*

του ΣΩΤΗΡΗ ΠΑΣΤΑΚΑ

Ηλίας Κεφάλας,
Μισοφέγγαρα,
Θράκα 2024

Το ποιητικό έργο Μισοφέγγαρα του Ηλία Κεφάλα, μια συλλογή από 225 επιγράμματα, που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Θράκα το 2024, αποτελεί ένα λεπταίσθητο ποιητικό σύμπαν, όπου το ελάχιστο αποδεικνύεται επαρκές και το καθημερινό ανυψώνεται σε ποιητικό στοχασμό.

Ο Ηλίας Κεφάλας, γεννημένος το 1951 στον Μέλιγο Τρικάλων, μας ταξιδεύει μέσα από τους στίχους του σε έναν κόσμο γεμάτο εικόνες, συναισθήματα και φιλοσοφικές αναζητήσεις. Στα διακόσια επιγράμματα που απαρτίζουν τη συλλογή, ο ποιητής καταγράφει με τρυφερότητα, χιούμορ, ειρωνεία και υπαρξιακό βάθος τα συμβάντα και τα συναισθήματα που διαπερνούν την καθημερινή ζωή. Τα ποιήματα, αφοπλιστικά λιτά και πάντα με έναν ή δύο στίχους, θυμίζουν χάικου όχι ως προς την αυστηρή συλλαβική δομή, αλλά ως προς την πρόθεση: τη σύλληψη και απόδοση μιας στιγμής με ακρίβεια και πνευματικότητα, όπως αυτό:

«Ἀπ᾿ τὰ χαράματα τὸ χιόνι τραγουδῶ – μόνος κατάμονος» (αρ. 1).

Πρόκειται για ένα επίγραμμα που είναι η εναρκτήρια χειρονομία της συλλογής και λειτουργεί ως προγραμματική δήλωση, ως ένα εισαγωγικό μότο του ποιητικού κόσμου του ποιητή. Σε δύο μόνο στίχους, ο Ηλίας Κεφάλας συμπυκνώνει έναν ολόκληρο υπαρξιακό ορίζοντα.

Η εικόνα του χιονιού λειτουργεί σε αρκετά επιγράμματα διττά: είναι και η φύση που παρατηρείται και ο καθρέφτης του εσωτερικού τοπίου. Το χιόνι «τραγουδά» — μια ποιητική προσωποποίηση που ενώνει τον φυσικό κόσμο με τον άνθρωπο. Η φωνή του ποιητή χρωματίζει τον ήχο της φύσης, τον μετουσιώνει σε τραγούδι. Ή μήπως το τραγούδι αυτό είναι δικό του, και το αποδίδει στο χιόνι για να μην ομολογήσει το δικό του κλάμα;

Η δεύτερη φράση του πρώτου επιγράμματος, «μόνος κατάμονος», επαναλαμβάνει την έννοια της μοναξιάς με έμφαση σχεδόν εκκωφαντική. Δεν πρόκειται για την απλή μοναξιά, αλλά για την απόλυτη απομόνωση – το κατάμονος εντείνει τη σιωπή, την παγωμένη ακινησία της ύπαρξης. Ο ποιητής στέκει μόνος μπροστά στη λευκή απεραντοσύνη του χιονιού, όπως ο στοχαστής μπροστά στο άγραφο χαρτί ή η ύπαρξη μπροστά στο κενό. Ο στίχος δεν αναζητά λύτρωση, αλλά αποδοχή: ο ποιητής τραγουδά, ακόμα κι αν είναι μόνος. Είναι μια πράξη αντίστασης απέναντι στον παγερό κόσμο. Εδώ διαφαίνεται η ηθική της λιτότητας που διατρέχει όλη τη συλλογή – να λέγεις το λίγο με τρόπο πλήρη, να τραγουδάς έστω και μέσα στη σιωπή.

Στο πλαίσιο της παρουσίασης αυτής, αξίζει να τονιστεί ότι το συγκεκριμένο επίγραμμα δεν είναι μονάχα μια ποιητική αρχή αλλά και μια στάση ζωής: υπαινίσσεται τη δύναμη της εσωτερικής δημιουργίας και της παρατήρησης του ωραίου ακόμη και μέσα στην απόλυτη μοναχικότητα. Το τραγούδι του χιονιού είναι και το τραγούδι της ποίησης. Και ο μόνος κατάμονος, είναι ο καθένας μας, όταν μένει με τη σκέψη του, τη φωνή του και την ανάγκη του να μετουσιώσει την καθημερινότητα σε ποίηση.

Το «μισοφέγγαρο» του τίτλου λειτουργεί ως μεταφορά για την ελλειπτικότητα της ύπαρξης, το ημιτελές του ανθρώπινου βίου, αλλά και την ομορφιά που απορρέει από το μισοφωτισμένο. Ο Κεφάλας είναι βαθύς παρατηρητής της φύσης, του χρόνου και του εσωτερικού ανθρώπινου τοπίου. Αξιοποιεί εικόνες της επαρχίας, του βουνού, του χιονιού, του ποταμού, του ζώου, για να χτίσει μια ποιητική γλώσσα εσωτερικού ρυθμού και ολιγάρκειας. Δεν σημαίνει πως αν εγώ είμαι ποιητής του αστικού τοπίου δεν μπορώ να ζηλέψω έναν ποιητή που υμνεί τη φύση, πχ πώς να μην ζηλέψω στίχους σαν κι αυτούς:

Χρυσὴ πινέζα τὸ φεγγάρι
πληγώνει και ματώνει τὸν οὐρανὸ

(αρ. 31): να, εδώ, μια έντονη εικονοποιία που ενώνει το απλό με το δραματικό.

Κοίτα πῶς λάμπει ἡ κουτσουπιὰ
στὴ μέση τοῦ βούρκου θρονιασμένη

(αρ. 19): όπου η δύναμη του ωραίου αναδύεται από το απρόσμενο.

Μισοφέγγαρο – μισοζωὴ – κι ἡ ἔλλειψη ἐν ὅλῳ

(αρ. 205): και η συμπύκνωση μιας φιλοσοφικής θέσης αναφαίνεται πάνω στην ατελή πληρότητα.

Μὲ τὸ βλέμμα του ζητάει λίγο τσάι ἀκόμα

(αρ. 170): και νά η λεπτότητα του συναισθήματος μέσα από μια κίνηση σχεδόν παιδική.

Ἄνοιξη – καὶ ὅλα τὰ δέντρα ζεύτηκαν
γιὰ νὰ τραβήξουν τὸ βουνὸ στὸν κάμπο

(αρ. 62): όπου υπογραμμίζεται η φαντασιακή ένωσή μας με τη φύση.

Ἐσὺ κι ἐγὼ πόσες φορὲς θὰ ποῦμε «αὔριο;»

Ένα δραματικό και αποτρόπαιο ερώτημα.

Μὴ μοῦ φύγεις –μὴ– δὲν ἐξάντλησα ἀκόμα τοὺς τρόπους νὰ σ’ ἀγαπῶ,

Όπου η τρυφερότητα διαχέεται μέσα από λίγες λέξεις.

Τα Μισοφέγγαρα αποκαλύπτουν έναν ποιητή που, μετά από δεκαετίες συγγραφής, έχει κατακτήσει την τέχνη της σιγής και της συμπύκνωσης. Η εσωτερικότητα, το χιούμορ, η ενίοτε πικρή ειρωνεία, ο στοχασμός, όλα συναρθρώνονται σε μια φωνή αναγνωρίσιμη και μοναδική. Κάθε επίγραμμα είναι μια προσευχή και μια ανάσα, μια σπίθα συνείδησης που αναζητά το φως στο σκοτάδι, το πλήρες μέσα στο κενό, το απόλυτο μέσα από το σχετικό.

Η συλλογή δεν είναι μόνο ένα καλλιτεχνικό επίτευγμα στο επίπεδο της μορφής, αλλά και μια πρόταση ύπαρξης: να βλέπουμε, να νιώθουμε, να θυμόμαστε, να αναρωτιόμαστε, ακόμη και όταν τα πάντα μοιάζουν να μικραίνουν ή να φθίνουν. Τα Μισοφέγγαρα δεν είναι μισές εμπειρίες, αλλά πλήρεις χειρονομίες ζωής, καταγραμμένες στη συντομία ενός ποιητικού λόγου που, όσο μικραίνει, τόσο βαθαίνει, είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί και να αγαπηθεί. Με την τρυφερότητα και την ειλικρίνειά του, ο ποιητής μας αγγίζει βαθιά και μας αφήνει με μια αίσθηση πληρότητας και συγκίνησης.

*

*

*