Τι θα γινόταν αν ξυπνούσαμε ένα πρωί και διαπιστώναμε ότι όλα τα βιβλία στον κόσμο είναι πλέον ανώνυμα, δίχως ταυτότητα ή σήμανση συγγραφέα, ορφανά; Σε τι ποσοστό τους οι πάγιες αξίες μας θ’ άντεχαν στη νέα τάξη πραγμάτων, πόσα περιώνυμα έργα θα βούλιαζαν στην ανυποληψία και τη λήθη, πόσα σήμερα ασήμαντα θα αναδύονταν θριαμβικά; Άραγε θα θύμιζε ο καινούργιος κανόνας που αργά ή γρήγορα θα σχηματίζαμε, σε τίποτα τον παλιό;
3005
书不尽言, 言不尽意. «Η γραφή προδίδει τη λαλιά. Η λαλιά προδίδει την ιδέα». Το κομφουκιανό τρίτον από της αληθείας. Είτε λαλούμενη είτε γραφόμενη, η γλώσσα εμπρός στη βαθύτερη πραγματικότητα υστερεί αθεράπευτα, όσο και να τη μιμείται δεν μπορεί ποτέ να τη χωρέσει ακέραια.
3105
Ξεφυλλίζοντας μιαν όποια ιστορία της λογοτεχνίας, τον κατάλογο των εκθεμάτων ενός κορυφαίου μουσείου, το διαπιστώνεις: η συντριπτική πλειονότητα των δημιουργών του παρελθόντος που ακόμη θαυμάζουμε, ήταν διάσημοι ήδη εν ζωή. Κι όμως το bon mot ότι «οι μεγάλοι αναγνωρίζονται μετά θάνατον» δεν χάνει ποτέ τη δημοτικότητά του. Για τις στρατιές των «παραγνωρισμένων», των «υποτιμημένων», των «αγνοημένων» του σήμερα, οι αναξιοπαθούντες του χθες είναι συνάδελφοι. Σαν την ελπίδα, η αλληλεγγύη τους πεθαίνει τελευταία.
0106
Σ’ ένα μόνο κοινό απευθύνεται ο συγγραφέας: της εποχής του. Το μέλλον έχει γούστα απρόβλεπτα και ούτως ή άλλως δεν δίνει δεκάρα για τις δικές μας προθέσεις. Ακόμη και όταν ταχυδρομεί τα έργα του στην Αιωνιότητα, ο συγγραφέας συνομιλεί πρωτίστως με το Παρόν.
0206
Στην τέχνη της γλώσσας, η ιθαγένεια και να μην την επιζητείς προκύπτει. Φυσάει μέσ’ απ’ τις λέξεις όπως το μελτέμι τον Αύγουστο.
0306
Να μην έχεις ιδέα απο σχέδιο και να σκαρώνεις ready-mades, νά ’χεις μεσάνυχτα από ριμάδες και ν’ ανεβάζεις τον Ερωτόκριτο, να συνθέτεις όπερες αλεατοριστί ενώ δεν είσαι καν σε θέση ένα νανούρισμα να φτιάξεις, δεν σε κάνει πρωτοπόρο. Σε κάνει φουκαρά.
0406
Αιωνόβιες δέλτοι με τετιμημένα ονόματα, Κανόνες, κατάλογοι λαμπρών ονομάτων, έπαθλα εν παρατάξει στις αστραφτερές προθήκες, επετηρίδες δαφνοστεφών ποιητών. Οι λίστες, όλες οι λίστες, άρα και οι αντιλίστες που φτιάχνουμε τώρα, αποδεικνύουν απλώς πόσο πρόσκαιρα και παροδικά είναι τα γούστα μας. Σ’ έναν αιώνα από τώρα, οι ειδήμονες θα γελούν μαζί μας για τους συγγραφείς που θεωρούμε μεγάλους, όπως κι εμείς γελάμε με τους ειδήμονες του Μεσοπολέμου.
0506
Δυσκολοπρόφερτη αλήθεια: η μυθιστοριογραφία του 20ού αιώνα είναι δευτέρας διαλογής. Σχεδόν κανένα απ’ τα μεγάλα της ονόματα δεν μπορεί στ’ αλήθεια να σταθεί πλάι στα θαύματα που μας κληροδότησε ο 19ος αιώνας. Ο θρίαμβος του μυθιστορήματος, όλη αυτή η τρομερή εκδοτική μηχανή της εποχής μας είναι φαινόμενο άλλης κατηγορίας – κοινωνικό, όχι στενά λογοτεχνικό. Ο θεσμικός πολιτισμός διέπεται από βραδέα ανακλαστικά. Τα λαμπρά και ολομάρμαρα θέατρα της αρχαίας εποχής είναι έργα ελληνιστικά και ρωμαϊκά, όταν το δράμα δημιουργικά είχε πλέον εκλείψει. Τον Σοφοκλή και τον Αισχύλο οι συγκαιρινοί τούς έβλεπαν από χωμάτινα στασίδια.
0606
Η έμπνευση είναι σαν το τρεχούμενο νερό, όμως η τεχνική είναι οι χούφτες που έσμιξαν και το φέρνουν στο στόμα. Νερό πάντα βρίσκεται, δεν στερεύει η ανθρώπινη φύση. Όμως αυτά τα στεγανά, σφιχτοπλεγμένα δάχτυλα είναι πολύ πιο σπάνια υπόθεση. Η μοίρα των πολλών είναι του Ταντάλου: μισοβυθισμένοι στα νερά να διψούν.
0706
Η σκέψη, ο στίχος, η φράση που όταν κλείνεις το βιβλίο σού μένει, είναι το μόνο που αξίζει. Όπως εκείνος ο ιδεώδης παραθεματιστής του Χάρολντ Μπλουμ, πρέπει κανείς να ανθολογεί από μνήμης.
0806
Οι ποιητές όταν μιλούν για την τέχνη τους νομίζουν πως οι άλλοι τους ακούν εκστασιασμένοι, σαν τους νεαρούς ερωτευμένους που εξομολογούνται το πάθος τους. Περισσότερο όμως μοιάζουν με γερόντια που φλυαρούν ακατάπαυστα για τις χρόνιές τους παθήσεις.
0906
Ο Αντόρνο είχε δίκιο. Όταν αποφαινόμαστε για ένα έργο «ότι ανοίγει νέους δρόμους» στην ουσία το υποβαθμίζουμε, το παρουσιάζουμε ως προσωρινό, μεταβατικό σταθμό στη ροή της ιστορίας προς κάποιο ποθεινό και πάντως προτιμότερο μέλλον. Όμως τα μεγάλα έργα είναι κατά κυριολεξίαν «αξεπέραστα». Δεν ανοίγουν δρόμους, αλλά τους κλείνουν. Στο τέρμα τους γνωρίζεις ότι δεν έχεις πια να πας πουθενά γιατί έχεις φτάσει.
1006
Ας λένε οι λάτρεις της σταγόνας: οι πρώτης τάξεως συγγραφείς είναι όλοι πολυγράφοι. Το καθημερινό σφυροκόπημα πάνω στο διαρκώς καινούργιο μέταλλο φτιάχνει το έργο, η δοκιμή και η αποτυχία και η νέα προσπάθεια, πάλι και πάλι. Το βάθος δεν αρκεί. Για να χωρέσει ο κόσμος, θέλει επίσης: πλάτος.
1106
Εμπρός στα χίλια πρόσωπα του Γκαίτε, ο Χαίλντερλιν είναι παράσταση για έναν ρόλο. Ο Τόμας Μαν είναι ορίζοντας, ο Κάφκα το βλέμμα που στηλώθηκε σ’ ένα πηγάδι.
1206
Σιωπηρά ή ρητά, η τέχνη προϋποθέτει την πίστη του δημιουργού της ότι ο κόσμος που εκείνος φτιάχνει είναι καλύτερος απ’ αυτόν στον οποίο ζει.
1306
Η μεγάλη τέχνη είναι μισαλλότεχνη. Σαν τον φθονερό Θεό της Παλαιάς Διαθήκης δεν ανέχεται ξένες θεότητες πλάι της.
1406
Με τους «μεγάλους» της ιστορίας συμβαίνει ό,τι με τα θεία. Όσοι αμφιβάλλουν ή αδιαφορούν για εκείνους, είναι πάντοτε εξίσου πολυάριθμοι με τους θιασώτες τους. Όμως κρατούν το στόμα τους κλειστό επειδή το να θίγεις τα είδωλα έχει πάντοτε κόστος. Διαχέεται έτσι η εντύπωση της πάνδημης αποδοχής, όταν στην πράξη κυβερνά ο κομφορμισμός και η κλάκα.
1506
Φιλοδοξία, οργή, λαγνεία, δύναμη, κακία, μικρότητα, φόβος στο έπακρο… Τα μεγάλα έργα τρομάζουν. Τα αποκαλούμε «κλασσικά» για να μπορούμε δίχως τύψεις να τα εγκαταλείπουμε στο ράφι. Κι έχουμε φτιάξει μια στρατιά από ειδικούς για να τα κρατάει εκεί γερά, μην και καμιά βραδιά μας έρθουν κατακέφαλα.
1606
Πόσα και πόσα έχουν γραφτεί, πόσο μελάνι έχει χυθεί για να εξηγηθεί μια διατύπωση αναπάντεχη, μια σκέψη στριφνή, μια ανεξιχνίαστη φράση, ενώ το μόνο που είχε κατά νου ο συγγραφέας της ήταν να αποφύγει μια επανάληψη ή να γλιτώσει από μια χασμωδία.
1706
Υπάρχουν δυο λογιώ συγγραφείς: αυτοί που καίγονται κι αυτοί που αδιαφορούν για την τύχη των γραπτών τους. Κορυφαίοι και ασήμαντοι βρίσκονται και στη μια και στην άλλη ομάδα. Θα ήταν αδύνατο στον Μπαλζάκ ή στον Μπρεχτ να γράψουν στο κενό, μακριά από τη λάμψη των φώτων, όσο στην Ντίκινσον ή τον Κάφκα να διαβάζουν στα πλήθη ή να δίνουν διαρκώς συνεντεύξεις.
1806
Η λυρική έμπνευση θέλει στρατιωτικό ωράριο.
1906
Ότι οι λογοτεχνικές προτιμήσεις μας είναι κατά βάση θρησκευτικές εκδηλώσεις, προϊόν μιας στάσης προσωπολατρικής, φαίνεται από την αγανάκτηση που ξεσηκώνεται στους κόλπους της συντεχνίας οσάκις αποτολμήσει κανείς να αναρωτηθεί δημοσίως για το μεγαλείο του τάδε ή του δείνα ινδάλματος. Όπως κάθε πιστός, έτσι και ο πιστός των γραμμάτων ταυτίζεται με αυτόν που λατρεύει. Επόμενο είναι λοιπόν να εκλαμβάνει τον αμφισβητία όχι μόνο ως βλάσφημο, αλλά και ως προσωπικό του εχθρό και υβριστή.
2006
Όσοι κατατρύχονται από μεγάλες φιλοδοξίες αλλά η βούλησή τους είναι ασθενής, κινδυνεύουν να πάθουν ό,τι εκείνος ο ήρωας του Πούσκιν που ξεκίνησε να γράψει έπος, κι αφού καθ’ οδόν αναθεώρησε τα σχέδιά του και ερωτοτρόπησε με την ιδέα της τραγωδίας και της μπαλάντας, στο τέλος αρκέστηκε σ’ ένα επίγραμμα.
2106
Αν η θρυλούμενη αποσπασματικότητα των ρομαντικών έχει βάση και δεν αποτελεί εφεύρημα των φιλολόγων, τότε μπορούμε εκ του ασφαλούς να συμπεράνουμε ότι η ρομαντική φύση δεν είναι παρά μια ασθένεια της βούλησης που κατά περιόδους παίρνει διαστάσεις επιδημίας.
2206
Κάθε εποχή έχει το Gesamtkunstwerk που της αξίζει. Οι Αρχαίοι είχαν την τραγωδία, οι Χριστιανοί τη Θεία Λειτουργία, οι Νέοι Χρόνοι την όπερα. Κι εμείς, την τηλεόραση.
2306
Ο Ευτυχισμένος Πρίγκηπας, ο λοχίας Αλσίντ, η Μόλλυ η πόρνη απ’ το Ντητρόιτ, η φροϋλάιν Ποπϊόλ ή Μπαμπεντερέρντε… Τις πιο τρυφερές σελίδες τις γράφουν οι Κυνικοί.
2406
Μεγάλο μέρος της σύγχρονης θεωρίας της λογοτεχνίας δικαιολογεί την εικασία ότι οι δημιουργοί της ήταν παραδομένοι στον οίστρο μιας έμπνευσης τόσο φορτικής, ώστε δεν τους έμενε καιρός να κοιτάξουν τι γράφουν.
2506
Υπάρχουν εποχές για ποιήματα, εποχές για ποιητές κι εποχές για ποιητικές. Εποχές για θαύματα, εποχές για ήρωες και εποχές για σολομωνικές.
2606
«Η πολυτέλεια σήμερα δηλώνεται διά του κενού» (Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ). Από τον τρόμο στον πόθο του άδειου χώρου, από τον horror στον amorvacui: όλη η ιστορία του μοντερνισμού με δυο λέξεις.
2706
Art business στις αρχές του 21ου αιώνα. Στα αριστερά του καλλιτεχνικού φάσματος, πλήθος πρωτοπόροι μάς καταπλήσσουν μηρυκάζοντας για νιοστή φορά τις συνταγές του collage, του ανοιχτού έργου, της ανοικείωσης, του ready-made. Στα δεξιά, κάποιοι λίγοι οπισθοφύλακες μας σκανδαλίζουν νεκρανασταίνοντας τον παραστατικό χρωστήρα, τον ελληνορρωμαϊκό κίονα, τη ρομαντική μελωδία, την προνεωτερική μετρική. Στο κέντρο: μεγάλα πρατήρια ιδεών και μορφών, ερειπιώνες νεωτερισμών, ανακυκλωτήρια σεπτών παραδόσεων βοηθούν την εκλεκτή πλειονότητα να ψωνίσει τα καινούργια της γούστα.
2806
Ακραίο γλωσσικό στραμπούληγμα, φούσκα καλλιεπής, το καλαμπούρι του αιώνος: το Finnegan’s Wake του Τζόυς. Ποτέ δεν χαραμίστηκε τόσο ταλέντο πιο ανελέητα.
2906
Εμπρός σ’ έναν καλούτσικο μικρομηκά, οι βιντεοαρτίστες του καιρού μας προξενούν βαθιά χασμουρητά. Κι εκείνοι οι υποτιθέμενοι περφόρμερ δεν κάνουν ούτε για επαρχιώτες τσιρκολάνοι.
3006
Σε δύο περιπτώσεις έχει νόημα η κριτική. Όταν ξεθάβει το παραγνωρισμένο και το άγνωστο, μαρτυρώντας το μεγέθος εκεί όπου η προκατάληψη ή η άγνοια μασάνε τα λόγια τους. Κι όταν αναμετράται με το καθιερωμένο, το εκ πρώτης όψεως ακλόνητο, υποδεικνύοντας τις ρωγμές εκεί όπου η συνήθεια δεν βλέπει παρά τη λεία επιφάνεια.
0107
Καμιά κριτική δεν μπορεί να σε κάνει καλύτερο. Μπορεί όμως να σου δείξει πόσο μέτριο είναι ό,τι εσύ θεωρείς καλό.
0207
Κακός συγγραφέας σημαίνει προ παντός: κακός κριτικός του εαυτού του.
0307
Οι κορυφαίοι κριτικοί δεν είναι «δίκαιοι». Έχουν εμμονές, η σκέψη τους βαδίζει με άλματα, τους λείπει η δεκτικότητα κι ακόμη η υπομονή για οτιδήποτε δεν ερεθίζει άμεσα την περιέργειά τους. Παρ’ όλα αυτά, παραμένουν κορυφαίοι. Και ο δικός τους ο ψόγος ζυγίζει εκατό φορές πιο πολύ απ’ τα εύγε των άλλων.
0407
Στο ποίημα η σκέψη πρέπει να είναι βιωμένη και το βίωμα σκεπτόμενο.
0507
Για τον συγγραφέα το νά ’ναι «ο εαυτός του» είναι μια επιθυμία παρακατιανή. Και όταν μιμούμαστε ακόμη, ο εαυτός μας είμαστε, πράγματα που μας αρέσουν κοπιάρουμε ή πράγματα τόσο κοινά που εν πολλοίς μας ανήκουν. Το ζόρι είναι να γίνεις αυτό πουδεν είσαι, να εναγκαλιστείς το όλως άλλο, το αλλότριο. Αυτό είναι το νόημα του «ο ποιητής είναι χαμαιλέων» του Κητς ή του «Madame Bovary c’est moi» που κάποτε ξεστόμισε ο Φλωμπέρ.
0607
Δύο είδη έμπνευσης. Η πρώτη, η καθαρά δημιουργική, είναι πυρετική, ακολουθεί έναν ρυθμό ή μια αδιευκρίνιστη υπαγόρευση, χωρίς στην πραγματικότητα να τα ελέγχει. Η δεύτερη, η περατωτική, εκ των υστέρων ελέγχει τα πάντα. Γυαλίζει τις θολάδες, μαζεύει τα μπόσικα, συμπληρώνει τις ελλείψεις. Κάποτε, σπάνια, είναι εκείνη που φωταγωγεί στα αλήθεια το έργο: που με μια πινελιά, ένα μέλισμα, μια λέξη φέρνει στην επιφάνεια το κρυμμένο δυναμικό του. Η πρώτη έμπνευση έρχεται ακάλεστη, είναι επιτακτική, δεσποτική, δεν σου αφήνει περιθώρια για αναβολές και δεύτερες σκέψεις. Η δεύτερη είναι ακατάδεκτη, την κυνηγάς και σ’ αρνείται ή σε επισκέπτεται πάνω εκεί που είσαι έτοιμος να τα παρατήσεις, τη δωδέκατη ώρα της προσπάθειας. Οι δυο τους έχουνε άλλους γονείς, την έμπνευση την πρώτη τη γεννάει η στιγμή, τη δεύτερη η ρουτίνα. Κι όμως στο τέλος μοιάζουν δίδυμες.
0707
Όποτε λέμε έναν συγγραφέα «αγαπημένο μας», τον κατατάσσουμε αυτομάτως στους ελάσσονες. Κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει στα σοβαρά «αγαπημένο του» τον Αισχύλο ή τον Δάντη χωρίς να γίνει γελοίος. Εμπρός στο δέος, η αγάπη εξατμίζεται.
0807
Γευσιγνώστης κοιλιόδουλος δεν γίνεται, ούτε φιλαναγνώστης βιβλιομανής. Στην πρώτη νεότητα η πολυαναγνωσία είναι μια φάση βουλιμική, απ’ την οποία πολλοί περνούν, το διάβασμα όμως το πραγματικό το μαθαίνουν μόνο όσοι την ξεπερνούν. Ο πραγματικός βιβλιόφιλος όσο παρέρχονται τα χρόνια διαβάζει λιγότερο. Για να έχει την δυνατότητα να ξαναδιαβάζει.
0907
Οι μεγάλες συλλήψεις είναι απλές στη δομή τους. Και δεν έχουν γεννήτορες. Πολύ προτού τις καταγράψει κανείς, τις έχουν σκεφτεί χίλιοι μύριοι, λόγιοι προφορικοί, λαϊκοί θυμόσοφοι, άνθρωποι τριμμένοι στην πιάτσα, παρατηρητές με οξυδέρκεια που τους έλειψε μόνο η εγγραμματοσύνη, η εργατικότητα ή η ματαιοδοξία. Οι μεγάλοι στοχαστές είναι κι αυτοί γραφιάδες, απλώς με σύστημα και δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
1007
Πράξη κοινωνική άνευ νοήματος δεν γίνεται να υπάρξει. Λες κι ένας κλόουν μέσα μας θέλει να περιπαίξει όλο αυτό το spleen των ποιητών και τους λαμπρούς μηδενομάχους στοχαστές μας.
1107
Ακόμη και όταν ψεύδεται, ο ποιητής λέει την αλήθεια.
1207
Η διάδοση ενός έργου περνάει αναγκαία μέσα από ατέρμονες εκλαϊκεύσεις, γενικεύσεις και κοινούς τόπους. Έτσι λειαίνεται, αμβλύνεται, στρογγυλεύεται τόσο ώσπου να ταιριάξει στα τρέχοντα μέτρα. Κριτικοί και υπομνηματιστές δουλεύουν κι εκείνοι ως επί το πολύ πάνω σε όσα έχουν ήδη γράψει οι προγενέστεροι. Ακόμη και οι οξυδερκέστερες παρατηρήσεις, στο τέλος απορροφώνται και αφομοιώνονται πλήρως. Επαναλαμβανόμενες πληθωριστικά υποκαθιστούν στην πράξη το έργο. Τόσο που ενώ έχει κανείς την εντύπωση ότι διαβάζει έναν κλασικό, στην πράξη διαβάζει τους σχολιάστες του.
1307
Όταν λένε για έναν συγγραφέα ότι έχει «ωραία γλώσσα», εννοούν: Ο καημένος, του λείπουν τα δόντια.
1407
Ο Όμηρος ήταν τυφλός, o Καίσαρ επιληπτικός κι ο Λούθηρος δυσκοίλιος. Όπως το ρόδο απ’ την κοπριά, το μεγαλείο ξεμυτίζει απ’ το κουσούρι.
1507
Στο άξιο έργο η ασάφεια είναι από σκοπού, αίτημα αισθητικό. Στο ανάξιο, η ασάφεια είναι κουσούρι, αδυναμία του δημιουργού του να ελέγξει το υλικό του.
1607
Αν η πραγματεία είναι λόγος αποδεικτικός, ο αφορισμός είναι το αντίθετό της: λόγος επιδεικτικός. Εκεί που η μια αναρριχάται προσεκτικά ένα προς ένα τα σκαλοπάτια του συμπερασμού, ο δεύτερος μ’ ένα απόκοτο άλμα στήνει ήδη την σημαία του στο κεφαλόσκαλο. Εκεί που η μια εκφωνεί αργόσυρτα, σχεδόν συλλαβιστά τα ευρήματά της, ο άλλος διατρανώνει θριαμβικά τη διαίσθησή του. Κι ανάμεσά τους, είδος τρίτο, το δοκίμιο: λόγος υποδεικτικός που υπαινίσσεται αυτά που οι άλλοι γύρω του ψιλολογούν ή τελαλίζουν.
1707
Στίχους για την λύπη έχουμε αμέτρητους. Η λύπη είναι ευμετάδοτη, κολλητική, κλαίει κανείς κι από συμπόνια. Στίχους για τη χαρά έχουμε πολύ λιγότερους επειδή δεν υπάρχει τίποτε πιο δύσκολο απ’ το να κάνεις κάποιον ν’ αγαλλιάσει.
1807
Στη φυσαλίδα που αποκλήθηκε «linguistic turn», αιωρείται ο σχολαστικισμός της παρακμής. Πίσω απ’ τους γρίφους και τους ακκισμούς, πίσω από τα υπερεννοιολογημένα, κειμενοκεντρικά, δομοαποδομικά τερτίπια, πίσω από την αποθέωση της Αυτής Μεγαλειότητος της «Γλώσσας», μιλάει η πλήρης ακοινωνησία της σκέψης. Το ιδανικό μιας λεκτικής μεταφυσικής τόσο άσπιλης από την ανθρώπινη πράξη όσο η Παρθένος Μαρία από τις ρεύσεις του έρωτα.
1907
Η πίστη ότι ο ελεύθερος στίχος μπορεί πράγματι ν’ αποδώσει τον έμμετρο, ισχύει όσο ο ισχυρισμός ότι τα Κάντος του Πάουντ στέκονται μια χαρά σε δεκαπεντασύλλαβο.
2007
Είναι τιμή για έναν συγγραφέα να διχάζει. Τα βιβλία που μετράνε, προκαλούν πάθη.
2107
Πιο εύκολα βρίσκεις μητροπολίτη που να ξέρει από αστροφυσική, παρά ποιητή που νά ’χει ξεφυλλίσει εγχειρίδιο μετρικής.
2207
Το πιο υποτιμημένο είδος τέχνης; Η κωμωδία. Οι άνθρωποι δεν την παίρνουν σοβαρά επειδή ούτε εκείνη τους παίρνει.
2307
Μοντερνιστές και μόδιστροι συμφωνούν: η ομορφιά οφείλει να ’ναι ληξιπρόθεσμη. Τον Χρυσό Aιώνα της Kατανάλωσης, ο δημιουργός μιας ανθεκτικής αισθητικής θα έμοιαζε μ’ εκείνον τον εργοστασιάρχη που τα προϊόντα του δεν χαλούν ποτέ – θα χρεοκοπούσε.
2407
Αν η αποτίμηση ενός έργου είναι «ζήτημα υποκειμενικό», τότε κάθε συγγραφέας είναι «μεγάλος». Το μόνο που χρειάζεται είναι έναν θαυμαστή πρόθυμο να του το αναγνωρίσει – και ποιος δεν έχει έναν τέτοιον τουλάχιστον;
2507
Η ζωή είναι ένα ποίημα σε άπειρες παραλλαγές. Ας προσεχθεί ωστόσο ότι τελειώνει πάντα με τον ίδιο στίχο.
