργικές κατευθύνσεις. Τα μεν κωμικά συστατικά (με αποκορύφωμα τον διάσημο «βιασμό των κουζινικών») αναπτύσσονται διαλογικά και φαρσικά κατά τρόπο που, στην παρουσίαση του έργου (αν δεχθούμε ότι τα έργα της όντως ήταν προορισμένα να παρασταθούν), θα προκαλούσαν οπωσδήποτε έντονο γέλιο, τα δε σοβαρά-τραγικά συνυφαίνονται με ή/και πλαισιώνονται από, δυναμικούς χαρακτήρες. Χαρακτηριστικά, οι άγιες παρθένες δεν παρουσιάζονται απλώς σαν αγνά κοριτσόπουλα, αλλά, πολύ περισσότερο, σαν αφυπνισμένες, ετοιμόλογες, μάχιμες ηρωίδες που κατατροπώνουν ισχυρούς αρσενικούς αντιπάλους.

Παρά την πρωτοτυπία της, η Ροσβίτα δεν αποτέλεσε πρόσωπο αποφασιστικής επιρροής στην επαναβίωση της θεατρικής κουλτούρας κατά τη μεσαιωνική περίοδο. Εκατοντάδες έργα συγγράφονται μεν κατά μίμηση του Τερέντιου στους επόμενους αιώνες, πολύ ανεξάρτητα, δε, από εκείνη. Η ίδια ανακαλύπτεται εκ νέου στην Αναγέννηση και έκτοτε αποτελεί αντικείμενο θαυμασμού.

Η μετάφραση ακολουθεί την κριτική έκδοση του W. Berschin (Dulcitius, εις Hrotsvit. Opera Omnia, Μόναχο – Λειψία, 2001, 164-176).

(περισσότερα…)