*

Εισαγωγή – Επιλογή – Μετάφραση
ΕΛΕΝΑ ΣΤΑΓΚΟΥΡΑΚΗ

~.~

Εισαγωγή και Πρώτο Μέρος
του αφιερώματος εδώ

Δεύτερο Μέρος εδώ

~.~

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ

Βιογραφία

Θυμάμαι τους ενήλικες
να μιλούν για την κλίση μου στη λογοτεχνία
όπως μιλά κανείς για κάποιον
με συνήθειες επιβλαβείς,
την τάση προς εγκληματικότητα, φέρ’ ειπείν,
ή τον εθισμό στα ναρκωτικά.

Δεν είχαν κι άδικο.

///

Ποιητές

Εμείς οι ποιητές δεν είμαστε αξιόπιστοι για κανέναν.
Δεν είμαστε αξιόπιστοι για τους εκδότες
αφού προτιμούν να εκδίδουν μυθιστορήματα,
δεν είμαστε αξιόπιστοι για τις τράπεζες
αφού δεν έχουμε σταθερό εισόδημα,
δεν είμαστε αξιόπιστοι για τις εφημερίδες
αφού προτιμούν να γράφουν για πολέμους και ληστείες,
δεν είμαστε αξιόπιστοι για τους σπιτονοικοκύρηδες
αφού καθυστερούμε το νοίκι.
Δεν είμαστε αξιόπιστοι
ούτε καν για τους αναγνώστες
αφού προτιμούν να ξοδεύουν τα χρήματά τους
για αράδες ολόκληρες
και όχι στη μέση κομμένες.

///

Αγαπώ

Αγαπώ θα πει μεταφράζω
–προδίδω–.

Για πάντα νοσταλγοί τού παράδεισου
προ Βαβέλ.

///

Ποιητική

Υπάρχει κόσμος που περιμένει
από τη λέξη του ποιητή να τον κατονομάσει,
αφήνοντας πειστήρια της ύπαρξής του.
Αγνοεί πως ο ποιητής δε μιλά για τα όντα,
μα για σύμβολα.

///

Χθες απέλυσα τη μούσα

Χθες απέλυσα τη μούσα
λόγω κακής διαγωγής:
γδύθηκε τα πέπλα
τα ιμάτια τις λέξεις
τους στίχους τις ζαρτιέρες
για να επιστρέψει, λέει, στον εαυτό της
ν’ ανακτήσει την ταυτότητά της
λέγοντας κι άλλα τέτοια περί γυναικείας χειραφέτησης
και διεκδίκησης της ελευθερίας της.

Καημένη μούσα δίχως ποιητή
καημένο σώμα δίχως ένδυση
καημένη γυναίκα δίχως ποιος να την ονειρευτεί.

Μα ξέρω εγώ το πρόβλημά της:
η μούσα ζήλεψε τον ποιητή
βαρέθηκε να ’ναι μούσα
και θέλει να γράφει στίχους.

///

Ανάγνωση

Διαβαίνεις ένα βιβλίο
όπως διασχίζεις έναν ποταμό

οι λέξεις
πέτρες-σκαλοπάτια
που αποτρέπουν τη βύθιση.

///

Η δουλειά κουράζει

Κάποτε φαντάζομαι το σώμα σου να επιπλέει στο ποτάμι
βαρύ
φορτωμένο καπνό κι αέρια
βρώμικο απ’ το μολυσμένο νερό
όπου υπερίπτανται
γκρίζοι γλάροι

και τότε ξέρω πως έχω χάσει τη μάχη:
θα μπορέσω να συντηρήσω την ομορφιά σου
μονάχα στα απόκρυφα μέρη του στίχου
σκυμμένη ανάμεσα στις λέξεις
–φαλλούς θλιβερούς–
που ματαίως επιχειρούν να την αναπλάσουν

Λέξεις: σπασμένοι καθρέφτες,
αμφίβολης ανταμοιβής.

///

Καλό είναι να θυμόμαστε…

Καλό είναι να θυμόμαστε –μέσα στην τόση λήθη–
πως η ποίηση μάς χωρίζει από τα πράγματα
με την ικανότητα τής λέξης
να είναι μουσική κι επίκληση,
πέρα από νόημα,
πράγμα που επιτρέπει να αγαπούμε τη λέξη ‘δυστυχής’
μα όχι την κατάσταση της δυστυχίας.
Και όλα τούτα δε θα χρειαζόταν να ειπωθούν
αν ο αναγνώστης
–τόσο ξεχασιάρης όσο και ο μέσος ποιητής–
θυμόταν το ποίημα του Ζοάο Καμπράλ ντε Μέλο Νέτο:
λουλούδι είναι η λέξη
λουλούδι, γραμμένη
σαν στίχος εντός του στίχου
που διάβασα πριν χρόνια,
ύστερα ξέχασα
και σήμερα εκ νέου βρήκα,
όπως εσύ, αναγνώστη,
αυτή τη στιγμή.

///

Ο ποιητής μοιάζει στον προφήτη…

Ο ποιητής μοιάζει στον προφήτη,
είναι αλήθεια,
όχι μόνο για τον περιορισμένο αριθμό
των ανθρώπων που τον ακούν,
αλλά γιατί σαν κι εκείνον
προσδοκά τη σωτηρία από το θάνατο
μέσω του λόγου.
Ακόμη κι ενός λόγου κοσμικού.

///

Ψιθυρίζεις στη μνήμη μου…

Ψιθυρίζεις στη μνήμη μου
ήτοι στη φαντασία
κι ένα σωρό ρήματα
σμίγουν σαν σανίδες
σαν κούπες κρασί
υπαίτιες πάσης σύγχυσης.

///

Και δεν ξέρω αν από μακριά με διεκδικεί…

Και δεν ξέρω αν από μακριά με διεκδικεί
ένα σφεντάμι γαλανό
ή αν είναι η σάρκα σου που ψιθυρίζει
καταργώντας όλα όσα
η λογική
ή και η αισθητική ακόμη
υπαγορεύουν να σφιχτοδέσω
με σκοινί καλά πλεγμένο.

///

Η λογοτεχνική πρακτική…

Η λογοτεχνική πρακτική
ή η πολύπλευρη κριτική ανάγνωση
αδυνατούν να ερμηνεύσουν, με σιγουριά και ασφάλεια,
το λόγο που η εικόνα της πραγματικότητας
σαν τη φωτογραφία
εμπεριέχει εκείνο το βαθμό μεταφυσικής
που εκλείπει από την πραγματικότητα χωρίς την εικόνα
και από το αντικείμενο χωρίς το φακό,
και ας λένε, εν είδει δικαιολογίας,
για παράδειγμα,
ότι πρόκειται για τη συμβολή συντεταγμένων
ιστορικών
και τον αντίκτυπό της
στο ποίημα
(κατα προτίμηση, με κεφαλαία).

///

Στη νοσταλγική απόσταση…

Στη νοσταλγική απόσταση
μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας
θρονιάζεται η αλχημεία του ποιήματος
και του έρωτα.

///

Ναι, το ποίημα είναι…

Ναι, το ποίημα είναι συνταίριασμα λέξεων,
μα η αρμονία του δεν εξαρτάται
–μόνο–
από τη φύση του ήχου και των αποχρώσεών του
ούτε από το κενό που καλύπτει,
εξαρτάται, εξίσου,
από τη νοσταλγία τού άπειρου που αφυπνίζει
και το είδος τής αποκάλυψης που υπαινίσσεται.

///

Ίχνη παλιών και νέων ποιητών…

Ίχνη παλιών και νέων ποιητών
σε κάθε λέξη
και στη σιωπή
πίσω από κάθε φράση
μαρτυρούν πως κατά βάθος
η Σαπφώ, ο Πλάτωνας
και ο καλός μου ο Σάλιντζερ
συνιστούν παραφράσεις
μίας και μόνης
ατέρμονης
παράδοσης
που εγώ νωχελής συνεχίζω
στην προσωπική μου πάλη
ενάντια στο εφήμερο.

///

Ποιητική

Ξεκινώντας απ’ τον λευκό καμβά
που προκαλεί νωχελείς επικλήσεις
όνειρα που κάποτε υπήρξαν σκέψεις
και συνεχίζοντας με τη λέξη
που οδηγεί σε κουβέντες περασμένες
(γράφω με κατεύθυνση το παρελθόν):
εκείνος που επινοεί
μονάχα ανακαλύπτει μία παράδοση.

///

Να αποφεύγεις να πεις…

Να αποφεύγεις να πεις τα πράγματα με τ’ όνομά τους
θα πει να τα ανακαλείς ακόμη πιο εύγλωττα.
Γι’ αυτό και όταν μιλώ για σένα
σε λέω Αμαράνθη και Υακίνθη,
Υμεναία και Ιοκάστη.
Σαν να το γνωρίζεις, θαρρείς,
απαντάς εσύ απ’ τα βάθη της γλώσσας,
εκεί όπου το όνομα των πραγμάτων
είναι ακόμη των σπλάχνων πνοή
πριν ακόμη κι από σύμβαση ή συμφωνία.

///

Οικολογία

Το παρόν βιβλίο δημιουργήθηκε στο σύνολό του
κατά τρόπο παραδοσιακό, χειροποίητο,
με χρήση πάντοτε υλικών
εξολοκλήρου ανακυκλωμένων:
φυσικούς πόνους, μία κατάθλιψη,
έρωτες εύλογους κι έρωτες παράλογους,
το καταστροφικό πέρασμα του χρόνου
και του βιολογικού ρολογιού του,
νοσταλγίες του δειλινού,
τον καπνό της μεγαλούπολης ή της μοναξιάς
την καθημερινότητα (κλεψύδρα του θανάτου)
και την τάση στην ποίηση,
εθισμό ανώνυμο.

///

Αποκαλύψεις

Τα πράγματα που είδα
με πλήγωσαν με την λάμψη τους
και την Αποκάλυψη της φωτεινότητά τους

Τα πάντα έχουν γραφεί
απ’ τις απαρχές του χρόνου

Ιερογλυφικά τρομερά
που ο κώδικάς τους
δεν αποκρυπτογραφείται

Μηνύματα οδυνηρά
αποσυνθέσεις

Καμία έκπληξη λοιπόν
που σαν άλλος Οιδίποδας
προτίμησα να ζήσω στο σκοτάδι.

///

Κατά του Φλωμπέρ

Πραγματικά, απεχθάνομαι τον Φλωμπέρ.
Μονάχα ένας Γάλλος μάτσο,
σνομπ κι αυτοαμοιβόμενος
μπορεί να χλευάσει σε τέτοιο βαθμό
τα όνειρα μιας γυναίκας.
Ένας μάτσο,
με άλλα λόγια,
κάποιος που δεν ονειρεύεται.
(Οι άντρες ανέκαθεν ζήλευαν
τα όνειρα των γυναικών
γιατί αδυνατούσαν να τα ελέγξουν.)
Ο Φλωμπέρ ονειρεύτηκε τη Μαντάμ Μπωβαρύ,
όμως μπορεί να ειπωθεί, μετά απολύτου βεβαιότητος,
ότι η Έμμα Μπωβαρύ ποτέ δεν ονειρεύτηκε τον Φλωμπέρ.
(Στα τελευταία του ο Φλωμπέρ
είχε σιχαθεί τη φήμη της Μαντάμ Μπωβαρύ.
Του είχε αποσπάσει τη δόξα.)

///

Θεωρία της λογοτεχνίας

Γράφουν γιατί την έχουν μικρή
ή τη μύτη στραβή
γιατί ο φίλος τούς έκλεψε τη γκόμενα
ή γιατί άλλος τούς κέρδισε στο πόκερ.
Γράφουν θέλοντας να γίνουν αρχηγός της αγέλης
και να ’χουν μάτσο θηλυκά
μια θέση πολιτική
μια έδρα ή έδρανο
ένα βήμα εν πάση περιπτώσει
(και σαφώς πολλές γυναίκες).

Δε διαβάζουν αλλήλους
δεν το παίρνουν κατάκαρδα:
κανείς τους δεν θα πεθάνει
για ένα μάτσο λέξεις
στοιχημένες σε αράδα
(απ’ τα ζερβά στα δεξιά,
Άραβες δεν είναι)
ούτε και για γυναίκες.
Μετά τα σαράντα,
όλοι τους μεταμοντέρνοι.

///

Αφιέρωση

Της έγραψα πολλά ποιήματα
για την ακρίβεια
μέχρι που υπέφερα λίγο για κείνη.
Τις προάλλες την είδα να τρώει σε ένα μπαρ
και ο άντρας που τη συνόδευε
της πετούσε μπιλάκια ψωμί στο πρόσωπο.
Στο τσακ είμαι να εκδώσω τα ποιήματα.

///

Είχε το περίβλημα

Είχε το περίβλημα ωραίας φράσης.
Γυναίκα, της είπα, θέλω να γνωρίσω το περιεχόμενο.
Όμως καμία από τις λέξεις που είχε ντυθεί
δεν περιλαμβανόταν στο λεξικό.

///

Άσμα απεγνωσμένο

Δε μου αρέσει σαν σωπαίνεις
και είσαι σαν απούσα
Δεν ξέρω αν είναι που δεν έχεις τι να πεις
ή αν σου τη βάρεσε
η γραμμή της κοκαΐνης.

///

Εφαρμογές της Λογικής στον Λιούις Κάρολ…

IV

Ο Λιούις Κάρολ ήταν ένας πρεσβύτερος ονόματι
Τσαρλς Ντόντζσον
που κάνοντας βόλτα σε ένα πάρκο
ερωτεύτηκε μια μικρή
ονόματι Αλίκη
λόγος για τον οποίο έγραψε ένα βιβλίο για παιδιά
με την πρωταγωνίστριά του να είναι μια ατίθαση γυναίκα
μεταμφιεσμένη σε κορίτσι, με το όνομα Αλίκη.
Η Εκκλησία είχε απαγορεύσει το βιασμό
στους νεαρούς ιερείς,
όχι όμως και τη λογοτεχνία.

VII

Ο αξιοσέβαστος Τσαρλς Ντόντζσον
παράτησε την Εκκλησία
όταν ανακάλυψε σε καθρέφτη
την επιγραφή
«Στον γέρο Τσαρλς Ντόντζσον
αρέσουν οι μικρούλες».
Ποτέ δεν έμαθε αν τη φράση αυτή
την έγραψε ο Λιούις Κάρολ
ή όντως μια μικρή, μαθήτριά του,
ονόματι Αλίκη.
Όπως και να ’χει, ως άνδρας πολύ ευλαβής,
ο αξιοσέβαστος Τσαρλς Ντόντζσον
ξεκρέμασε την ίδια κιόλας μέρα
όλους τους καθρέφτες απ’ το σπίτι του
κρέμασε τα ράσα
και καταπιάστηκε με τη φωτογραφία.
Η δε Αλίκη έγραψε βιβλίο
με τίτλο «Τα θαύματα του Λιούις Κάρολ».

VIII

Ο γεροπρεσβύτερος Τσαρλς Ντόντζσον
αγαπούσε την Αλίκη που αγαπούσε τον Λιούις Κάρολ
που ήταν ερωτευμένος με τη Λογική
που κανέναν δεν αγαπούσε
αφού της έλειπε ο καθρέφτης.

~.~.~

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ

Καταφθάνεις επινοημένη…

Καταφθάνεις επινοημένη
από είκοσι αιώνες
προκαθορισμού
όπως σε κατασκεύασαν
οι περασμένες γενιές αντρών
για να σε αγαπήσουν ανάλογα με τις ανάγκες τους
και τις αυτοκρατορίες τους
και η παράδοση αυτή,
όσο άδικη
και ασελγής,
δεν είναι, στο σύνολό της,
το μικρότερο από τα θέλγητρά σου.

///

Από προϊστορίας

Από προϊστορίας
καταφθάνεις φορτωμένη σύμβολα
μεστά νοημάτων
και το βαρύ φορτίο τους
δύσκολα ξεκολλά
σαν τους σπονδύλους
ενός αποτεφρωμένου
ζώου μυθολογικού.

///

Dolce stil nuovo II

Κατέφθανε υπαινισσόμενη μια μακρά παράδοση
προφορική
που μιλούσε για εκείνην.
Κατέφθανε προαναγγελόμενη
από αφηγήσεις ποιητών
σε γλώσσες πολλές.
Κατέφθανε στο βαμβάκι των σύννεφων
και στα όνειρά μου τα αγαπημένα.
Από τον Όμηρο ώς τον Οκτάβιο Πας
την είχαν πει ολόκληρη
–ολόκληρη την είχαν πει–
Δε φταίω εγώ αν την πίστεψα
Κατέφθανε μαγνητισμένη απ’ την ιστορία.

///

Μια ιστορία επαναστάσεων

Όντας νέα, ήθελε να αλλάξει τον κόσμο.
Έγινε αντάρτισσα,
ώσπου κατάλαβε πως, για ν’ αλλάξει ο κόσμος,
θα έπρεπε να αλλάξουν οι άνθρωποι.
Κατάφερε να επιβιώσει
κι έγινε φεμινίστρια,
ώσπου κατάλαβε πως για να είναι φεμινίστρια
θα έπρεπε να αλλάξουν οι γυναίκες.
Τότε υιοθέτησε μια θρησκεία.
Μα θρησκείες υπάρχουν πολλές,
ώσπου, με τα πολλά, κουράστηκε.
Τώρα, αρκείται στο να αλλάζει
κανάλι στην τηλεόραση.

///

Σχέδια και πλάνα

Θα μπορούσαμε να κάνουμε ένα παιδί
να το πηγαίνουμε στον ζωολογικό τις Κυριακές.
Θα μπορούσαμε να το περιμένουμε
στην είσοδο του σχολείου.
Εκείνο ολοένα θα ανακάλυπτε
όλη την προϊστορία
στη λιτανεία των σύννεφων.
Θα μπορούσαμε μαζί να γιορτάζουμε τα γενέθλια.

Έλα όμως που δε γουστάρω,
φτάνοντας εκείνο στην εφηβεία,
να το θερίσει η σφαίρα ενός παλιοφασίστα.

///

Χρόνος

Τώρα, που ο κόσμος όλος ζει στο μέλλον,

η μελαγχολία μου κι εγώ
αποφασίσαμε να ζήσουμε στο παρελθόν.

///

Ταπεινοφροσύνη

Ποτέ δεν προσποιήθηκα πως μία μόνο ιδέα
θα εξηγούσε την πολυμορφία του κόσμου
ούτε πως ο ένας θεός
θα ήταν καλύτερος από τους πολλούς

Ποτέ δεν προσποιήθηκα πως η ψυχολογία
θα παραγκώνιζε τη βιολογία
ούτε και πως το να έχεις ένα φύλο
θα απέκλειε το άλλο.

Ποτέ δεν προσποιήθηκα πως ένα μόνο πρόσωπο
θα ικανοποιούσε απόλυτα τον πόθο μου
ούτε και πως εγώ θα ικανοποιούσα απόλυτα
τον πόθο ενός μόνο προσώπου.

Ποτέ δεν προσποιήθηκα ζωές περασμένες
ούτε ζωές του μέλλοντος:
δε νομίζω πως υπήρξα κάτι άλλο
απ’ αυτό που υπήρξα
και αυτό ακόμη, κάποτε,
με μεγάλη δυσκολία.

///

Αγαπητή μαμά

Πότε θα πεθάνεις
για να μπορέσω ν’ αυτοκτονήσω
δίχως τύψεις;

///

Πριν την εκεχειρία…

Πριν την εκεχειρία,
ο Τζων O’Νηλ Ράκερ ήταν ο τελευταίος
Βορειοαμερικανός στρατιώτης
που έπεσε στο Βιετνάμ.
Οι γονείς του Τζων O’Νηλ Ράκερ
βγήκαν φωτογραφία με το πορτρέτο του
ντυμένοι με βραδινή τουαλέτα.
Το όνομα του τελευταίου
Βιετναμέζου νεκρού στρατιώτη
ουδέποτε ανακοινώθηκε
από τα ειδησιογραφικά πρακτορεία.
Άγνωστο αν έφταιγε που δεν είχε γονείς,
πορτρέτο
ή βράδια ζωής.

*

*

*