*

Λ Ε Ξ Ι Σ Ω Μ Α Τ Α
γράφει η
Αντωνία Γουναροπούλου

~.~

Να λες το ανείπωτο, να αμφισβητείς το αδιαμφισβήτητο – το πείραμα του UATX

Μέσα στα χρόνια, η άλωση των πιο καταξιωμένων αμερικανικών πανεπιστημίων από τις διάφορες πρακτικές της κουλτούρας της ακύρωσης έχει γεννήσει αντιδράσεις και πρωτοβουλίες εκ μέρους πολλών διανοουμένων που παραμένουν πάντα φιλελεύθεροι στις αρχές τους και δημοκρατικοί στις πεποιθήσεις τους. Είτε ανήκουν στον συντηρητικό χώρο είτε στον παραδοσιακό προοδευτικό, τους ενώνει μια βαθιά ριζωμένη πίστη σε κλασικές αρχές τoυ φιλελευθερισμού, όπως είναι ο σεβασμός των ατομικών δικαιωμάτων και της ελευθερίας της έκφρασης. Το 2021, όταν αναγγέλθηκε η ίδρυση του Πανεπιστημίου του Ώστιν στο Τέξας (University of Austin in Texas – UATX), το οποίο φέτος διανύει το δεύτερο έτος της λειτουργίας του, φάνηκε να δημιουργεί ένα έντονα ποθούμενο αντίπαλο δέος στην ανελευθερία και το κλίμα φόβου που είχε επιβάλει ο αριστερογενής γουοκισμός. Η λογοκρισία και αυτολογοκρισία φοιτητών και διδακτικού προσωπικού υπό τον φόβο διοικητικών, ακαδημαϊκών, αλλά και κοινωνικών ποινών, η γιγάντωση μιας βαθιά πολιτικοποιημένης γραφειοκρατίας εντός των πανεπιστημίων που στοχεύει ακριβώς στην αστυνόμευση και στην επιβολή ποινών,[1] οι κατάφωρες αδικίες των μεθόδων πρόσληψης καθηγητών και εισαγωγής φοιτητών που γεννά η άδικη εφαρμογή πολιτικών θετικών διακρίσεων – όλα αυτά οδήγησαν μια ομάδα καταξιωμένων ακαδημαϊκών και ερευνητών να γυρίσουν την πλάτη τους στα ήδη υπάρχοντα πανεπιστήμια, και δη σε αυτά της Ivy League, τα οποία θεώρησαν ότι είχαν αποτύχει να προστατέψουν τις απολύτως αναγκαίες προϋποθέσεις παραγωγής και μετάδοσης της γνώσης, και να ιδρύσουν κάτι εντελώς διαφορετικό. «Δεν μπορούμε να περιμένουμε μέχρι να διορθωθούν τα πανεπιστήμια. Γι’ αυτό ξεκινάμε ένα καινούργιο» δήλωσε τον Αύγουστο του 2021 ο Πάνο Κανέλος, πρώτος πρύτανης του νεοσύστατου πανεπιστημίου.[2] Οι θέσεις που εξέφραζε σε αυτό το αναγγελτήριο, και καταγγελτικό, κείμενο σε γενικές γραμμές εξέφραζαν όλους όσοι εκείνη την εποχή ήρθαν να στελεχώσουν το διδακτικό προσωπικό και τη συμβουλευτική επιτροπή του ιδρύματος. Άμεσα ή έμμεσα, όλοι είχαν βιώσει τις αντιδημοκρατικές και αντιπαιδαγωγικές συνέπειες που είχε η κατάλυση της ελευθερίας της έκφρασης, η φίμωση και η ολοένα μεγαλύτερη ιδεολογική μονοφωνία στα πανεπιστήμια, και μοιράζονταν την ίδια αγωνία με τον Πάνο Κανέλος:

«Τα πανεπιστήμια είναι οι τόποι όπου η κοινωνία στοχάζεται, όπου διαμορφώνονται οι συνήθειες και τα ήθη των πολιτών μας. Αν αυτά τα ιδρύματα δεν είναι ανοιχτά και πλουραλιστικά, αν παγώνουν τον λόγο και εξοστρακίζουν όσους έχουν αντιδημοφιλείς απόψεις, αν κάνουν τους ακαδημαϊκούς να αποφεύγουν ολόκληρες θεματολογίες εξαιτίας του φόβου, αν δίνουν προτεραιότητα στη συναισθηματική άνεση εις βάρος της συχνά άβολης επιδίωξης της αλήθειας, ποιος θα μείνει για να δίνει το παράδειγμα του δημόσιου λόγου που είναι απαραίτητος για τη συντήρηση της ελευθερίας σε μια αυτοδιοικούμενη κοινωνία;»[3]

Έτσι, το 2021 ξεκίνησε ένα εκπαιδευτικό πείραμα που προσελκύει κατ’ αρχήν την προσοχή για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή φωτίζει την κυρίαρχη ακαδημαϊκή ατμόσφαιρα από την οποία αποστασιοποιείται το νεοσύστατο πανεπιστήμιο και, δεύτερον, επειδή δίνει την ευκαιρία στον παρατηρητή να παρακολουθήσει σε πραγματικό χρόνο την υλοποίηση και την πορεία μιας εκπαιδευτικής πρότασης που φιλοδοξεί να παραγάγει αποτελέσματα ανώτερα από αυτά των καθιερωμένων πανεπιστημίων, επί τη βάση παραδοσιακών φιλελεύθερων αξιών τις οποίες έχουν ακυρώσει στην πράξη οι λεγόμενες «Κριτικές Θεωρίες» και ο γουοκισμός.

Στην εκστρατεία ενημέρωσης για την επικείμενη έναρξη λειτουργίας του ιδρύματος εντάσσεται και η κατατοπιστική συνέντευξη που έδωσε τον Νοέμβριο του 2021 ο ιστορικός Νηλ Φέργκιουσον, από τους εμπνευστές και πρωτεργάτες του εγχειρήματος, στον Λεξ Φρίντμαν, [4] επιστήμονα υπολογιστών, ερευνητή του ΜΙΤ και διακεκριμένο podcaster:

«Θεωρώ ότι είναι πολύ προφανές, για πολλούς ανθρώπους στην ανώτερη εκπαίδευση, ότι υπάρχει πρόβλημα. Και αυτό το πρόβλημα εκδηλώνεται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, θα το συνόψιζα όμως ως μια καταλυτικά παγερή ατμόσφαιρα, η οποία περιορίζει την ελευθερία του λόγου, την ελεύθερη ανταλλαγή απόψεων, ακόμα και την ελεύθερη σκέψη. Ποτέ δεν περίμενα ότι θα συνέβαινε κάτι τέτοιο κατά τη διάρκεια της ζωής μου. […] Η ακαδημαϊκή μου σταδιοδρομία ξεκίνησε από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης τη δεκαετία του ’80, όταν ήταν θεμιτά τα πάντα. Είχε κανείς την αίσθηση ότι ένα πανεπιστήμιο είναι ένα μέρος όπου μπορείς να διακινδυνεύσεις να πεις το ανείπωτο και να αμφισβητήσεις το αδιαμφισβήτητο. […] Είναι εξαιρετικά νοσηρό το ότι σε σχετικά πολύ μικρό χρονικό διάστημα έχουν εμφανιστεί ποικίλες ιδέες, η Κριτική Φυλετική Θεωρία, ο γουοκισμός, πείτε το όπως θέλετε, οι οποίες επιδιώκουν να περιορίσουν, και μάλιστα δραστικά, αυτά για τα οποία μπορούμε να συζητάμε».[5]

 

Από τους νεροβούβαλους ως τους εξωπλανήτες: Η μακρά διαμάχη για την ελευθερία της έκφρασης στα πανεπιστήμια

Στον αμερικανικό ακαδημαϊκό κόσμο, η σύγχρονη διαμάχη για την ελευθερία της έκφρασης, η οποία εδράζεται στην αντίσταση ενάντια στους όρους του δημόσιου διαλόγου που επιβάλλουν οι λεγόμενες «Κριτικές Θεωρίες», πηγαίνει αρκετά πίσω στον χρόνο. Αρκεί κάποιος να ξεκινήσει να διαβάζει, και οι ενσωματωμένοι στα κείμενα υπερσύνδεσμοι μετατρέπονται σε χρονικές πύλες: από παραπομπή σε παραπομπή, φτάνει κανείς από το 2021 μέχρι πίσω στο 1993. Το 1993, ένα περιστατικό που εκτυλίχθηκε στο campus του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια και έμεινε γνωστό ως το «περιστατικό του νεροβούβαλου», μετατράπηκε σε έναν από τους πρώτους, ίσως, σταθμούς της σύγχρονης ακαδημαϊκής αντιπαράθεσης για την ελευθερία του λόγου, η οποία από τότε επρόκειτο να γίνεται όλο και πιο εριστική, όλο και πιο φθοροποιός. Κάποιο βράδυ, ένας λευκός Εβραίος φοιτητής δεν μπορούσε να συγκεντρωθεί στην εργασία του, επειδή μια ομάδα Αφροαμερικανίδων φοιτητριών τραγουδούσαν και ασκούνταν σε παραδοσιακούς χορούς κάτω από το παράθυρό του. Τους φώναξε θυμωμένος, «Βουλώστε το, νεροβούβαλοι! Αν θέλετε πάρτι, υπάρχει ζωολογικός κήπος ένα μίλι πιο κάτω!». Οι φοιτήτριες ανήκαν στην ιστορική αφροαμερικανική αδελφότητα Δέλτα Σίγμα Θήτα.[6] Εκλαμβάνοντας τη φρασεολογία του φοιτητή ως υπαινιγμό για την αφρικανική καταγωγή τους, τον κατήγγειλαν στη διοίκηση του ιδρύματος για παραβίαση του πανεπιστημιακού κώδικα δεοντολογίας της έκφρασης και για ρατσιστικό εκφοβισμό. Από τη μεριά του, ο φοιτητής αρνήθηκε την κατηγορία και υποστήριξε ότι η φράση «water buffalo» ήταν απόδοση της εβραϊκής λέξης «behema», που κυριολεκτικά σημαίνει «ζώο» και στην αργκό δηλώνει ένα άτομο «απερίσκεπτο, θορυβώδες, ανόητο» – δεν έφερε, είπε, καμία συνδήλωση ρατσιστικού τύπου.[7]

Η υπόθεση έλαβε μεγάλες διαστάσεις, τόσο εντός όσο και εκτός της πανεπιστημιακής κοινότητας. Εκείνη την εποχή, η γενική αίσθηση ήταν ότι επρόκειτο για ακραία υπερβολή των υπερασπιστών της πολιτικής ορθότητας. Οι φοιτήτριες απέσυραν την καταγγελία τους δηλώνοντας ότι δεν εμπιστεύονταν την αμεροληψία της ακροαματικής διαδικασίας, ο φοιτητής αποφοίτησε, μήνυσε το πανεπιστήμιο και το 1997 οι δύο πλευρές έθεσαν τέρμα σε αυτή την υπόθεση με μεταξύ τους συμβιβασμό. Και τα τρία μέρη συνέχισαν την πορεία τους, ωστόσο είχαν συμβεί τα εξής: Πρώτον, η πολιτική ορθότητα και η ιδεολογία που την υποστηρίζει έκανε αισθητές τις μεθόδους της πρακτικής της εφαρμογής: θυματοποίηση, ποινικοποίηση του λόγου και άμεση μεταφορά της διαπροσωπικής επικοινωνίας σε επίπεδο θεσμών. Δεύτερον, οι αντίπαλοί της φάνηκε να λαμβάνουν θέσεις εγρήγορσης και μάχης.

Ήδη, ενώ η υπόθεση αυτή ακόμη εκτυλισσόταν, το 1994, η Καμίλ Πάλια, γέννημα θρέμμα της εξεγερμένης γενιάς του ’60, φεμινίστρια, ακαδημαϊκός και διαπρύσια επικρίτρια των μεταμοντερνιστών, απηύθυνε μια ανοιχτή επιστολή στους φοιτητές του Χάρβαρντ, εφιστώντας τους την προσοχή απέναντι στην απειλή της «πολιτικής ορθότητας»:

«Οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται για το μέλλον της λογοτεχνίας και της τέχνης στην Αμερική πρέπει να νιώθει απέχθεια για το χαρμάνι υποκρισίας και ιεροσυλίας αυτής της κακιάς μάγισσας που λέγεται “πολιτική ορθότητα”, η οποία έχει δηλητηριάσει την επαγγελματική ζωή των κορυφαίων κολεγίων και πανεπιστημίων. Αν πρόκειται να υπάρξει μια πνευματική και διανοητική αναγέννηση, οφείλουν να την κάνουν οι φοιτητές. Το ακαδημαϊκό κατεστημένο, παραλυμένο από διαπλεκόμενα συμφέροντα, πλεονεξία και ηθική δειλία, είναι ανίκανο να μεταρρυθμίσει τον εαυτό του. […] Το πιο αηδιαστικό χαρακτηριστικό της τρέχουσας πολιτικής ορθότητας είναι ότι οι υπέρμαχοί της έχουν καταφέρει να πείσουν τους φοιτητές τους και τα μίντια ότι οι ίδιοι είναι αυθεντικοί ριζοσπάστες της δεκαετίας του ’60. Αυτή η ιδέα είναι εξωφρενική. Η πολιτική ορθότητα, με τους φασιστικούς της δεοντολογικούς κώδικες για την έκφραση και με τους πουριτανικούς της σεξουαλικούς ρυθμιστικούς κανόνες, είναι ένα αντιδραστικό αντίστροφο των προοδευτικών αξιών της δεκαετίας του ’60».[8]

Λίγο αργότερα, τo 1999, o Άλαν Τσαρλς Κορς,[9] ιστορικός της ευρωπαϊκής διανοητικής ιστορίας του 17ου και 18ου αιώνα και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, ίδρυσε το Ίδρυμα για τα Ατομικά Δικαιώματα στην Εκπαίδευση (Foundation for Individual Rights in Education – FIRE).[10] Στο «περιστατικό του νεροβούβαλου» έξι χρόνια πριν, ο Κορς ήταν αυτός που είχε σταθεί στο πλευρό του φοιτητή με τη θέση του συμβούλου, παροτρύνοντάς τον να αρνηθεί την κατηγορία περί ρητορικής μίσους που του είχε απαγγείλει η διοίκηση του ιδρύματος και να υπερασπιστεί τα δικαιώματά του. Η συγκεκριμένη εμπειρία επέτεινε τις ανησυχίες του Κορς «για τις αθέμιτες δικαστικές διαδικασίες και τις αδιαφανείς θεσμικές δομές των αμερικανικών πανεπιστημίων».[11] Το 1998 ο Κορς συνεργάστηκε με τον δικηγόρο πολιτικών ελευθεριών Χάρβυ Α. Σιλβεργλκέητ στη συγγραφή του βιβλίου The Shadow University: The Betrayal of Liberty on America’s Campuses. Με την έκδοσή του, «έλαβαν εκατοντάδες εκκλήσεις για βοήθεια εκ μέρους φοιτητών και διδακτικού προσωπικού που είχαν πέσει θύματα ανελεύθερων πρακτικών και διπλών μέτρων και σταθμών».[12] Αυτό ήταν που τους οδήγησε στην απόφαση να ιδρύσουν το FIRE, το οποίο έκτοτε παρακολουθεί τέτοιου είδους περιστατικά, παρέχει υποστήριξη στα θύματα της κουλτούρας της ακύρωσης και κατατάσσει κάθε χρόνο τα ανώτερα ιδρύματα σε μια ιεραρχική κλίμακα ανάλογα με τον βαθμό στον οποίο διαφυλάττουν ή καταργούν την ελευθερία της έκφρασης. Μέχρι σήμερα παραμένει βασικό σημείο αναφοράς.

Απέναντι στην ολοένα και μεγαλύτερη, αριστερή ιδεολογική ομοφωνία που επέβαλλε στον ακαδημαϊκό χώρο η κουλτούρα της ακύρωσης, το 2015 είκοσι πέντε πανεπιστημιακοί ίδρυσαν την Heterodox Academy,[13] μια ομάδα υπεράσπισης που κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την υποεκπροσώπηση συντηρητικών απόψεων σε ποικίλους γνωστικούς τομείς της ανώτερης εκπαίδευσης. «Τα πανεπιστήμια δεν μπορούν να αναζητούν την αλήθεια δίχως ποικιλία απόψεων» είναι το μότο της Ακαδημίας. Τα είκοσι πέντε πρώτα μέλη της είχαν γίνει 800 μέσα σε δύο χρόνια, ανήλθαν στα 4.000 το 2020, και σήμερα έχουν φτάσει περίπου τις 7.000.

Την ίδια περίοδο υπήρξε ένας ακόμη σημαντικός σταθμός στη διαμάχη γύρω από την ελευθερία της έκφρασης στα πανεπιστήμια: Πρόκειται για τις λεγόμενες «Αρχές του Σικάγου» (Chicago Principles), μια δήλωση δέσμευσης στην ελευθερία της έκφρασης εκ μέρους του Πανεπιστημίου του Σικάγου, η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2015. Το κλίμα που επικρατούσε τότε στην ανώτερη εκπαίδευση το συνοψίζει παραστατικά η συγγραφέας Σάντυ Χίνγκστον στο άρθρο της «A History of Political Correctness: 20 Years After Penn’s “Water Buffalo” Incident»:[14]

«Εκείνη την εποχή [ενν. το 1993] ένας καθηγητής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Ντιουκ προειδοποίησε ότι, με αυτή τη λογική, η γλώσσα “θα πάψει να έχει οποιαδήποτε επικοινωνιακή αξία”. Η απόδειξη περί αυτού ήρθε πολύ σύντομα –στην Ουάσιγκτον, στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν, στη Βόρεια Καρολίνα, πρόσφατα, το 2009, στην Καλιφόρνια, και το 2011 στη Φλόριντα–, με περιστατικά στα οποία η λέξη “niggardly”, που προέρχεται από έναν σκανδιναβικό όρο και σημαίνει “τσιγκούνης”, οδήγησε σε παραιτήσεις, επιπλήξεις, απολύσεις και σε τουλάχιστον μία αγωγή. Στην περίπτωση του Ουισκόνσιν, η φοιτήτρια που παραπονέθηκε για τη χρήση της λέξης εκ μέρους του καθηγητή της που δίδασκε Τσόσερ εξοργίστηκε όταν εκείνος συνέχισε να τη χρησιμοποιεί, ακόμα και αφού τον είχε πληροφορήσει για το ότι ένιωθε προσβεβλημένη. Όπως είπε στη σύγκλητο του πανεπιστημίου, “Δεν είναι αρμοδιότητα της υπόλοιπης τάξης το να αποφασίσει εάν τα συναισθήματά μου είναι δικαιολογημένα”».

Μέσα σε αυτό το κλίμα, τον Ιούλιο του 2014 η διοίκηση του Πανεπιστημίου του Σικάγου έλαβε τη σημαντική πρωτοβουλία που οδήγησε στις «Αρχές του Σικάγου»:

«Ενόψει πρόσφατων περιστατικών που έχουν λάβει χώρα σε πανεθνικό επίπεδο και έχουν θέσει σε δοκιμασία τις δεσμεύσεις των ιδρυμάτων στον ελεύθερο και ανοιχτό διάλογο», η διοίκηση όρισε μια «Επιτροπή για την Ελευθερία της Έκφρασης», με αποστολή να διατυπώσει «την καθολική δέσμευση του Πανεπιστημίου στην ελεύθερη, δυναμική και ανεμπόδιστη αντιπαράθεση και διαβούλευση ανάμεσα σε όλα τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας».[15]

Μισό χρόνο αργότερα η επιτροπή έδωσε στη δημοσιότητα το κείμενό της, μια αναφορά η οποία αντλεί τις αρχές της από δηλώσεις τεσσάρων προέδρων του πανεπιστημίου στο πέρασμα του χρόνου. Οι άνθρωποι αυτοί, έτσι καθώς παρατίθενται με χρονολογική σειρά στο κείμενο της επιτροπής, θυμίζουν φορείς μιας σκυτάλης, την οποία κάθε φορά παραδίδουν με αυτοπεποίθηση και φροντίδα στις επόμενες γενιές. Η πιο πρόσφατη πρόεδρος στην οποία γίνεται παραπομπή είναι η Χάννα Χόλμπορν Γκρέυ, ιστορικός της πολιτικής σκέψης της Αναγέννησης και της Μεταρρύθμισης, η οποία κατείχε την εν λόγω θέση από το 1978 ως το 1983. Κατά την Γκρέυ,

«η εκπαίδευση δεν πρέπει να έχει στόχο να κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν άνετα, προορίζεται να τους κάνει να σκέφτονται. Από τα πανεπιστήμια πρέπει να αναμένεται ότι θα παρέχουν τις συνθήκες εντός των οποίων μπορούν να ανθίσουν, μέσα σε ένα περιβάλλον υπέρτατης ελευθερίας, ο απαιτητικός στοχασμός, συνεπώς και η σθεναρή διαφωνία, η ανεξάρτητη κρίση, καθώς και η αμφισβήτηση άκαμπτων πεποιθήσεων».

Άλλα πανεπιστήμια ακολούθησαν και υιοθέτησαν αυτές τις αρχές. Και, ταυτόχρονα, παρά την υιοθέτησή τους, στην πράξη οι ακυρώσεις προσκλήσεων και οι εκστρατείες δυσφήμησης και φίμωσης συνεχίστηκαν, βλάπτοντας ψυχολογίες και σταδιοδρομίες και τροφοδοτώντας ακατάπαυστα, την ίδια στιγμή, τη δημόσια αντιπαράθεση για την –αμφισβητούμενη, πλέον– αξία της ελευθερίας της έκφρασης στον ακαδημαϊκό κόσμο. Ένα από τα τελευταία περιστατικά που είχαν σημειωθεί λίγο πριν από τη συνέντευξη του Ferguson στον Λεξ Φρίντμαν αφορούσε την ακύρωση της διάλεξης του γεωφυσικού Ντόριαν Άμποτ στο ΜΙΤ. Το πανεπιστήμιο είχε καλέσει τον καθηγητή να μιλήσει για την κατοικησιμότητα πλανητών έξω από το ηλιακό μας σύστημα, ωστόσο ενέδωσε σε μια διαδικτυακή εκστρατεία φοιτητών και προσωπικού που απαιτούσαν να ακυρωθεί αυτή η πρόσκληση και να μη δοθεί «πλατφόρμα» στον Άμποτ (πρακτική του «no platforming»), εξαιτίας της κριτικής που είχε ασκήσει στις πολιτικές των θετικών διακρίσεων. Για τους σύγχρονους αριστερούς σταυροφόρους των αμερικανικών πανεπιστημίων, η πολιτική των θετικών διακρίσεων ανήκει στα πολλά θέματα που «απαγορεύεται να συζητάμε», και από ό,τι φαίνεται η διοίκηση του ΜΙΤ εισάκουσε την απαίτησή τους, πλήττοντας για πολλοστή φορά το δικαίωμα ενός πανεπιστημιακού στην ελευθερία της έκφρασης – αλλά και το δικαίωμα των (υπόλοιπων) φοιτητών στην ελευθερία της ακρόασης. Η περίπτωση Άμποτ έδωσε και πάλι αφορμή για να γραφτούν κείμενα υπέρ και κατά της ελευθερίας της έκφρασης, σε μια διαρκή συζήτηση η οποία φυσικά, από θεωρητική άποψη, έχει ενδιαφέρον, ωστόσο υπάρχει και η απτή πραγματικότητα: Τα τελευταία αρκετά χρόνια οι φοιτητές δηλώνουν σε πολύ μεγάλα ποσοστά ότι αποφεύγουν να εκφράσουν τη γνώμη τους, είτε μέσα στα αμφιθέατρα είτε στο πλαίσιο της κοινωνικής ζωής του campus είτε στα κοινωνικά δίκτυα, υπό τον φόβο μήπως πουν κάτι «λάθος» και στοχοποιηθούν. Τέτοια στατιστικά αποτελέσματα ερευνών τα βρίσκει κανείς εύκολα, τόσο στην ιστοσελίδα του FIRE όσο και σε ποικίλα δημοσιεύματα.[16]

Αυτήν ακριβώς την αντιπαιδαγωγική ατμόσφαιρα θέλησαν να αφήσουν πίσω τους οι πρωτεργάτες του Πανεπιστημίου του Ώστιν και όλοι οι φιλελεύθερων αρχών ακαδημαϊκοί που έσπευσαν, το 2021, να τους πλαισιώσουν για να χτίσουν όλοι μαζί «κάτι καινούργιο».

 

Πόσο καινούργιο;

«Η αναγγελία αντήχησε σε όλο τον ακαδημαϊκό κόσμο· οποιοσδήποτε έχει περάσει χρόνο σε κάποιο campus πανεπιστημίου την τελευταία δεκαετία κατανοεί αυτές τις ανησυχίες. […] Μια έρευνα του FIRE για το 2024 […] βρήκε ότι το 35% του διδακτικού προσωπικού αυτολογοκρίνονταν ή μετρίαζαν τον τόνο των γραπτών τους – ποσοστό περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερο από αυτό που είχαν αναφέρει οι κοινωνικοί επιστήμονες το 1954, στην κορύφωση της εποχής του μακαρθισμού».[17]

Ο συγγραφέας του παραπάνω άρθρου, Έβαν Μάντερυ, καθηγητής ηθικής στο John Jay College of Criminal Justice, ένθερμος υποστηρικτής της ελευθερίας της έκφρασης και «φιλελεύθερος Νεοϋορκέζος», όπως περιγράφει τον εαυτό του, εδώ και χρόνια έχει κάνει αντικείμενο της έρευνάς του, αλλά και της πράξης του, τη μελέτη και την καταπολέμηση της ακραίας πόλωσης που επικρατεί στην αμερικανική κοινωνία και στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Το 2021 ήταν από τους πολλούς που ένιωσε ενθουσιασμό ακούγοντας την είδηση για την ίδρυση του νέου πανεπιστημίου. «Θέλω να δουλέψω εκεί» είπε στη σύζυγό του. Ωστόσο, πολύ σύντομα ξεκίνησαν οι αποχωρήσεις σημαντικών προσωπικοτήτων, με πρώτους τον ίδιο τον Λεξ Φρίντμαν, τον γνωστικό ψυχολόγο και δημόσιο διανοούμενο Στήβεν Πίνκερ[18] και τον πρώην πρόεδρο του Πανεπιστημίου του Σικάγου Ρόμπερτ Ζίμμερ[19] – τον ίδιο που, έξι χρόνια πριν, είχε δρομολογήσει τη σύνταξη και δημοσίευση των «Αρχών του Σικάγου».

Το μακροσκελές και πλούσιο άρθρο του Έβαν Μάντερυ δημοσιεύτηκε στο Politico φέτος τον Ιανουάριο. Αξίζει να διαβαστεί. Με στοιχεία που έχουν αντληθεί από προσωπική έρευνα και από συνεντεύξεις που έχει πάρει ο συγγραφέας του από ενεργά ή πρώην μέλη του προσωπικού και της συμβουλευτικής επιτροπής του UATX, καθώς και από φοιτητές, ο Μάντερυ παρουσιάζει εμπεριστατωμένα την εξέλιξη του νέου ιδρύματος κατά τα δύο πρώτα χρόνια της λειτουργίας του. Το συμπέρασμά του είναι ότι έχει απομακρυνθεί αισθητά από τις αρχές του πλουραλισμού, του ανοιχτού διαλόγου και της μη πολιτικοποίησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, λειτουργώντας πλέον κατά πολύ επί τη βάση μιας σαφούς, συντηρητικής πολιτικής ατζέντας. Αυτό που διαφοροποιεί τη δική του κριτική από άλλες, φανατισμένες επικρίσεις, που διατυπώνονταν ήδη από την αρχή κατά του UATX, είναι ότι το κείμενο του Μάντερυ μοιάζει να εμφορείται από το γνήσιο ενδιαφέρον του για την εξέλιξη μιας πρωτοβουλίας εμπνευσμένης από την αρχή της διαφύλαξης της ελευθερίας του λόγου στον αντίποδα των πρακτικών του γουοκισμού, μιας πρωτοβουλίας στην οποία αρχικά είχε ελπίσει και ο ίδιος.

«Τους τελευταίους τρεις μήνες, είχα πάνω από 100 συζητήσεις με 25 ενεργούς και πρώην φοιτητές, μέλη ΔΕΠ και υπαλλήλους του UATX. Καθένας είχε τη δική του οπτική για τα ταραχώδη γεγονότα που μοιράστηκαν μαζί μου, και κάποιοι είχαν προσωπικά παράπονα. Αλλά υπήρχε σχεδόν ομοφωνία όταν ανέφεραν ότι, κατά τη σύστασή του, το UATX συνιστούσε μια ειλικρινή προσπάθεια να ιδρυθεί ένα διαφορετικό ίδρυμα, ασυμβίβαστα αφοσιωμένο στις θεμελιώδεις αξίες της ανοιχτής έρευνας και της ελεύθερης έκφρασης. Σχεδόν ομόφωνα, επίσης, σχολίασαν με απογοήτευση ότι δεν κατάφερε να επιτύχει αυτόν τον υψηλό στόχο και, αντί γι’ αυτό, έχει γίνει κάτι πιο συμβατικό – ένα ίδρυμα που κυριαρχείται από την πολιτική και την ιδεολογία και με πολλούς τρόπους είναι το συντηρητικό αντίστροφο είδωλο του φιλελεύθερου ακαδημαϊκού κόσμου που οίκτιρε.»[20]

Πριν καν συμπληρωθούν δύο χρόνια λειτουργίας του νέου εγχειρήματος, έχουν ήδη υπάρξει περιστατικά που διατρανώνουν τη διοικητική αυθαιρεσία, φιμώνουν απροσχημάτιστα την ελευθερία της έκφρασης και επιβάλλουν συγκεκριμένες ιδεολογίες εις βάρος της δυναμικής ιδεολογικής πολυφωνίας που ευαγγελίστηκαν στην αρχή οι πρωτεργάτες του. Κορυφαία στιγμή ιδεολογικού αυταρχισμού υπήρξε η απαίτηση που διατύπωσε προς το διδακτικό και διοικητικό προσωπικό πέρυσι τον Απρίλιο ένας εκ των βασικών χρηματοδοτών του ιδρύματος, ο Τζων Λονσντέηλ, όταν, ως μη όφειλε, ζήτησε από όλους να προσυπογράψουν τις «τέσσερις αρχές» του «ενάντια στον κομμουνισμό, στον σοσιαλισμό, στην πολιτική των ταυτοτήτων και στον ισλαμισμό».[21] Άλλα δείγματα είναι η αποστασιοποίηση του ιδρύματος από το FIRE και η παύση της συνεργασίας του με το Ινστιτούτο Μιλλ,[22] μη κερδοσκοπική οργάνωση αφιερωμένη στην προώθηση της ποικιλομορφίας των απόψεων.

Το ότι αρκετοί από τους πρωτεργάτες του εγχειρήματος ήταν συντηρητικοί δεν ήταν ποτέ ούτε μυστικό ούτε αρνητικό. Τόσο τους συντηρητικούς όσο και τους προοδευτικούς διανοούμενους ακαδημαϊκούς τούς ένωσε το 2021 η δέσμευσή τους σε κλασικές φιλελεύθερες αρχές έναντι του ασφυκτικού, κατασταλτικού περιβάλλοντος της πολιτικής ορθοδοξίας του γουοκισμού και της πολιτικής ορθότητας: για όλους αυτούς, η ελευθερία της έκφρασης, η ανοιχτή και σθεναρή αντιπαράθεση ιδεών, το πνευματικό θάρρος αποτελούσαν απαραίτητες προϋποθέσεις του ερευνητικού και παιδαγωγικού έργου. Όλοι προσυπέγραφαν τις Αρχές του Σικάγου: «Η εκπαίδευση δεν πρέπει να έχει στόχο να κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν άνετα, προορίζεται να τους κάνει να σκέφτονται». Ακόμα και αν στο καινούργιο ίδρυμα κυριαρχούσαν εντέλει οι συντηρητικές απόψεις, αυτό δεν θα ήταν αναγκαστικά κακό, καθώς το ίδρυμα θα ερχόταν έτσι να ποικίλει την καταφανή κυριαρχία των αριστερών ιδεολογιών στον αμερικανικό ακαδημαϊκό κόσμο. Αλλά το Πανεπιστήμιο του Ώστιν κατηγορείται πλέον ότι κάνει κάτι διαφορετικό: ότι είναι φανερά πολιτικοποιημένο και προωθεί μια συγκεκριμένη δεξιά ατζέντα μέσα από μια δική του «πολιτική ορθότητα», δημιουργώντας έτσι απλώς άλλο ένα, συντηρητικό αυτή τη φορά, «echo chamber». Ο πρώτος πρύτανης, Πάνο Κανέλος, πλουραλιστής που κατάφερε, μαζί με τον Νηλ Φέργκιουσον, να περιορίσει την επιρροή ανθρώπων όπως ο Τζων Λονσντέηλ, πλέον έχει αντικατασταθεί από τον Κάρλος Καβάλιο, ο οποίος, σε προσωπικές συζητήσεις, έχει δηλώσει ότι το UATX είναι ένα «δεξιό πρότζεκτ».

«Ήταν απ’ την αρχή το UATX ένα σκληροπυρηνικό δεξιό πρότζεκτ;» διερωτάται ο Μάντερυ:

«Με βάση την έρευνά μου, δεν νομίζω ότι ήταν. Είχα εντυπωσιαστεί από την ειλικρίνεια που είχε η δέσμευση τόσο πολλών ανθρώπων με τους οποίους μιλούσα στην ελευθερία της έκφρασης και στην ανοιχτή έρευνα. Ορισμένοι ήταν υποστηρικτές του Τραμπ, αλλά πολλοί περισσότεροι προσδιορίζονταν καλύτερα ως μετριοπαθείς ή φιλελεύθεροι αντίπαλοι του γουοκισμού».[23]

Αλλά ένα ίδρυμα δύο ετών είναι πολύ νέο για να καταδικαστεί. Εάν περάσει την πρώτη μεγάλη του δοκιμασία το 2028, την πιστοποίηση με την πρώτη γενιά αποφοίτων, μένει να δούμε κατά πόσο θα αποτελέσει και αυτό πεδίο διεκδίκησης επιρροής εκ μέρους παραγόντων με διαφορετικές ιδεολογικές καταβολές και πεποιθήσεις και ποια θα είναι η έκβαση. Προς το παρόν, οι αντίπαλοι της γουόκ ιδεολογίας και της ανελεύθερης πολιτικής της ορθότητας συνεχίζουν να κάνουν ό,τι μπορούν, είτε μέσα από άλλους θεσμούς είτε μέσα από τα αλωμένα τους πανεπιστήμια. Ένα παράδειγμα είναι η Alumni Free Speech Alliance που ιδρύθηκε το 2021,[24] από απόφοιτους διάφορων πανεπιστημίων που επιδιώκουν να ενισχύσουν την ελευθερία της έκφρασης και τη δημόσια αντιπαράθεση απόψεων στην ανώτερη εκπαίδευση. Το βίντεο σύστασης που παρακολουθεί κανείς στη σελίδα τους διατυπώνει ακριβώς την ίδια αγωνία με αυτήν του Φέργκιουσον και άλλων αρχικών στελεχών του UATX:

«Αντί να καλωσορίζουν [ενν. τα πανεπιστήμια] το παιχνίδι των αντίθετων ιδεών και να τιμούν το πλήρες εύρος της ανθρώπινης γνώσης, τα πανεπιστήμια πολύ συχνά παύουν τη δημόσια αντιπαράθεση. Φιμώνουν απόψεις που δεν είναι της μόδας […]».

Άλλο παράδειγμα είναι το Council for Academic Freedom, το οποίο ίδρυσαν το 2023 ο Στήβεν Πίνκερ και άλλοι πενήντα ακαδημαϊκοί στο Χάρβαρντ,[25] με αντίστοιχους στόχους – και ούτω καθεξής. Με άλλα λόγια, το τεράστιο πρόβλημα της φίμωσης της έκφρασης στο όνομα τάχα «προοδευτικών» ιδεών παραμένει, εξίσου ή περισσότερο έντονο από ό,τι το 2015, όταν δημοσιεύτηκαν οι Αρχές του Σικάγου, ή από το 2021, όταν ιδρύθηκε το UATX. Πλέον, με την κυβέρνηση Τραμπ να αναλαμβάνει ουσιαστικά δράση κατά του γουοκισμού, η περιστολή της ελευθερίας της έκφρασης έρχεται και από την άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος. Αλλά, όπως σημειώνουν οι Πίνκερ και Μπάντρας,

«Οι καθηγητές οφείλουν να ανοίξουν τον δρόμο στην ελευθερία του λόγου, όχι οι πολιτικοί».[26]

 

Περιέργεια – το πείραμα του Έβαν Μάντερυ

Στον λόγο ανθρώπων που δεν διανοούνται παραγωγή και μετάδοση γνώσης χωρίς ελευθερία έκφρασης και χωρίς δημόσια αντιπαράθεση ιδεών συναντά κανείς συχνά τη λέξη «περιέργεια»: «να αντικαταστήσουμε την κουλτούρα της ακύρωσης με την κουλτούρα της περιέργειας»,[27] «σε ένα ίδρυμα αφιερωμένο στην καλλιέργεια της περιέργειας, κανόνες για τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης είναι ανάθεμα».[28]

Το φθινόπωρο του 2018, η περιέργεια του Έβαν Μάντερυ, ο οποίος ήθελε να κατανοήσει βαθύτερα τη συντηρητική σκέψη σε μια εποχή ακραίας πολιτικής πόλωσης, τον έκανε να αφήσει πίσω του τη Νέα Υόρκη και να πάει να διδάξει σε κάποιο από τα πανεπιστήμια του αμερικανικού Νότου.

«Στον απόηχο των εκλογών του 2016, διάβασα πολύ –και μάλλον όχι ικανοποιητικά– προκειμένου να προσπαθήσω να καταλάβω τα βαθύτερα αίτια της πόλωσης. Το Hillbilly Elegy του Τζέι Ντι Βάνς με συγκίνησε, και είναι αδύνατον να διαβάσει κανείς το The Unwinding του Τζωρτζ Πάκερ, που εκτυλίσσεται κατά πολύ στη Βόρεια Καρολίνα μετά τη Μεγάλη Ύφεση, χωρίς να ταραχτεί από τη διάλυση θεμελιακών αμερικανικών θεσμών. Αλλά τίποτα από όσα διάβασα δεν εξηγεί την καχυποψία –τολμώ να πω το μίσος– που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα σε φιλελεύθερους και συντηρητικούς.»[29]

Το πανεπιστήμιο αυτό τελικά ήταν το Πολιτειακό των Απαλαχίων, όπου δίδαξε ηθική σε ένα μάθημα που ακολουθεί συνειδητά την παράδοση του Μάικλ Σάντελ – και αυτό από μόνο του απορρίπτει εκ των προτέρων οποιαδήποτε έννοια «ασφαλούς περιβάλλοντος» για τους φοιτητές, του είδους που απαιτούν οι οπαδοί της πολιτικής ορθότητας, καθώς στη θέση του τοποθετεί την τολμηρή και ανοιχτή διερεύνηση και αντιπαράθεση ιδεών. Η περιγραφή του μαθήματος, όπως την διαβάζουμε στο σχετικό άρθρο του Μάντερυ,[30] είναι γοητευτική. Συζητήθηκαν καυτά θέματα όπως η οπλοκατοχή ή το δικαίωμα στην άμβλωση, δίπλα σε άλλα, κλασικά ζητήματα ηθικής. Η ατμόσφαιρα που περιγράφει ο Μάντερυ θυμίζει πράγματι κάτι από την ατμόσφαιρα των μαθημάτων του Μάικλ Σάντελ, όπως μπορεί κανείς ακόμη και σήμερα να τα παρακολουθήσει στο YouTube, κυρίως εξαιτίας της διανοητικής ζωντάνιας και της ικανοποίησης που γεννά η ειλικρινής αναμέτρηση με ιδέες και αντεπιχειρήματα, όταν μπαίνει σε λειτουργία όχι το θυμικό αλλά η λογική, η γνήσια επιθυμία κάποιου να μάθει και να κατανοήσει. «Μπορώ να μην απαντήσω και να το σκεφτώ;» ρωτούν κάποιες φορές οι φοιτητές τον Μάντερυ, όταν τους παρουσιάζει κάποιο αντεπιχείρημα ικανό να οδηγήσει την άποψή τους σε κατευθύνσεις τις οποίες δεν θέλουν να πάρουν – κι αυτό είναι υπέρτατο δείγμα απουσίας φανατισμού, καθώς και γνήσιας διανοητικής περιέργειας.

Κατά κάποιον τρόπο, το 2018 ο Μάντερυ έκανε το δικό του μικρό πείραμα. Σε αυτό τον ώθησε η δική του, προσωπική περιέργεια να μάθει, να γνωρίσει, να κατανοήσει, και σε αυτή την περίπτωση η διαφύλαξη της ελευθερίας της έκφρασης δεν πήρε τη μορφή δεδηλωμένης αρχής ή αναγγελίας. Απλώς υπήρχε, ένα εκ των ων ουκ άνευ, άρρητα δεδομένη σαν τον αέρα που αναπνέουμε: χωρίς αυτήν, τα μαθήματα απλώς δεν μπορούσαν να γίνουν. Παρατηρώντας κανείς τέτοιες μικρές, αθόρυβες, ατομικές κινήσεις από τη μια, και τις ηχηρές, ομαδικές στρατεύσεις από την άλλη, αναρωτιέται μήπως οι τελευταίες είναι, τελικά, πιο επιρρεπείς στο να χάσουν τον αρχικό εκπαιδευτικό τους στόχο και να μετατραπούν περισσότερο σε εργαλείο πολέμου – το να αποδύεσαι σε κάτι εμφορούμενος από εναντίωση δεν μπορεί να είναι εξίσου γόνιμο όπως όταν σε κινεί ένα προσωπικό ενδιαφέρον. Από την άλλη μεριά, σε τόσο ακραίες συνθήκες, όταν ο λόγος φιμώνεται, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την ανάγκη της εναντίωσης και του αντίστροφου ακτιβισμού. Αλλά ίσως μέχρι ενός σημείου, μέχρι του σημείου όπου αυτός ο ακτιβισμός και αυτή η εναντίωση δεν μετατρέπεται σε άλλον ένα δρόμο που απομακρύνει από ό,τι καλύτερο έχει να δώσει η εκπαιδευτική διαδικασία.

Αναρωτιέται κανείς, μήπως αρκετά ασχολήθηκαν, μελέτησαν, αντέκρουσαν χιλιάδες διανοούμενοι αυτές τις δογματικές και μονότονες καρικατούρες φιλοσοφίας, ηθικής, κοινωνιολογίας που συνίστανται στις λεγόμενες «Κριτικές Θεωρίες», στις θεωρίες ταυτότητας και στις πρακτικές τους. Όσο ασχολούνταν μαζί τους, άλλα γνωστικά πεδία έμεναν ανεξερεύνητα – γνώση που δεν κερδήθηκε, ακαδημαϊκές εμπειρίες που δεν βιώθηκαν στα αμφιθέατρα, φοιτητικά χρόνια που σπαταλήθηκαν σε βαρετά «μαθήματα» για καταπιεστικές δομές. Δεν έχει σημασία ποιον θεωρείς καταπιεστή. Αν αφιερώσεις σε αυτόν όλο σου τον χρόνο, αυτόν τον λίγο, πεπερασμένο χρόνο που διαθέτεις στη ζωή, στο τέλος θα έχει μείνει γύρω σου ένας ολόκληρος κόσμος ανεξερεύνητος, και ένας ακόμη μεγαλύτερος θα έχει μείνει ανεξερεύνητος μέσα σου – είναι η μεγαλύτερη χάρη που μπορεί να κάνει κάποιος στον «καταπιεστή» του. Και φαντάζει εφιάλτης να είναι αυτή η χάρη τραγικά πραγματική («Λυπούμαι γιατί άφησα να περάσει ένα πλατύ ποτάμι μέσα από τα δάχτυλά μου χωρίς να πιω ούτε μια στάλα…»), και ο «καταπιεστής» να μην είναι παρά ένα λεκτικό παιχνίδι διανοούμενων σε φιλντισένιους πύργους, που απλώς δεν ήξεραν –και ούτε ήθελαν– να συνυπάρξουν στις γοητευτικές, περίπλοκες και αντιφατικές «γειτονιές του κόσμου».

~.~

[1] «Ραγδαία αναπτυσσόμενη γραφειοκρατία» με τα ιδιοτελή της επαγγελματικά συμφέροντα την χαρακτηρίζουν οι Stephen Pinker και Bertha Madras στο άρθρο τους “Why We Created Harvard’s Academic Freedom Council”, https://www.persuasion.community/p/why-we-created-harvards-academic. Πολύ κατατοπιστικό για τον αντιδημοκρατικό και εντέλει διαιρετικό και αντιπαιδαγωγικό ρόλο των γραφείων των λεγόμενων πρακτικών των θετικών διακρίσεων (DEI) είναι το άρθρο, μεταξύ πολλών άλλων, «It’s Time To Roll Back Campus DEI Bureaucracies», https://www.heritage.org/education/commentary/its-time-roll-back-campus-dei-bureaucracies. Η εμφάνιση και η γιγάντωση αυτού του είδους της ακτιβιστικής γραφειοκρατίας, καθώς και της ανάπτυξης και επιβολής του οργουελιανού της ιδιώματος, αξίζει μια ιδιαίτερη μελέτη.

[2] Pano Canelos, “We can’t wait for Universities to Fix Themselves. So We’re Starting a New One”. https://www.thefp.com/p/we-cant-wait-for-universities-to

[3] Ό.π.

[4] Lex Fridman, https://lexfridman.com/ και https://www.youtube.com/@lexfridman (4,91 εκατ. εγγεγραμμένοι)

[5] https://www.youtube.com/watch?v=glz9lKobyZY

[6] https://en.wikipedia.org/wiki/Delta_Sigma_Theta

[7] Sandy Hingston, “A history of political correctness”, https://www.phillymag.com/news/2013/04/26/penns-water-buffalo-incident-20-years/3/

[8] Camille Paglia, “An Open Letter to the Students of Harvard”, https://www.thecrimson.com/article/1994/2/17/an-open-letter-to-the-students/

[9] https://live-sas-www-history.pantheon.sas.upenn.edu/people/emeritus/alan-charles-kors

[10] Το 2022 μετονομάστηκε σε Ίδρυμα για τα Ατομικά Δικαιώματα και για την Έκφραση, διευρύνοντας το πεδίο δράσης του και έξω από τον ακαδημαϊκό χώρο. https://en.wikipedia.org/wiki/Foundation_for_Individual_Rights_and_Expression

[11] https://firstamendment.mtsu.edu/article/foundation-for-individual-rights-and-expression/

[12] https://www.thefire.org/about-us/our-history

[13] https://heterodoxacademy.org/

[14] Sandy Hingston, “A history of political correctness”, ό.π.

[15] Report of the Committee on Freedom of Expression, https://provost.uchicago.edu/sites/default/files/documents/reports/FOECommitteeReport.pdf

[16] Π.χ. https://www.thefire.org/news/survey-shows-majority-college-students-feel-intimidated-share-opinion-unlikely-disagree

[17] Evan Mandery, “They Wanted a University Without Cancel Culture. Then Dissenters Were Ousted,” https://www.politico.com/news/magazine/2026/01/16/civil-war-university-of-austin-bari-weiss-00729688

[18] https://x.com/sapinker/status/1460363333240905734

[19] https://news.uchicago.edu/story/statement-chancellor-robert-j-zimmer-his-role-university-austin#:~:text=My%20focus%20and%20commitment%20have,in%20advancing%20this%20essential%20priority.

[20] Evan Mandery, “They Wanted a University Without Cancel Culture. Then Dissenters Were Ousted”, ό.π.

[21] Evan Mandery, “They Wanted a University Without Cancel Culture. Then Dissenters Were Ousted,” ό.π.

[22] https://mill-institute.org/

[23] Evan Mandery, “They Wanted a University Without Cancel Culture. Then Dissenters Were Ousted,” ό.π.

[24] https://joinafsa.org/about/

[25] https://sites.harvard.edu/cafh/ και Steven Pinker & Bertha Madras, “Why We Created Harvard’s Academic Freedom Council”, https://www.persuasion.community/p/why-we-created-harvards-academic

 https://quillette.com/2025/05/16/is-the-university-of-austin-betraying-its-founding-principles/

[26] Steven Pinker & Bertha Madras, “Why We Created Harvard’s Academic Freedom Council”, ό.π.

[27] Olivia Eve Gross, “The Future of Free Speech”, https://direct.mit.edu/daed/article/153/3/77/123994/The-Future-of-Free-Speech-Curiosity-Culture

[28] David French, “The Most Important Question Is ‘What if I’m Wrong?’, https://www.nytimes.com/2026/01/25/opinion/college-thinking-illiberalism.html

[29] Evan Mandery, “What Teaching Ethics in Appalachia Taught Me About Bridging America’s Partisan Divide”, https://www.politico.com/magazine/story/2019/10/13/america-cultural-divide-red-state-blue-state-228111/

[30] Ό.π.

*

*

*