Έρασμος του Ρόττερνταμ, Ο Ιούλιος αποκλεισμένος από τον Παράδεισο [2/2]

*

Μετάφραση-Σχόλια-Επιμέλεια στήλης
ΦΩΤΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Τον Φεβρουάριο του 1513 πεθαίνει ο πάπας Ιούλιος Β΄, ο πιο διαβόητος και κακόφημος ποντίφικας μιας εποχής περικλεούς παπικής παντοκρατορίας. Έναν χρόνο μετά τον θάνατο του αρειμάνιου πάπα, άρχισαν να κυκλοφορούν στα κρυφά, χειρόγραφα αντίτυπα ενός ανώνυμου διαλόγου πρωτοφανούς ανευλάβειας απέναντι στο πρόσωπο του. Ο ξεκαρδιστικός διάλογος κατέληξε να φέρει παραδοσιακά τον τίτλο «Ο Ιούλιος αποκλεισμένος από τον παράδεισο». Στο έργο, ο Ιούλιος λογομαχεί με τον Άγιο Πέτρο μπροστά στις πύλες του παραδείσου, διότι ο πρώτος βικάριος του Χριστού δεν είναι ούτε στο ελάχιστο διατεθειμένος να επιτρέψει σε έναν τόσο διεφθαρμένο διάδοχό του να εισέλθει στους ουρανούς. […]

Η συνέχεια του εισαγωγικού σημειώματος και το Α΄ Μέρος της μετάφρασης εδώ.

~.~

ΕΡΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΟΤΤΕΡΝΤΑΜ

Ο Ιούλιος αποκλεισμένος από τον Παράδεισο

Μέρος Β΄

Πέτρος. Αλλά αν ο Χριστός είχε κάνει το ίδιο, τότε αυτή η εκκλησία, για την οποία είσαι τόσο περήφανος που την κυβέρνησες, δεν θα υπήρχε τώρα. Και δεν μπορώ να καταλάβω πώς είναι δυνατόν ο άνδρας που χαίρεται να αποκαλείται Βικάριος του Χριστού να βαδίζει σε τόσο διαφορετικά μονοπάτια από εκείνον. Εξήγησέ μου, τώρα, με ποιο τέχνασμα κατάφερες να αποτρέψεις εκείνη τη «σχισματική» -όπως την αποκάλεσες- σύνοδο.

Ιούλιος. Πολύ καλά, λοιπόν, θα σου πω. Μόνον φρόντισε να με ακούσεις προσεκτικά. Παρόλο που ο αυτοκράτορας Μαξιμιλιανός (αυτό είναι το όνομά του, αν και στην πραγματικότητα ο άνθρωπος αυτός με έχει δυσκολέψει ελάχιστα[1], και λιγότερο από κάθε άλλον) είχε συγκαλέσει με κάθε επισημότητα τη σύνοδο, εντούτοις τον κατάφερα να υποχωρήσει -δεν θα σου πω τι μεθόδους χρησιμοποίησα. Πάντως παρόμοιες μεθόδους χρησιμοποίησα για να μεταπείσω ορισμένους καρδιναλίους. Τούτοι είχαν θέσει σε ισχύ τη σύνοδο με δημόσια πρακτικά, ωστόσο εγώ τους έκανα να τα ανακαλέσουν με τη βοήθεια δικηγόρων και μαρτύρων.

Πέτρος. Μα γίνεται αυτό;

Ιούλιος. Γιατί να μην γίνεται, αφού το εγκρίνει ο ανώτατος ποντίφικας; Αν το θέλει αυτός, ο όρκος δεν είναι όρκος, μιας και έχει όλη τη δύναμη να απαλλάξει κάποιον από τη δέσμευσή του. Βέβαια, για να είμαι απολύτως ειλικρινής, στην προκειμένη περίπτωση το παρατράβηξα, αλλά δεν υπήρχε άλλος δρόμος. Αντιλαμβανόμουν ξεκάθαρα τι θα γινόταν: θα βρίσκονταν ορισμένοι να πουν ότι αντιμετώπιζα κακόπιστα τη σύνοδο, ιδίως αφού τούτη είχε συγκληθεί κατά τρόπο που δεν με απέκλειε. Άλλωστε, με είχαν προσκαλέσει και μου είχαν ζητήσει να προεδρεύσω. Άκου, λοιπόν, τι τέχνασμα χρησιμοποίησα. Ακολουθώντας το παράδειγμα των προκατόχων μου, ανήγγειλα με τη σειρά μου σύνοδο, προφασιζόμενος ότι ο χρόνος και ο τόπος που είχαν επιλεγεί ήταν ακατάλληλοι. Συγκάλεσα άρον άρον σύνοδο στη Ρώμη[2], θεωρώντας ότι δεν θα ερχόταν κανείς που να μην ήταν φιλικά διακείμενος προς τον Ιούλιο, ή, τουλάχιστον κανείς που θα του εναντιωνόταν (τους το είχα διαμηνύσει αυτό με πολλούς τρόπους) και ευθύς όρισα νέους καρδιναλίους που θα συμβάδιζαν με τα σχέδιά μου.

Πνεύμα. …μιλάμε για τα μεγαλύτερα λαμόγια…

Ιούλιος. Εάν δεν είχα συγκαλέσει αυτήν τη σύνοδο, δεν θα λάμβανε χώρα καμία σύνοδος τώρα. Από την άλλη, δεν με συνέφερε και πολύ να συγχρωτιστεί εδώ ένα μεγάλο πλήθος επισκόπων και ηγουμένων, αφού ανάμεσά τους οπωσδήποτε θα υπήρχαν και κάποιοι έντιμοι και ευσεβείς. Για αυτό και παρήγγειλα κάθε επαρχία να στείλει μόνον έναν ή δύο αντιπροσώπους, για να «αποφευχθούν τα περιττά έξοδα». Ύστερα συνειδητοποίησα ότι ακόμη και αυτό δεν ήταν απολύτως ασφαλές μέτρο, αφού είναι τόσο πολλές οι επαρχίες που, και λίγοι αντιπρόσωποι από την καθεμιά, θα κατέληγαν να αποτελέσουν μεγάλο πλήθος. Έτσι, πάνω που όλοι ήταν έτοιμοι να ξεκινήσουν, τελικά τους διέταξα να μην το κάνουν, λέγοντας ότι το συμβούλιο πρέπει να αναβληθεί για άλλη στιγμή, προβάλλοντας λίγο-πολύ εύλογες δικαιολογίες για την αναβολή. Ύστερα δε, έχοντας πια απομακρύνει με αυτά τα τεχνάσματα τους αντιπροσώπους του κλήρου από όλα τα μέρη της γης, εμφανίστηκα την ημέρα που είχα αρχικά ορίσει και πραγματοποίησα τη σύνοδο στη Ρώμη μόνον με αυτούς που είχα εκπαιδεύσει ειδικά για αυτήν. Παρόλο που μερικοί από αυτούς μπορεί να διαφωνούσαν μαζί μου, ήμουν απολύτως σίγουρος ότι κανείς δεν θα εναντιωνόταν στον Ιούλιο, λαμβάνοντας υπόψη την υπεροχή μου σε όπλα και υπασπιστές. Και, φυσικά, υπονόμευα με κάθε μέσο τη Γαλλική σύνοδο, στέλνοντας επιστολές προς πάσα κατεύθυνση, μνημονεύοντας τη δική μας «ιερά» σύνοδο κι αποκηρύσσοντας τη δική τους, αποκαλώντας τη «σύνοδο του Σατανά», «συνέλευση του Διαβόλου» και σχισματική σκευωρία.

Πέτρος. Οι καρδινάλιοι που οργάνωσαν και ηγήθηκαν αυτής της συνόδου πρέπει, λοιπόν, να ήταν φαυλότατοι.

Ιούλιος. Μπα, δεν έχω να προσάψω τίποτα για την ηθική τους. Ο ιθύνων νους αυτής της πρωτοβουλίας ήταν ο καρδινάλιος της Ρουέν[3], ένας άνθρωπος που από ιερατική συνείδηση ήθελε πάντοτε να φέρει μεταρρυθμίσεις στην εκκλησία, και πράγματι το έκανε σε ορισμένες περιοχές. Τούτο τον πρόλαβε ο θάνατος, κάνοντάς μου τη μεγαλύτερη δυνατή χάρη. Τον διαδέχθηκε ο τιτουλάριος καρδινάλιος του Τιμίου Σταυρού[4], Ισπανός, ο οποίος ήταν βέβαια αμέμπτου ηθικής, αλλά ταυτόχρονα κι ένας γέρος που δεν έβαζε νερό στο κρασί του και είχε θεολογική μόρφωση. Με λίγα λόγια, ήταν ακριβώς το είδος του ανθρώπου που αποδεικνύεται μπελάς για τον ποντίφικα της Ρώμης.

Πέτρος. Λοιπόν, δεν ήταν αυτός, ως θεολόγος, ικανός να βρει κάποια πειστική εξήγηση για την πρωτοβουλία αυτή;

Ιούλιος. Βρήκε, και πολλές μάλιστα. Ισχυριζόταν ότι ποτέ δεν υπήρξαν καιροί πιο ανησυχητικοί από τους τωρινούς, ότι ποτέ οι ασθένειες που απειλούσαν την εκκλησία δεν στάθηκαν πιο δυσβάσταχτες, και πως ως εκ τούτου χρειαζόταν να συγκληθεί μια σύνοδος για να τη συντρέξει. Αυτός υπενθύμισε ότι, όταν είχα αναλάβει τη θέση του ανώτατου ποντίφικα, είχα ορκιστεί επισήμως ότι θα συγκαλούσα σύνοδο στο δεύτερο έτος της θητείας μου και πως είχα δεσμευθεί να μην υποχωρήσω από τον όρκο μου -ακόμα κι αν συνηγορούσε σε αυτό ένας αριθμός καρδιναλίων. Επαναλάμβανε επίσης συχνά ότι, παρόλο που δεχόμουν εισηγήσεις κι αιτήματα από τους αδελφούς καρδιναλίους, καθώς και διαβήματα από ηγεμόνες, το αυτί μου δεν ίδρωνε καθόλου, σε βαθμό που είχε καταστεί σε όλους σαφές ότι, όσο ζούσε ο Ιούλιος, δεν επρόκειτο να πραγματοποιηθεί καμία σύνοδος. Επικαλούνταν παραδείγματα προηγούμενων συνόδων καθώς και παπικά διατάγματα, από τα οποία τεκμαιρόταν ότι, αφού εγώ και οι υποστηρικτές μου παρακωλύαμε τη σύγκληση συνόδου, η δικαιοδοσία είχε πια περιέλθει σε αυτούς. Επεσήμαιναν, τέλος, ότι, αν δεν εκφράζονταν ενστάσεις από άλλους ηγεμόνες, τότε το προνόμιο της σύγκλησης της συνόδου ανήκε στον αυτοκράτορα (άλλωστε, σε παλαιότερες εποχές, τούτος ήταν ο μόνος που είχε τη δικαιοδοσία να τη συγκαλέσει) και, με ειδική εξουσιοδότηση, στον βασιλιά της Γαλλίας.

Πέτρος. Και ταυτόχρονα έγραφαν σκανδαλώδη πράγματα για σένα;

Ιούλιος. A, όχι! Οι κατεργάρηδες αποδείχθηκαν πολύ πιο έξυπνοι από όσο θα ήθελα. Διαχειρίστηκαν μια τόσο παρακινδυνευμένη υπόθεση με εκπληκτική σύνεση. Όχι μόνον απέφευγαν να με κακοχαρακτηρίσουν, παρά απευθύνονταν σε εμένα με σεβασμό στον τίτλο μου, επικαλούμενοι κάθε ιερό και όσιο και ικετεύοντάς με να κινηθώ όπως ορίζει η αξιοπρέπειά μου και να πραγματοποιήσω αυτό που είχα υποσχεθεί με όρκο, να συγκαλέσω, δηλαδή, σύνοδο, να προεδρεύσω αυτής, και να συνεργαστώ μαζί τους για να θεραπεύσουμε τα πάθη της εκκλησίας. Δεν μπορώ να σου περιγράψω πόσο πολύ αυτή τους η εγκράτεια ξεσήκωσε δυσαρέσκεια εναντίον μου, πολύ δε περισσότερο επειδή φρόντιζαν να ενισχύουν όλες τους τις ενέργειες παραθέτοντας κατάλληλες περικοπές από τη Γραφή. Είναι προφανές ότι είχαν φέρει κάποιους ειδήμονες για να τους βοηθήσουν. Και ταυτόχρονα το’ ριχναν στη νηστεία, την προσευχή και την ασκητική λιτότητα, ελπίζοντας ότι η αίγλη της αγιότητάς τους θα ασκούσε ακόμη περισσότερη πίεση πάνω μου.

Πέτρος. Κι από την πλευρά σου, τι πρόσχημα χρησιμοποίησες για να συγκαλέσεις τη δική σου σύνοδο;

Ιούλιος. Το λαμπρότερο δυνατό. Διατεινόμουν ότι αποσκοπούσα να εξυγιάνω την κεφαλή της εκκλησίας, δηλαδή εμένα τον ίδιο, ύστερα τους Χριστιανούς ηγεμόνες και, τελικά, όλους τους πιστούς.

Πέτρος. Άφθονο γέλιο μου υπόσχεσαι! Αλλά ακόμα περιμένω ν’ ακούσω τη συμφορά. Θα ήθελα να ακούσω τι αποφάσισαν αυτοί οι θεολόγοι στη σύνοδο του Σατανά.

Ιούλιος Ω, επαίσχυντα, αποτρόπαια πράγματα. Αρνούμαι να τα διηγηθώ.

Πέτρος. Τόσο αχαρακτήριστα είναι;

Ιούλιος. Και βάλε! Ασεβή, ιερόσυλα, χειρότερα κι από αιρετικά. Αν εγώ δεν τους είχα αντιταχθεί με νύχια και με δόντια, τόσο με την εξυπνάδα μου όσο και με τη δύναμη των όπλων, θα είχε έρθει το τέλος της αξιοπρέπειας της χριστιανικής εκκλησίας.

Πέτρος Πω, πω, μου έχεις εξάψει την περιέργεια!

Ιούλιος Μα ανατριχιάζω να το σκέφτομαι[5]! Αυτοί οι κακούργοι σχεδίαζαν να πισωγυρίσουν την ακμάζουσα σε πλούτο και δύναμη εκκλησία μας σε αλλοτινά επίπεδα μπίχλας, αθλιότητας και λιτότητας. Να περιορίσουν τους καρδιναλίους στη φτώχεια, ενώ τώρα ζουν πιο τρυφηλά κι από ηγεμόνες. Να επιβάλουν στους επισκόπους να ζουν πιο συγκρατημένα, με ολιγάριθμη κουστωδία και λιγότερα άλογα. Είχαν ορίσει επίσης να μην νέμονται πουθενά οι καρδινάλιοι επισκοπές, μοναστήρια κι ιερατικούς τίτλους· και κανείς να μην αναλαμβάνει την ευθύνη παραπάνω από μίας επισκοπής. Εκείνους δε που θεμιτά ή αθέμιτα είχαν φθάσει να συγκεντρώσουν εκατοντάδες ιερατικά προνόμια τους ανάγκαζαν να περιορίσουν τα έσοδά τους και να ζουν με όσα επαρκούν σε έναν λιτόβιο ιερέα. Αποφάσισαν, επίσης, ότι, η αξία και μόνο πρέπει να καθορίζει την ανάδειξη ποντιφίκων, επισκόπων και ιερέων, και όχι οι χρηματικές συναλλαγές, η ευνοιοκρατία ή η αυλοκολακεία. Και πως αν κάτι τέτοιο γινόταν αντιληπτό, θα οδηγούσε σε άμεση απομάκρυνση. Όριζαν επίσης ότι ήταν επιτρεπτή η καθαίρεση ενός καταφανώς φαύλου ποντίφικα, ότι έκλυτοι και μέθυσοι επίσκοποι θα απομακρύνονταν από διοικητικά καθήκοντα, ότι στους καταφανώς φαύλους ιερείς θα αποκοβόταν όχι μόνον το ιερατικό αξίωμα αλλά κι ένα μέλος του σώματός τους, κι ένα σωρό άλλα παρόμοια που φρίττω και να τα αναφέρω και τα οποία θα μας φόρτωναν με οσιότητα αλλά θα μας αφαιρούσαν πλούτο και εξουσία.

Πέτρος. Και τι αντιτάθηκε σε αυτά στη δική σου νόμιμη σύνοδο στη Ρώμη;

Ιούλιος. Μου φαίνεται ότι ξέχασες κιόλας αυτό που σου είπα: ότι δεν είχα κανέναν άλλο σκοπό κατά νου όταν συγκάλεσα αυτήν τη σύνοδο, παρά να αφαιρέσω το καρφί με ένα άλλο καρφί. Η πρώτη συνεδρία αναλώθηκε σε ορισμένες επίσημες τελετουργίες που υπαγόρευε η παράδοση. Άπαντες ευαρεστούνται να τις τηρούν επειδή είναι πανάρχαιες, παρόλο που δεν έχουν καμία σημασία πια: το τυπικό του Τιμίου Σταυρού και εκείνο του Αγίου Πνεύματος -ωσάν οι εργασίες της συνόδου να καθοδηγούνταν από αυτό. Ύστερα ακολούθησε αγόρευση που ήταν γεμάτη με επαίνους για μένα. Στη δεύτερη συνεδρία έριξα με όση δύναμη έχω το αστροπελέκι μου εναντίον των σχισματικών καρδιναλίων, αποκηρύσσοντας ως χειρότερο κι από ασεβές, χειρότερο κι από ιερόσυλο και χειρότερο κι από αιρετικό, οτιδήποτε κι αν ήταν αυτό που είχαν αποφασίσει ή σκόπευαν να αποφασίσουν. Στην τρίτη συνεδρία, έστρεψα το αστροπελέκι μου εναντίον της Γαλλίας, εξαιρώντας ονομαστικά ορισμένες περιοχές. Κι όχι μόνον διέταξα τη μεταφορά της έκθεσης της Λυών σε άλλο τόπο[6], μα προσπάθησα να στρέψω τον λαό εναντίον του βασιλιά και να κινητοποιήσω εξέγερση. Τούτες οι αποφάσεις αποκρυσταλλώθηκαν σε βούλες ώστε να φέρουν το μεγαλύτερο δυνατό κύρος, και εστάλησαν σε όλους τους ηγεμόνες, ειδικά σε εκείνους που φαίνεται να έκλιναν περισσότερο προς την πλευρά μας.

Πέτρος. Αυτές ήταν όλες οι ενέργειες που έκανες;

Ιούλιος. Έγιναν αυτά που ήθελα. Κατήγαγα νίκη, υπό την προϋπόθεση, φυσικά, ότι τα διατάγματα που εκδόθηκαν τότε παραμένουν ακόμα σε ισχύ. Τους τρεις καρδιναλίους που επέμειναν στη δολοπλοκία, τους απομάκρυνα από το καρδιναλικό αξίωμα σε δημόσια τελετή, ενώ μετέφερα τα ιερατικά τους έσοδα σε άλλους, ώστε να μην είναι εύκολο να επαναποδοθούν. Τους ίδιους τους παρέδωσα στον Σατανά, θα χαιρόμουν όμως ακόμα πιο πολύ να τους παρέδιδα στις φλόγες αν είχαν πέσει στα χέρια μου.

Πέτρος. Όμως, αν όσα μου λες είναι αλήθεια, οι αποφάσεις του σχισματικού συμβουλίου δεν μου ακούγονται λιγότερο άγιες από εκείνες της νόμιμης συνόδου σου, από την οποία δεν προέκυψε τίποτε πέρα από τυραννικές απειλές, κατάρες κι ένα μείγμα μοχθηρίας και ωμότητας. Αν η σύνοδός τους καθοδηγούνταν από τον Σατανά, τότε αυτός φαίνεται να πλησιάζει περισσότερο τον Χριστό από το -δεν ξέρω ποιο- πνεύμα καθοδηγούσε τη δική σας σύνοδο.

Ιούλιος. Για πρόσεξε καλά τι λέει το στόμα σου. Να είσαι πολύ προσεκτικός τι λες, γιατί σε όλες μου τις βούλες αναθεματίζω οποιονδήποτε δίνει υποστήριξη σε αυτό το συμβούλιο, με όποιον τρόπο κι αν το κάνει.

Πέτρος. Τι ελεεινός άνθρωπος, τούτος είναι πιο αλαζονικός κι από τον αρχαίο συνονόματό του! Και ποιο ήταν τέλος πάντων το αποτέλεσμα όλων αυτών;

Ιούλιος Εγώ άφησα τα πράγματα όπως σου είπα. Το τελικό αποτέλεσμα θα το καθορίσει η Τύχη.

Πέτρος. Δηλαδή το σχίσμα παραμένει ορατός κίνδυνος.

Ιούλιος. Ναι, βέβαια, και μάλιστα άκρως απειλητικός.

Πέτρος. Κι εσύ, ο βικάριος του Χριστού, προτίμησες ένα σχίσμα από μια αληθινή σύνοδο;

Ιούλιος. Θα προτιμούσα να προκαλέσω τριακόσια σχίσματα από το να ανακληθώ στην τάξη και να αναγκαστώ να λογοδοτήσω για τη ζωή μου.

Πέτρος. Τα’ χεις καλά με τη συνείδησή σου εσύ!

Ιούλιος. Και τι σε νοιάζει εσένα;

Πέτρος. Καταλαβαίνω, τι ωφελεί να βγάλει κανείς τα μάτια του από μόνος του; Και ποια πλευρά θα κερδίσει, λες;

Ιούλιος. Τούτο είναι στα χέρια της Τύχης, αν και εμείς έχουμε περισσότερα χρήματα. Ο Γάλλος είναι στο χείλος της χρεωκοπίας έπειτα από τόσες εκστρατείες. Αλλά ο Άγγλος έχει στη διάθεσή του βουνά από χρυσάφι που παραμένουν ανέγγιχτα. Ένα πράγμα μπορώ όμως να προβλέψω με βεβαιότητα: αν κερδίσει ο Γάλλος -φρικτή σκέψη!- οι τίτλοι θα αλλάξουν. Η νόμιμη σύνοδος θα αποκληθεί συμβούλιο του Σατανά. Κι εγώ θα λογίζομαι για ομοίωμα ποντίφικα, κι όχι αληθινός. Το Άγιο Πνεύμα θα είναι με το δικό τους μέρος, κι εμείς θα έχουμε κάνει τα πάντα με την υποκίνηση του Σατανά. Αλλά έχω μεγάλη εμπιστοσύνη ότι τα χρήματα που άφησα πίσω δεν θα επιτρέψουν κάτι τέτοιο να συμβεί.

Πέτρος. Μα τι πήγε στραβά με τους Γάλλους και τον βασιλιά τους, στον οποίο οι προκάτοχοί σας απέδωσαν την προσηγορία «Χριστιανικότατος»; Στο κάτω-κάτω συ ο ίδιος παραδέχθηκες ότι η υποστήριξή τους σου έσωσε τη ζωή, ότι σου επέθεσε στέμμα σπουδαιότερο κι από αυτοκρατορικό, και ότι σου επέτρεψε να ανακτήσεις την Μπολόνια και άλλες πόλεις, καθώς και να υποτάξεις τους ανίκητους Βενετούς. Πώς κι έγινε να λησμονήσεις τόσο πρόσφατες ευεργεσίες; Πώς και καταλύθηκαν τόσες πολλές συμμαχίες;

Ιούλιος. Θα απαιτούνταν πολύς χρόνος για να ειπωθεί ολόκληρη η ιστορία. Θα τα συνοψίσω λέγοντάς σου τα εξής: από την πλευρά μου δεν άλλαξε απολύτως τίποτε. Εγώ απλώς έθεσα σε εφαρμογή το σχέδιο που είχα συλλάβει πολύ καιρό πριν. Έφερα στο φως τα σχέδια που προηγούμενες περιστάσεις με ανάγκαζαν να αποκρύπτω. Στην πραγματικότητα, ποτέ μου δεν τους συμπάθησα τους Γάλλους -πες πως σου δίνω έναν χρησμό[7] τώρα. Κανένας Ιταλός δεν επιθυμεί κατά βάθος το καλό των Βαρβάρων, όπως, μα το Θεό, και κανένας λύκος δεν σκέφτεται το καλό των αρνιών. Κι εγώ, μάλιστα, δεν είμαι απλώς Ιταλός, αλλά Γενοβέζος, κι έτσι εκμεταλλεύτηκα τη φιλία τους για όσο διάστημα χρειαζόμουν τη βοήθειά τους. Δεν υπάρχει τίποτε το μεμπτό στο να χρησιμοποιείς τους Βαρβάρους γι’ αυτό. Εν τω μεταξύ, υπέμεινα πολλά, απέκρυψα πολλά, προσποιήθηκα πολλά. Εν ολίγοις, τα έκανα και τα άντεξα όλα. Μόλις όμως οι συνθήκες έφθασαν λίγο-πολύ στο σημείο που ήθελα, το μόνο που απέμενε ήταν να αποκαλύψω τον αληθινό Ιούλιο και να ξαποστείλω όλα τα βάρβαρα καθίκια μακριά από την Ιταλία.

Πέτρος. Τι είδους ζώο είναι αυτοί οι «Βάρβαροι» στους οποίους αναφέρεσαι;

Ιούλιος. Άνθρωποι είναι.

Πέτρος. Μάλιστα, άνθρωποι, αλλά δεν είναι Χριστιανοί;

Ιούλιος. Μα ναι, κι αυτοί Χριστιανοί είναι, όμως τι σχέση έχει αυτό;

Πέτρος. Είναι, λοιπόν, Χριστιανοί, μα ζουν σαν άγριοι, χωρίς νόμους και μόρφωση;

Ιούλιος. Τουναντίον, έχουν εξαιρετικές επιδόσεις σε αυτά. Κι επιπλέον, κι αυτό είναι που με ενοχλεί πάνω απ’ όλα, είναι πολύ πλούσιοι.

Πέτρος. Τότε τι σημαίνει αυτός ο χαρακτηρισμός «Βάρβαροι» που τους αποδίδεις; Μίλα λοιπόν!

Πνεύμα. Θα απαντήσω εγώ για αυτόν. Η Ιταλία αποτελεί μια καταβόθρα στην οποία έχει καταλήξει κι ανακατευτεί η λέρα των πιο βάρβαρων εθνών. Κι όμως οι Ιταλοί έχουν υιοθετήσει από την αρχαία γραμματεία την κουτόμυαλη συνήθεια να αποκαλούν οποιονδήποτε γεννήθηκε εκτός Ιταλίας «βάρβαρο». Για αυτούς, μάλιστα, ο χαρακτηρισμός αυτός είναι χειρότερος κι απ’ το να αποκαλέσεις κάποιον πατροκτόνο ή βέβηλο.

Πέτρος. Έτσι φαίνεται. Όμως ο Χριστός πέθανε για χάρη όλων των ανθρώπων, χωρίς να μεροληπτεί υπέρ κανενός[8]. Κι αφού εσύ λογίζεσαι για βικάριος του Χριστού, γιατί δεν δέχτηκες εξίσου ανοιχτόκαρδα όλους εκείνους απέναντι στους οποίους ο Χριστός δεν έκανε καμία διάκριση;

Ιούλιος. Να σου πω, θα ασπαζόμουν πολύ πρόθυμα Ινδούς, Αφρικανούς, Αιθίοπες και Έλληνες, αρκεί να πλήρωναν φόρους και να μας αναγνώριζαν ως αφέντες τους. Αλλά είχαμε πολύ δίκιο που τους απομακρύναμε, και πιο πρόσφατα τους Έλληνες, αφού οι παλιοπεισματάρηδες άργησαν πολύ να αναγνωρίσουν το πρωτείο του Ρωμαίου ποντίφικα.

Πέτρος. Σαν να λέμε, δηλαδή, πως η αγία έδρα είναι το αμπάρι όλης της γης;

Ιούλιος. Μα φυσικά. Μήπως δεν είναι σωστό να δρέπουμε εμείς τα υλικά αγαθά όλων των λαών, όταν έχουμε σπείρει πνευματικά αγαθά σε όλους τους;

Πέτρος. Σε ποια πνευματικά αγαθά αναφέρεσαι; Δεν έχω ακούσει από σένα να μιλάς παρά για εγκόσμια αγαθά. Μήπως άραγε οδηγείς ανθρώπους στον Χριστό με την αγία σου διδασκαλία;

Ιούλιος. Εάν θέλουν κάποιοι να την κηρύττουν, δεν θα τους εμποδίσουμε. Αρκεί να μην λένε κάτι που να εναντιώνεται στην εξουσία μας.

Πέτρος. Για εξήγησέ το μου αυτό.

Ιούλιος. Να στο εξηγήσω. Για ποιον λόγο δίνεται στους βασιλιάδες οτιδήποτε κι αν απαιτήσουν, παρά επειδή οι υπήκοοί τους πιστεύουν ότι όλα τα υπάρχοντά τους αποτελούν αγαθά που τους εγγυάται ο βασιλιάς, ακόμα κι αν αυτός δεν τους έχει δώσει τίποτα; Κατά τον ίδιο τρόπο, οτιδήποτε είναι ιερό, πρέπει να θεωρείται ότι προέρχεται από εμάς, ακόμα κι αν εμείς δεν κάνουμε τίποτε άλλο στη ζωή μας από το να ροχαλίζουμε. Κι έπειτα χορηγούμε γενναιόδωρα συγχωροχάρτια, έναντι τόσο μικρού αντιτίμου. Για σοβαρά αδικήματα παρέχουμε απαλλαγή σε αρκετά καλή τιμή, ενώ δίνουμε την ευλογία μας σε όλους όσους συναντάμε, και μάλιστα εντελώς δωρεάν.

Πέτρος. Δεν κατάλαβα γρυ από όλα αυτά. Ας πάμε, όμως, πάλι πίσω στο θέμα μας. Γιατί η Παναγιότης και Μεγαλειότης σου φοβάται τόσο πολύ τους βαρβάρους ώστε θέλει να φέρει τα πάνω κάτω προκειμένου να τους πετάξει έξω από την Ιταλία;

Ιούλιος. Θα σου πω. Όλα τα βάρβαρα έθνη είναι εξαιρετικά θρησκόληπτα, ιδιαιτέρως οι Γάλλοι. Οι Ισπανοί, βέβαια, δεν διαφέρουν και τόσο πολύ από εμάς, τουλάχιστον από την άποψη της γλώσσας ή του τρόπου ζωής. Αλλά κι αυτούς εγώ ήθελα να τους ξεφορτωθώ, για να ρυθμίζουμε τα πράγματα όπως μας αρέσει.

Πέτρος. Λατρεύουν άλλους θεούς εκτός από τον Χριστό;

Ιούλιος. Αντιθέτως, λατρεύουν τον Χριστό με πολύ μεγάλη ζέση. Τους ανόητους! Είναι απίστευτο πώς ερεθίζονται ακόμα από λέξεις παμπάλαιες και απαρχαιωμένες.

Πέτρος. Αναφέρεσαι σε ξόρκια και τέτοια πράγματα;

Ιούλιος. Μην γίνεσαι ανόητος: εννοώ όρους όπως σιμωνία, βλασφημία, σοδομία, μαγγανεία, μαντική.

Πέτρος. Ωραίες λέξεις…

Ιούλιος. Πράγματι, τις καταδικάζουν όπως κι εσύ.

Πέτρος. Άσε τις λέξεις. Αναφέρονται σε πράγματα που γίνονται στην αυλή σου ή γενικά στους Χριστιανούς;

Ιούλιος. Ούτε στους βάρβαρους απουσιάζουν οι κακίες, αλλά φαίνεται να παλεύουν με διαφορετικές. Αναθεματίζουν τις δικές μας και κάνουν τα στραβά μάτια στις δικές τους, ενώ εμείς κάνουμε τα στραβά μάτια στις δικές μας και αναθεματίζουμε τις δικές τους. Εμείς θεωρούμε απολύτως αναξιοπρεπή και καταδικαστέα τη φτώχεια, ενώ εκεί θεωρούν απολύτως μη-χριστιανικό να απολαμβάνεις πλούτη, ακόμα και πλούτη που δεν αποκτήθηκαν ανέντιμα. Εμείς ούτε καν προφέρουμε τη λέξη «μεθύσι» ενώ εκείνοι το θεωρούν ήσσονος σημασίας σφάλμα και πως ανήκει περισσότερο στη σφαίρα του ιλαρού, παρά ότι αποτελεί αμάρτημα -αν και σ’ αυτό δεν θα τα έσπαγα και τόσο πολύ μαζί τους αν τα βρίσκαμε σε όλα τα άλλα. Επίσης, αυτοί καταδικάζουν σθεναρά την τοκογλυφία, αλλά για εμάς δεν υπάρχει κατηγορία ανθρώπων πιο χρήσιμη από τους τοκογλύφους για την εκκλησία του Χριστού. Βρίσκουν την ηδυπάθεια τόσο αδιανόητη κι αηδιαστική που αν κάποιος ξεστομίσει τη λέξη, θεωρούν ότι μολύνεται ο αέρας και το φως του ήλιου. Εμείς έχουμε πολύ διαφορετική γνώμη. Τη δε «σιμωνία», παρόλο που αποτελεί μια λέξη που έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τον κόσμο, εκείνοι τη φοβούνται σαν στοιχειό και εμμένουν σε απαρχαιωμένους νόμους που είχαν θεσπίσει οι προπάτορές μας με νύχια και με δόντια. Εμείς, πάλι, τα βλέπουμε διαφορετικά τα πράγματα. Υπάρχουν πολλά ακόμη στα οποία διαφέρουμε από τους βαρβάρους. Κι ακριβώς επειδή ακολουθούμε πολύ διαφορετικό τρόπο ζωής, καλό είναι να τους κρατούμε μακριά από τα ιερά μας μυστήρια: όσο λιγότερο τα κατανοούν, άλλωστε, τόσο περισσότερο τα σέβονται. Αν κάποτε γνωρίσουν τα μυστικά της Κουρίας μας, ευθύς θα τα αποκαλύψουν. Και δεν ξέρω πώς, μα είναι εξαιρετικά οξυδερκείς στον εντοπισμό επιλήψιμης φαυλότητας. Γράφουν στους δικούς τους επιστολές γεμάτες από κακολογίες. Κι ωρύονται προς πάσα κατεύθυνση ότι δεν αποτελούμε την έδρα του Χριστού, αλλά τη χαβούζα του Σατανά. Αναρωτιούνται εάν αξίζω να λογίζομαι πάπας, λαμβάνοντας υπόψη πώς ανήλθα στον παπικό θρόνο καθώς και τον τρόπο ζωής μου. Και κατ’ αυτόν τον τρόπο μειώνουν την εικόνα της αγιότητάς μας και το κύρος μας ανάμεσα στους αδαείς, οι οποίοι δεν είχαν ακούσει για μας τίποτε άλλο από το ότι αποτελούμε τους αντιπροσώπους του Χριστού και πως κατέχουμε μια εξουσία που πλησιάζει -εάν δεν είναι ίση με- εκείνη του Θεού. Έτσι προκαλείται αβάσταχτη ζημιά στη Χριστιανική εκκλησία. Πουλάμε λιγότερες απαλλαγές και σε χαμηλότερη τιμή. Έχουμε λιγότερα έσοδα από τον διορισμό επισκόπων, ιερέων και αβάδων. Και ο λαός ανταποκρίνεται πολύ απρόθυμα όταν απευθύνονται εκκλήσεις από εμάς. Εν ολίγοις, τα έσοδά μας από κάθε πηγή λιγοστεύουν και οι κοσμικές μας δραστηριότητες φθίνουν. Ακόμα και τα αστροπελέκια του αφορισμού, τα φοβούνται ολοένα και λιγότερο. Εάν ποτέ αποθρασυνθούν τόσο πολύ και φθάσουν στο σημείο να κατηγορούν τον πάπα για φαυλότητα και απραγμοσύνη και να μην λογαριάζουν στο ελάχιστο τα αστροπελέκια μας, θα καταλήξουμε να πεινάμε. Εάν όμως κρατιούνται σε κάποια απόσταση -διότι τέτοια είναι η νοοτροπία των Βαρβάρων- θα μας σέβονται απείρως περισσότερο, και θα αφεντεύουμε τα πάντα όπως κρίνουμε, στέλνοντας απλώς παντού προσεκτικά διατυπωμένες οδηγίες.

Πέτρος. Τα πράγματα δεν μπορεί να πάνε και πολύ καλά, αν εξαρτάται το αποστολικό σου κύρος από το γεγονός ότι οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τίποτα για τον τρόπο ζωής σου ή για τις δολοπλοκίες σου. Στη δική μας περίπτωση, εμείς επιδιώκαμε να μαθαίνουν όλοι όλα όσα κάναμε, ακόμα και ό,τι λέγαμε μέσα στα σπίτια μας[9]. Ακριβώς γι’ αυτό κερδίσαμε την αγάπη του λαού: διότι όλοι ήξεραν την αλήθεια για εμάς. Μα εξήγησέ μου κι αυτό. Είναι οι ηγεμόνες του κόσμου σήμερα τόσο θεοσεβείς και τόσο υποκλίνονται στον κλήρο, που όλοι τους ρίχονται στα όπλα κατά παραγγελία ενός ανθρώπου; Στη δική μας εποχή τους θεωρούσαμε τους χειρότερους εχθρούς μας.

Ιούλιος. Στην πραγματική τους ζωή οι ηγεμόνες δεν είναι και τόσο θρησκόληπτοι. Μας περιφρονούν ανοιχτά και μας χλευάζουν, με εξαίρεση ορισμένους αδύναμους εξ αυτών οι οποίοι εξακολουθούν να τρέμουν το αστροπελέκι του αφορισμού. Αλλά ακόμα κι αυτοί δεν φοβούνται τον ίδιο τον αφορισμό, όσο τον αντίκτυπό του στη φήμη τους. Μερικοί είτε εποφθαλμιούν είτε φοβούνται τον πλούτο μας, και γι’ αυτόν τον λόγο υποτάσσονται στο κύρος μας. Μερικοί είναι πεπεισμένοι ότι τρομερή μοίρα περιμένει αυτούς που προκαλούν κάθε είδους προβλήματα στους ιερείς. Και σχεδόν όλοι, λόγω της κοσμικής τους ανατροφής, δίνουν μεγάλη σημασία στις τελετουργίες, ιδίως εκείνες που οργανώνουμε εμείς, αφού οι επίσημες τελετουργίες φαντάζουν παραμυθένιες στον απλό λαό. Αλλά αυτό έχει και μια σοβαρή διάσταση. Τους περικοσμούμε με μεγαλοπρεπείς τίτλους, ακόμα κι αν είναι οι χειρότεροι εγκληματίες. Αποδίδουμε τίτλους όπως «Καθολικός», «Γαληνότατος», «Περιφανέστατος», «Ιερότατος». Όλους τους αποκαλούμε «Αγαπητά τέκνα». Κι αυτοί με τη σειρά τους μας απευθύνονται ως «αγιότατους Πατέρες». Μερικές φορές σκύβουν για να μας φιλήσουν τα πόδια. Και όταν δεν διακυβεύεται κάτι σημαντικό, υποχωρούν απέναντι στο κύρος μας, το οποίο τους βοηθά να εδραιώσουν τη φήμη του ευσεβούς μεταξύ των απλών ανθρώπων. Κι εμείς τους στέλνουμε καθαγιασμένα ρόδα, στέμματα, ξίφη, κι επιβεβαιώνουμε τη μεγαλοπρέπεια του αξιώματός τους με τις πιο επίσημες βούλες. Κι αυτοί μας στέλνουν πάλι άλογα, στρατιώτες, χρήματα -μερικές φορές κι αγόρια. Ξύνουμε, όπως λένε, ο ένας την πλάτη του άλλου.

Πέτρος. Αν είναι όπως τους περιγράφεις, εξακολουθώ να μην καταλαβαίνω πώς κατάφερες να παρακινήσεις τόσο ισχυρούς ηγεμόνες σε τόσο μεγάλους πολέμους, όταν εσύ είχες καταλύσει τόσες συνθήκες.

Ιούλιος. Αν καταφέρεις να παρακολουθήσεις αυτό που θα σου πω, θα συνειδητοποιήσεις ότι έχω ευφυΐα που υπερβαίνει την αποστολική.

Πέτρος. Θα βάλω τα δυνατά μου.

Ιούλιος. Πρώτο μου μέλημα ήταν να κατανοήσω καλά τη νοοτροπία, τα ήθη, τα πάθη, τον πλούτο και τις φιλοδοξίες όλων των εθνών, και ιδιαιτέρως των ηγεμόνων τους. Να καταλάβω ποιος συμφωνεί με ποιον, ποιος εχθρεύεται ποιον, και ύστερα να αξιοποιήσω όλα αυτά τα στοιχεία προς το συμφέρον μας. Για αρχή, ήταν εύκολο να ξεσηκωθούν οι Γάλλοι εναντίον των Βενετών, αφού ανάμεσα στους δυο λαούς υπάρχει μια παλιά -πανάρχαια- αντιπαλότητα. Άλλωστε, γνωρίζαμε ότι οι Γάλλοι διακατέχονται από μια άσβεστη επιθυμία να διατηρήσουν τις κτήσεις τους και πως οι Βενετοί είχαν καταλάβει αρκετές πόλεις τους. Για αυτόν τον λόγο, συμπαρατάχθηκα με τους Γάλλους. Ο αυτοκράτορας, τώρα, αν και για πολλούς λόγους ήταν εχθρικός προς τους Γάλλους, ακριβώς επειδή δεν υπήρχε άλλη προοπτική να ανακτηθούν σημαντικές πόλεις που κατείχαν οι Βενετοί, συστρατεύθηκε προσωρινά μαζί μας. Στη συνέχεια, όμως, καθώς δεν καλόβλεπα την επέκταση που είχαν πετύχει οι Γάλλοι -ο πόλεμος είχε εξελιχθεί πολύ πιο ευνοϊκά από όσα ήθελα- βάλθηκα να υποκινώ τον βασιλιά των Ισπανών[10] εναντίον τους. Ασφαλώς, δεν θα τον αποκαλούσες και άνδρα αδαμάντινης φερεγγυότητας, για αυτόν όμως ήταν εξαιρετικά σημαντικό να τιθασεύσει κάπως τη δύναμη της Γαλλίας για πολλούς λόγους, μα ιδιαιτέρως για να προστατεύσει ενδεχόμενη υφαρπαγή των περιοχών που αφέντευε στη Νεάπολη. Ύστερα, αν και αυτό το έκανα με μισή καρδιά, προσποιήθηκα ότι επαναποδίδω την εύνοιά μου στους Βενετούς. Οι Βενετοί είχαν υποστεί πρόσφατα επώδυνη ήττα από τους Γάλλους, κι έτσι ήθελα να τους παρακινήσω εναντίον τους. Τον δε αυτοκράτορα, τον οποίο είχα προηγουμένως οδηγήσει σε συμμαχία με τους Γάλλους, τον αποξένωσα από αυτούς, αφενός δίνοντας χρηματικά κίνητρα (τούτα μετρούν πολύ και πάντα για κάποιον που ζορίζεται οικονομικά), αφετέρου στέλνοντας επιστολές και αντιπροσωπείες για να αναζωπυρώσω το αρχαίο μίσος για τους Γάλλους. Είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο πόσο άσβεστο είναι το μίσος του για αυτούς, παρόλο που του λείπουν οι πόροι να πραγματοποιήσει οποιοδήποτε σχέδιο εναντίον τους. Πέραν όλων αυτών, είχα επίγνωση του ενδιάθετου μίσους των Άγγλων εναντίον των Γάλλων, καθώς και εναντίον των στενών τους συμμάχων, των Σκώτων. Και ήξερα καλά ότι αποτελούν ένα έθνος άγριο και φιλοπόλεμο, ιδιαιτέρως όταν υπάρχει η προοπτική να λεηλατήσουν. Είναι, ακόμα, αρκετά ευαίσθητοι σε θέματα θρησκείας, καθώς βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από τη Ρώμη. Τέλος, με τον πρόσφατο θάνατο ενός εξαιρετικά αυταρχικού βασιλιά[11], είχαν ανακτήσει την ελευθερία τους, όμως τούτη τους φούσκωσε τα μυαλά -σε βαθμό που τους είχε σχεδόν μεθύσει. Ήταν, λοιπόν, εύκολο να οδηγηθούν σε παράλογες αποφάσεις, πράγμα που εμένα με βόλευε πάρα πολύ. Οι υποθέσεις μου ευνοήθηκαν αποφασιστικά κι από το γεγονός ότι στον θρόνο είχε ανέλθει ένας βασιλιάς νέος[12], ή, πιο σωστά, ένα αγόρι. Τούτος ήταν αποφασιστικός και νευρώδης, ένας τυπικός νέος: ανήσυχος και πολεμοχαρής. Δεν είχε απλώς τη φιλοδοξία που χαρακτηρίζει την ηλικία του, μα είχε βάλει πλώρη για μεγαλεπήβολα πράγματα. Λένε, μάλιστα, ότι από την αρχή σχεδίαζε να πολεμήσει τους Γάλλους. Πάνω απ’ όλα, όμως, σχετιζόταν μέσω γάμου με τον βασιλιά της Ισπανίας, τον οποίο εγώ είχα ήδη παρακινήσει να πάρει τα όπλα εναντίον των Γάλλων. Αξιοποίησα όλους αυτούς τους παράγοντες για να προωθήσω τα συμφέροντα της εκκλησίας. Και γράφοντας εκατοντάδες καλοδιατυπωμένες επιστολές, κατάφερα να παρασύρω όλους αυτούς τους ηγεμόνες στον πιο κρίσιμο πόλεμο. Και δεν αμέλησα, φυσικά, να προσεγγίσω ούτε έναν από τους υπόλοιπους ηγεμόνες: τον βασιλιά της Ουγγαρίας[13], τον βασιλιά της Πορτογαλίας[14], τον δούκα της Βουργουνδίας[15] (που μετρά για βασιλιάς). Βέβαια, τούτους δεν τους αφορούσαν άμεσα όλες οι εξελίξεις στις οποίες αναφέρθηκα, και ως εκ τούτου δεν μπορούσα να τους υποχρεώσω να εμπλακούν άμεσα. Κατανοούσα, άλλωστε, ότι, μέσα σε όλο αυτό το χάος, κανένα έθνος δεν θα έμενε ανεπηρέαστο. Μπορούσαν επομένως να κινηθούν όπως έκριναν προς το παρόν, αλλά εγώ δεν παρέλειψα να τους αποδώσω περιφανέστατους τίτλους, ώστε να φανεί η συμβολή τους στη νίκη εναντίον ενός χριστιανικού λαού ως ευσεβέστατη παρέμβαση υπέρ της διάσωσης της χριστιανικής εκκλησίας. Και θα σε κάνω τώρα να θαυμάσεις ακόμα περισσότερο την ευστροφία μου -ή, έστω, την καλοτυχία μου. Εκείνη την εποχή ο βασιλιάς της Ισπανίας διεξήγε έναν απίστευτα πετυχημένο και επικερδή πόλεμο κατά των Τούρκων, κι όμως εγκατέλειψε όλες τις επιχειρήσεις του προκειμένου να στρέψει όλη του τη δύναμη εναντίον της Γαλλίας. Ο αυτοκράτορας, πάλι, ήταν βαθιά υποχρεωμένος στους Γάλλους, όχι μόνον υπό τη δέσμευση αναρίθμητων συνθηκών, αλλά και εξαιτίας των σημαντικότατων υπηρεσιών που του είχαν προσφέρει, αφού με δική τους βοήθεια και με τους δικούς τους πόρους είχε καταφέρει να ανακτήσει τις πολιτείες του στην Ιταλία. Η προσοχή του ήταν αφενός στραμμένη στην Ιταλία, προσπαθώντας να διατηρήσει όσα είχε πετύχει -ήδη είχε επαναστατήσει η Πάδοβα-, κι αφετέρου στη Βουργουνδία όπου μέλημά του ήταν να υπερασπιστεί τον εγγονό του, τον ηγεμόνα των Βουργουνδών· τούτος είχε κηρύξει πόλεμο στους Γέλδριους, θανάσιμους εχθρούς του. Και παρ’ όλα αυτά, εγώ τον κατάφερα να τα αφήσει όλα αυτά στην άκρη και να συνταχθεί με μένα. Τώρα, δεν υπάρχει έθνος που να σέβεται λιγότερο το κύρος του ανώτατου ποντίφικα από τους Άγγλους. Για να το καταλάβει κανείς ξεκάθαρα αυτό δεν έχει παρά να διαβάσει τον βίο του Αγίου Θωμά[16], επισκόπου Καντουαρίας, καθώς και διατάγματα παλαιότερων βασιλιάδων τους. Ε, λοιπόν, τούτο το έθνος, που είναι κατά τα άλλα απολύτως αρνητικό στη φορολογία, δέχθηκε να το γδύσουν ολόκληρο. Ακόμα κι εγώ απόρησα με το γεγονός ότι το αγγλικό ιερατείο, το οποίο συνήθιζε να αποφεύγει με κάθε τρόπο τις εισφορές, έφθασε να χρηματοδοτεί τον αγώνα του βασιλιά, δημιουργώντας έτσι προηγούμενο και για όσους θα βασίλευαν μετά από αυτόν. Και το φοβερό είναι ότι ούτε και οι βασιλείς συνειδητοποίησαν καλά-καλά τι προηγούμενο δημιουργήθηκε έτσι εις βάρος τους, αφού επί της ουσίας απέδιδαν στο ιερατείο της Ρώμης την εξουσία να καθαιρεί όποιον ηγεμόνα δεν ήταν της αρεσκείας του. Ο νεαρός βασιλιάς ρίχτηκε στον αγώνα με μεγαλύτερο ζήλο κι απ’ αυτόν που είχα θελήσει ή διατάξει, αλλά αυτός ο υπερβάλλων ζήλος με εξυπηρετούσε, φυσικά. Θα μου έπαιρνε πολλή ώρα να σου εξηγήσω με λεπτομέρεια όλες τις τακτικές που αξιοποίησα για να εμπλέξω τους ηγεμόνες αυτούς σε έναν τόσο επικίνδυνο πόλεμο εναντίον Χριστιανών. Κάτι τέτοιο δεν το είχε κατορθώσει κανένας ποντίφικας πριν από μένα, ακόμη και σε πόλεμο εναντίον των Τούρκων.

Πέτρος. Μα οι πολεμικές φωτιές που άναψες, μπορεί τελικά να τυλίξουν στις φλόγες ολόκληρο τον κόσμο.

Ιούλιος. Και λοιπόν; Ας τον τυλίξουν στις φλόγες, αρκεί η Ρωμαϊκή έδρα να διατηρήσει την εξέχουσα θέση και την επικράτειά της. Άλλωστε, εγώ προσπάθησα να στήσω τα μέτωπα του πολέμου μακριά από την Ιταλία, στους Βαρβάρους. Ας πολεμούν εκείνοι όσο θέλουν. Εμείς θα παρακολουθούμε τα τεκταινόμενα και πιθανότατα θα ωφεληθούμε από τον παραλογισμό όσων εμπλέκονται.

Πέτρος. Είναι αυτός στο ελάχιστο ο ρόλος του ποιμένα, του αγιότατου Πατέρα, του βικάριου του Χριστού;

Ιούλιος. Μα γιατί προκαλούν κι αυτοί τέτοιο σχίσμα;

Πέτρος. Μα, καμιά φορά, πρέπει να υπομένει κανείς κάποια αμαρτήματα, εάν η θεραπεία οδηγεί σε μεγαλύτερα δεινά. Κι άλλωστε, εάν είχες επιτρέψει τη διεξαγωγή της συνόδου, δεν θα είχε δοθεί αφορμή για σχίσμα.

Ιούλιος. Ούτε να το σκέφτεσαι! Προτιμώ να κάνω εκατοντάδες πολέμους παρά μια σύνοδο. Τι θα γινόταν αν με είχαν καθαιρέσει από το παπικό αξίωμα, ισχυριζόμενοι ότι είχα με σιμωνία και ραδιουργία ανέλθει στον θρόνο και πως δεν ήμουν αληθινός ποντίφικας; Και τι θα γινόταν εάν διερευνούσαν τα του βίου μου και εξέθεταν όλα τα ευρήματα στο κοινό;

Πέτρος. Ακόμα κι αν ήσουν αληθινός ποντίφικας, θα ήταν πολύ πιο έντιμο να παραιτηθείς από το να προκαλείς τόσα δεινά στον χριστιανικό κόσμο για να διατηρήσεις το αξίωμά σου -εάν βέβαια μπορεί να αποκαλέσει κανείς «αξίωμα» μια επισκοπική έδρα που εξαγοράστηκε, και δεν αποδόθηκε λογαριάζοντας την αξία σου. Μα τι λέω; Δεν την εξαγόρασες απλώς, μα την κατέκτησες μπουκώνοντας πολλά στόματα και καταληστεύοντας. Και δεν μπορώ να μην σκεφτώ ότι αποτελεί προϊόν θείας βουλής το γεγονός ότι έχεις προκαλέσει τόσα δεινά στους Γάλλους ενώ εκείνοι είχαν προκαλέσει τόσα δεινά στην εκκλησία υποστηρίζοντάς σε.

Ιούλιος. Μα την τριπλή μου τιάρα, μα τους ενδοξότερους θριάμβους μου, σου ορκίζομαι ότι κι εσύ ο ίδιος θα συντριβείς από τη δύναμη του Ιουλίου, αν προκαλέσεις την οργή μου!

Πέτρος. Είσαι θεότρελος! Τόση ώρα κάθομαι και ακούω την ιστορία ενός κοσμικού, και όχι εκκλησιαστικού, ηγέτη. Κι όχι απλώς κοσμικού, μα Εθνικού, ή, μάλλον, τρισχειρότερου από κάθε ηγέτη των Εθνικών. Στέκεσαι και μου καυχιέσαι εδώ πάνω από όλα για το γεγονός ότι κατέλυσες συνθήκες, πυροδότησες πολέμους, έσπειρες μακελειό. Τούτη η εξουσία αρμόζει στον Σατανά, και όχι στον ποντίφικα. Εκείνος που καθιστά τον εαυτό του βικάριο του Χριστού, πρέπει να ακολουθεί όσο το δυνατόν περισσότερο το παράδειγμά του. Του αποδίδεται η ανώτατη εξουσία, αλλά τούτη πρέπει να συνοδεύεται από την υπέρτατη καλοσύνη. Σε αυτόν αναγνωρίζεται η υπέρτατη σοφία, αλλά σοφία της οποίας σπουδαιότερη ιδιότητα πρέπει να είναι η απλότητα. Σε σένα βλέπω ένα ομοίωμα εξουσίας, συνδυασμένο με υπέρτατη κακία και υπέρτατη απερισκεψία. Αν ο ηγεμόνας του κακού, ο Διάβολος, έπρεπε να διαλέξει τον βικάριό του, ποιος πιστεύεις ότι θα άξιζε περισσότερο να οριστεί στη θέση του από κάποιον σαν εσένα; Πες μου, πότε συμπεριφέρθηκες πραγματικά σαν απόστολος;

Ιούλιος. Μα τι είναι πιο αποστολικό από το να επεκτείνεται η εκκλησία του Χριστού;

Πέτρος. Αν εκκλησία είναι ο χριστιανικός λαός, συνενωμένος στο πνεύμα του Χριστού, μου φαίνεται ότι εσύ την εκκλησία την καταβαράθρωσες, υποκινώντας αποτρόπαιους πολέμους σε όλον τον κόσμο, με εσένα, σκέτη πανούκλα, να τη βγάζεις καθαρή.

Ιούλιος. Εμείς αποκαλούμε «εκκλησία» τους ιερούς ναούς, τους ιερείς, και ιδιαιτέρως τη ρωμαϊκή κουρία και πάνω απ’ όλα εμένα, την κεφαλή της.

Πέτρος. Μα ο Χριστός κατέστησε εμάς υπηρέτες του και τον εαυτό του κεφαλή[17]. Μήπως φύτρωσε τώρα και δεύτερο κεφάλι; Και πώς επέκτεινες την εκκλησία, τέλος πάντων;

Ιούλιος. Επιτέλους, έρχεσαι στην ουσία. Θα σου πω, λοιπόν. Τούτη η άλλοτε αποστεωμένη και πάμπτωχη εκκλησία, τώρα θάλλει περικοσμημένη.

Πέτρος. Και με τι περικοσμείται; Με τη θέρμη της πίστης;

Ιούλιος. Άρχισες πάλι τις βλακείες.

Πέτρος. Την ιερή διδασκαλία;

Ιούλιος. Θα με κουφάνεις τελείως.

Πέτρος. Την περιφρόνηση για τα εγκόσμια;

Ιούλιος. Μα άσε με να μιλήσω, επιτέλους! Εγώ λέω ότι περικοσμείται με αληθινά στολίδια, ενώ εσύ αναφέρεσαι μόνον σε λέξεις.

Πέτρος. Μα με τι, λοιπόν;

Ιούλιος. Αναφέρομαι σε βασιλικά παλάτια, σε πανέμορφα άλογα και μουλάρια, σε ανθρωπομάνι υπηρετών, σε συντεταγμένα στρατεύματα, σε υποδειγματικούς αυλικούς…

Πνεύμα. … σε περικαλλή πορνίδια, σε μαστροπούς που σε καταϋποχρεώνουν…

Ιούλιος. … σε χρυσό, υφαντά, εισφορές, ώστε μπροστά στα πλούτη και το μπούγιο του Ρωμαίου[18] ποντίφικα, κάθε βασιλιάς θα φαινόταν φτωχός και ασήμαντος· κάθε άνθρωπος, ακόμα και ο πιο ματαιόδοξος, θα αναγνώριζε την ήττα του· κάθε πλούσιος παραδομένος στη χλιδή, θα θεωρούσε τη ζωή του ασκητική· κάθε ματσωμένος, ακόμα και μεγαλοτραπεζίτης, θα θωρούσε τον πλούτο μας με φθόνο. Αυτά είναι τα στολίδια που διαφύλαξα και πλήθυνα.

Πέτρος. Πες μου, όμως, ποιος ήταν εκείνος που καταφόρτωσε και μόλυνε πρώτος την εκκλησία με τέτοια στολίδια, όταν ο Χριστός θέλησε τούτη να είναι εντελώς αγνή κι απαλλαγμένη από τέτοια πράγματα;

Ιούλιος. Πώς σχετίζεται αυτό με όσα συζητάμε; Το πρώτο και κυριότερο είναι να τα έχουμε, να τα ελέγχουμε και να τα απολαμβάνουμε. Κάποιοι, βέβαια, λένε ότι κάποιος Κωνσταντίνος εκχώρησε όλη τη μεγαλοπρέπεια της εξουσίας του στον ποντίφικα της Ρώμης, τον Σίλβεστρο: τα φάλαρα, τα άλογα, τα άρματα, το κράνος, τον ζωστήρα, τη χλαμύδα, την προσωπική του φρουρά, τα ξίφη του, τα χρυσά του (από ατόφιο, μάλιστα, χρυσάφι) στέμματα, τους στρατούς του, τις στρατιωτικές μηχανές, πόλεις και βασίλεια.

Πέτρος. Υπάρχουν αξιόπιστα τεκμήρια για αυτήν τη δωροδοσία;

Ιούλιος. Τίποτα άλλο από ένα κείμενο που έχει παρεμβληθεί στους κανόνες του Δεκρέτου[19].

Πέτρος. Μα τότε πιθανότατα να αποτελεί ένα μύθευμα.

Ιούλιος. Αυτό υποθέτω κι εγώ ο ίδιος. Ποιος λογικός άνθρωπος θα κατέλιπε τόσο μεγαλειώδη εξουσία ακόμα και στον Πατέρα του; Εμάς, όμως, μας συμφέρει να το πιστεύουμε. Κι όταν κάποιοι λεπτολόγοι επιχειρούν να το διαψεύσουν, τότε εμείς τους εξαναγκάζουμε σε απόλυτη σιωπή.

Πέτρος. Εσύ, πάντως, εξακολουθείς να μιλάς αποκλειστικά για πράγματα εγκόσμια.

Ιούλιος. Και συ, απ’ την άλλη, μπορεί να ονειρεύεσαι εκείνη την αρχαία εκκλησία, στην οποία, ανάμεσα σε επισκόπους που λιμοκτονούσαν, έπαιζες τον ρόλο του φερέπονου ποντίφικα, υπομένοντας τη φτώχεια, το ιδροκόπημα, τους κινδύνους και χίλιες άλλες δυσφορίες. Με το πέρασμα του χρόνου, όμως, οι συνθήκες βελτιώθηκαν άρδην. Τώρα ο Ρωμαίος ποντίφικας είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Συ απλώς έφερες τον τίτλο του ποντίφικα. Μακάρι να μπορούσες να δεις σήμερα τους ιερούς ναούς που ανεγέρθηκαν με τα χρήματα βασιλιάδων· αμέτρητους ιερείς να είναι διεσπαρμένοι παντού -κι όλους τους να απολαμβάνουν πλούσια εισοδήματα· επισκόπους να αφεντεύουν οπλοστάσια και πλούτη όμοια με εκείνα μεγαλορηγάδων· τα υπέρλαμπρα παλάτια των ιερέων. Κι ακόμα περισσότερο, μακάρι να μπορούσες να δεις στη Ρώμη τους καρδιναλίους με τους μαβιούς μανδύες και την κουστωδία ακολούθων· άλογα περισσότερα κι από όσα έχουν οι βασιλείς· μουλάρια χρυσοντυμένα και πάνω τους πετράδια, και μερικά πεταλωμένα με ασήμι. Μακάρι να μπορούσες να δεις τον ανώτατο ποντίφικα να μεταφέρεται στους ώμους στρατιωτών σε θρόνο ψηλό, και με το πλήθος να παραληρεί σε κάθε κίνηση του χεριού του· να ακούσεις το βρόντημα των κανονιών, το σάλπισμα των τρομπετών, αλλά και τις σάλπιγγες να ηχούν δυνατά, το πυροβολικό να εξαπολύει κεραυνοβολήματα, το πλήθος να καταχειροκροτεί, τα επιφωνήματα, τους πυρσούς να ανάβουν όλοι μαζί σαν φωτοπλημμύρα, μα και τους επιφανέστερους ηγεμόνες να σπεύδουν να φιλήσουν τα ευλογητά μου πόδια. Μακάρι να μπορούσες να δεις τον ιερέα αυτόν της Ρώμης να στέφει βασιλιά τον Ρωμαίο αυτοκράτορα τοποθετώντας στο κεφάλι του χρυσή κορώνα με το πόδι του[20]. Σκέψου δε, μάλιστα, ότι ο Ρωμαίος αυτοκράτορας θεωρείται ο βασιλεύς των βασιλέων, αν βέβαια έχουν κάποια αξία όσα έχουν θεσπιστεί, διότι, κατά τα άλλα, σε τούτον δεν δίνεται τίποτε άλλο από τη σκιά ενός μέγιστου ονόματος[21]. Σε ρωτώ, λοιπόν: εάν έβλεπες και τα άκουγες όλα αυτά, τι θα είχες να πεις;

Πέτρος. Θα έλεγα ότι έχω μπροστά μου έναν τύραννο. Κι όχι τύραννο με κοσμική εξουσία. Θα έλεγα ότι στέκεται ενώπιόν μου ένας εχθρός του Χριστού, μια μάστιγα της εκκλησίας.

Ιούλιος. Δεν θα τα’ λεγες αυτά εάν έβλεπες έστω και έναν δικό μου θρίαμβο, ας πούμε εκείνον που διεξήγαγα στην Μπολόνια, ή εκείνον που οργάνωσα στη Ρώμη μετά την ήττα των Βενετών, ή εκείνον που έστησα πάλι στη Ρώμη κατά την επιστροφή μου από την Μπολόνια, ή εκείνον που οργάνωσα τελευταία μετά την πέραν κάθε προσδοκίας συντριβή των Γάλλων στη Ραβένα. Αχ και να’ βλεπες τα πουλάρια, τα άτια, τους αρματωμένους στρατιώτες σε παράταξη, τις εκθαμβωτικές αρματωσιές των στρατηγών, την όψη των πανέμορφων και διαλεγμένων αγοριών, πυρσούς να αστράφτουν παντού, την εντυπωσιακή εμφάνιση των κινητών βάθρων, την πομπή των επισκόπων, την περιωπή των καρδιναλίων, τα τρόπαια, τα λάφυρα, τις επευφημίες του πλήθους και των στρατιωτών να αντηχούν ως τους ουρανούς, το χειροκρότημα να απλώνεται παντού, τα βούκινα να σαλπίζουν, τα τρομπόνια να βρυχώνται, τα κανόνια να αστραποβολούν, τα νομίσματα να σκορπίζονται στο πλήθος! Και να’ βλεπες κι εμένα -κεφαλή και πρωτοστάτη της πομπής- να με μεταφέρουν ψηλά σαν θεό: τότε θα’ λεγες ότι οι Σκιπίωνες και οι Αιμίλιοι και οι Αύγουστοι φαντάζουν πλάι μου κοινοί και αδέκαροι.

Πέτρος. Ήμαρτον! Με κούρασες πια με τους θριάμβους σου, υπερφίαλε στρατιώτη! Έχω φτάσει να προτιμώ αυτούς τους Εθνικούς, αφού τόση απέχθεια μου προκαλείς εσύ: εσύ που βάλθηκες να οργανώνεις θριάμβους για να πανηγυρίσεις τους τόσους Χριστιανούς στρατιώτες που μακελεύτηκαν εξαιτίας σου, εσύ, ο αγιότατος εν Χριστώ πατέρας, που οδήγησες στην εξόντωση λεγεώνες ολόκληρες και που δεν κέρδισες για τον Χριστό ούτε μια ψυχούλα με τα λόγια και το παράδειγμά σου. Τι στοργικός πατέρας που στάθηκες! Πανάξιος βικάριος του Χριστού που παραμέλησε τον εαυτό του για να υπηρετήσει όλους τους ανθρώπους… Εσύ, προκειμένου να σώσεις το νοσηρό τομάρι σου, έφερες την καταστροφή σε όλη τη γη.

Ιούλιος. Τούτα τα λες επειδή φθονείς τη δόξα μας, κι επειδή συνειδητοποιείς πόσο ταπεινή στάθηκε η επισκοπεία σου συγκρινόμενη με τη δική μας.

Πέτρος. Τολμάς θρασύγλωσσε να συγκρίνεις τη δόξα σου με τη δική μου; Δόξα που δεν είναι δική μου μα του Χριστού; Πρώτα από όλα, αν τουλάχιστον παραδέχεσαι ότι ο Χριστός είναι ο ανώτατος και αληθέστατος ηγεμόνας της εκκλησίας, θυμήσου ότι σε μένα έδωσε τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών[22], σε μένα ανέθεσε να βοσκάω τα πρόβατά του[23], τη δική μου πίστη επαίνεσε ανοιχτά[24]. Εσένα σε έκαναν Πάπα τα χρήματα, η ενασχόληση με τα εγκόσμια και οι ραδιουργίες -αν μπορείς εσύ να αποκαλείσαι «Πάπας». Εγώ κέρδισα για τον Χριστό χιλιάδες ψυχές, ενώ εσύ τις οδήγησες στην εξολόθρευση. Πρώτος εγώ κήρυξα στη Ρώμη που ήταν έως τότε ειδωλολατρική, ενώ εσύ διέπρεψες στο να καταστήσεις τον Χριστιανισμό ειδωλολατρικό. Εγώ θεράπευσα αρρώστους μόνο με τη σκιά του κορμιού μου[25], λύτρωσα δαιμονισμένους, επανέφερα στη ζωή νεκρούς[26] και έφερα άφθονη ευλογία σε κάθε μέρος που επισκέφτηκα. Τι κοινό έχουν με όλα αυτά οι θρίαμβοί σου; Εγώ ήμουν σε θέση με μια μου λέξη να παραδώσω στον Σατανά όποιον επιθυμούσα: η Σαπφείρα και ο άνδρας της βίωσαν την έκταση της δύναμής μου[27]. Αλλά όποια δύναμη είχα, τη χρησιμοποίησα προς όφελος όλων. Εσύ δεν ωφέλησες κανέναν, και χρησιμοποίησες όση δύναμη είχες (ακόμη κι εκείνη που δεν είχες) για να φέρεις τον όλεθρο σε όλο τον κόσμο.

Ιούλιος. Εκπλήσσομαι που δεν συμπεριλαμβάνεις στη λίστα με τα πράγματα που σου περιποιούν τιμή τη φτώχεια, τις αγρυπνίες, το ιδροκόπημα, τις δίκες, τη φυλακή, τις αλυσίδες, τον εξευτελισμό, τα χτυπήματα και, τελικά, τη σταύρωση.

Πέτρος. Καλά κάνεις και μου τα θυμίζεις αυτά. Πράγματι, για αυτά θα έπρεπε να είμαι ακόμα πιο υπερήφανος από όσο για τα θαύματα που έκανα. Ο Χριστός μας πρόσταξε να χαιρόμαστε και να αγαλλιάζουμε με αυτά τα πράγματα, και για τούτα ακριβώς μας αποκάλεσε μακαρίους[28]. Και σωστά μιλά κι ο συναπόστολος Παύλος. Όταν καυχιέται για τα πεπραγμένα του, δεν μνημονεύει πόλεις που εκπορθήθηκαν, δεν κάνει λόγο για στρατιές που εξοντώθηκαν, ούτε για ηγεμόνες που παρακινήθηκαν σε πόλεμο, ούτε παρουσιάζεται, βέβαια, ως ξιπασμένος τύραννος. Αναφέρεται σε ναυάγια, σε φυλακίσεις, σε μαστιγώματα, σε κινδύνους και παγίδες[29]. Αυτός είναι ο αληθινός αποστολικός θρίαμβος, αυτή είναι η δόξα του Χριστιανού στρατηγού. Ο Παύλος φουσκώνει από υπερηφάνεια για τον αριθμό των ανθρώπων που αναγέννησε ως Χριστιανούς[30], για εκείνους που έφερε ξανά στο μονοπάτι της ευσέβειας, κι όχι για το πόσες χιλιάδες δουκάτα στοίβαξε. Και εμάς, ακόμα και οι φαύλοι θα μας δοξολογούν σε αιώνιο θρίαμβο, ενώ εσένα δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν θα σε καταραστεί -με μόνη εξαίρεση το σινάφι και τους αυλοκόλακές σου.

Ιούλιος. Πρώτη φορά ακούω τέτοια πράγματα.

Πέτρος. Σε πιστεύω. Πού να βρεις χρόνο να μελετήσεις τα Ευαγγέλια, ή να διαβάσεις τις επιστολές του Παύλου και τις δικές μου, όταν ήσουν απορροφημένος στην οργάνωση τόσων αντιπροσωπειών, συνθηκών, πολεμικών ασκήσεων και θριάμβων; Οι άλλες τέχνες απαιτούν νου απαλλαγμένο από ευτελείς ανησυχίες. Κι η διδασκαλία του Χριστού απαιτεί καρδιά αποκαθαρμένη πλήρως από έγνοιες για τα εγκόσμια. Ο δάσκαλός μας δεν κατέβηκε στη γη από τους ουρανούς για να μεταδώσει στους θνητούς μια εύκολη ή τετριμμένη φιλοσοφία. Η δέσμευση στη χριστιανική ζωή δεν είναι για φυγόπονους και βολεμένους. Ο Χριστιανός πρέπει να αποφεύγει όλες τις απολαύσεις σαν δηλητήριο, να ποδοπατά τα πλούτη σαν λασπουριά, να μην λογαριάζει καθόλου τη ζωή: αυτή είναι η δέσμευση του Χριστιανού ανθρώπου. Όλα αυτά, φυσικά, φαντάζουν αβάσταχτα σε εκείνους που δεν καθοδηγούνται από το πνεύμα του Χριστού, μα καταφεύγουν σε λόγια κενά και τηρούν απλώς τα τελετουργικά, προσθέτοντας έτσι ένα ψεύτικο σώμα σε μια ψεύτικη κεφαλή -μια κεφαλή που σίγουρα δεν είναι του Χριστού.

Ιούλιος. Μα ποιο αγαθό θα μου απομείνει εάν μου στερήσεις τα χρήματα, εάν μου αρπάξεις τη βασιλεία, εάν με απογυμνώσεις από τιμή, εάν μου απαγορεύσεις τις απολαύσεις κι αν, στο τέλος, μου αφαιρέσεις τη ζωή;

Πέτρος. Μήπως άραγε θεωρείς τον Χριστό δυστυχή που, αν και ήταν υπέρτατος από κάθε άποψη, έγινε το γέλασμα όλων[31]; Πέρασε ολόκληρη τη ζωή του μέσα στη φτώχεια, τον ιδρώτα, την πείνα, τη δίψα και τη στέρηση μέχρι που τελικά βρήκε τον πιο ατιμωτικό θάνατο.

Ιούλιος. Λοιπόν, μπορεί να βρει κάποιους να τον επαινέσουν, αλλά κανέναν να τον μιμηθεί, στη σημερινή εποχή.

Πέτρος. Κι όμως, σε τελική ανάλυση, το να επαινείς κάποιον είναι το ίδιο με το να αποτελεί για σένα αντικείμενο μίμησης. Ο Χριστός δεν στερεί από τους ανθρώπους τα αγαθά, μόνον τους πλουτίζει με αγαθά αληθινά κι αιώνια αντί για ψεύτικα. Μα δεν το κάνει αυτό παρά εάν πρώτα οι ίδιοι οι άνθρωποι αποκηρύξουν και αποκαθαρθούν από όλα τα εγκόσμια αγαθά. Όπως ήταν ο ίδιος εντελώς επουράνιος, έτσι ήθελε το σώμα του, δηλαδή η εκκλησία του, να ομοιάζει σε αυτόν κατά το μέγιστο δυνατόν, να είναι, δηλαδή, αποκομμένη από έγνοιες για τα εγκόσμια. Πώς θα μπορούσε να ταυτιστεί η εκκλησία με εκείνον που βρίσκεται στους ουρανούς εάν εξακολουθούσε να κυλιέται στον βούρκο της γης; Όταν όμως η εκκλησία είναι απαλλαγμένη από όλες τις επίγειες ανέσεις αλλά και -πράγμα πιο σημαντικό- από τα επίγεια πάθη, τότε επιτέλους ο Χριστός φανερώνει τον πλούτο του. Και στη θέση των μελωμένων μα τελικά πικρών απολαύσεων που αφήνει ο άνθρωπος πίσω, χαρίζει τη γεύση ουρανίων τέρψεων, που υπερέχουν τόσο πολύ από τα πλούτη που ο άνθρωπος απαρνήθηκε.

Ιούλιος. Ποιες εννοείς;

Πέτρος. Μήπως θαρρείς πως συνιστούν ευτελή πλούτο τα δώρα της προφητείας, της γνώσης, της ικανότητας να κάνεις θαύματα[32]; Νομίζεις ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι κάτι το ασήμαντο, όταν εκείνος που τον δέχεται μέσα του, έχει στην πραγματικότητα τα πάντα; Ή μήπως νομίζεις ότι εμείς εδώ στον παράδεισο ζούμε σαν φτωχοί; Όσο περισσότερο υποφέρει κάποιος στη γη, τόσο πιο άφθονη θα είναι η ευφροσύνη του εν Χριστώ. Όσο πιο φτωχός είναι στη γη, τόσο πιο πλούσιος θα είναι εν Χριστώ. Όσο πιο ταπεινός στη γη, τόσο πιο εξυψωμένος και τιμημένος. Όσο λιγότερο ζει στον κόσμο, τόσο περισσότερο θα ζει εν Χριστώ. Κι επειδή ο Χριστός θέλησε ολόκληρο το σώμα του να είναι απολύτως αγνό, τούτο ισχύει πάνω από όλα για τους υπηρέτες του, δηλαδή τους επισκόπους. Κι όποιος είναι ο σπουδαιότερος από αυτούς, τούτος πρέπει να ομοιάζει κατά τον μέγιστο δυνατό βαθμό στον Χριστό, και να απέχει και να είναι αποδεσμευμένος από όλα τα εγκόσμια αγαθά. Εγώ όμως βλέπω να συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: κείνος που θέλει να περνιέται για όμορος ή όμοιος με τον Χριστό, έχει χωθεί πιο βαθιά σε βρωμοδουλειές από κάθε άλλον άνθρωπο. Όλο χρήματα, ισχύς, στρατεύματα, πόλεμοι, συμμαχίες -για να μην επεκταθώ και στα ιδιωτικά του πάθη. Και παρόλο που έχεις απομακρυνθεί περισσότερο από κάθε άλλον άνθρωπο από τον Χριστό, εντούτοις χρησιμοποιείς το όνομα του Χριστού για να φουσκώσεις κι άλλο την καυχησιά σου. Συμπεριφέρεσαι σαν τύραννος του κόσμου τούτου, επικαλούμενος το όνομα εκείνου που περιφρόνησε τη βασιλεία της γης. Και αξιώνεις να σου αποδίδονται οι τιμές που οφείλονται στον Χριστό, παρόλο που είσαι στ’ αλήθεια εχθρός του. Ευλογείς τους άλλους, αλλά εσύ ο ίδιος είσαι καταδικασμένος. Ανοίγεις τις πύλες του παραδείσου σε άλλους, ενώ εσύ είσαι αποκλεισμένος από αυτόν. Εξαγιάζεις ενώ σε διαβολοστέλνουν. Επιβάλλεις ακοινωνησία, εσύ που δεν κοινωνείς τίποτε το άγιο. Σε τι διαφέρεις τελικά από τον σουλτάνο, εκτός από το ότι εσύ καλύπτεσαι πίσω από το όνομα του Χριστού; Δίχως άλλο, κι οι δυο έχετε τα ίδια μυαλά και τον ίδιο ξεπεσμό, μα η μέγιστη πανούκλα για ολόκληρο τον κόσμο είσαι εσύ.

Ιούλιος. Μα εγώ δεν ήθελα τίποτε άλλο από το να περικοσμήσω την εκκλησία με όλα τα αγαθά. Λένε άλλωστε ότι ο Αριστοτέλης χώρισε τα αγαθά σε τρεις κατηγορίες: τα εξωτερικά, τα σωματικά και τα ψυχικά[33]. Εγώ, λοιπόν, δεν ήθελα να ανατρέψω αυτήν τη σειρά. Ξεκίνησα με τα αγαθά που κομίζει η τύχη. Και θα είχα ίσως φθάσει σταδιακά και στα ψυχικά εάν δεν με είχε αρπάξει από τη γη ο πρόωρος θάνατος.

Πέτρος. Πρόωρος, πράγματι, στα εβδομήντα σου! Μα γιατί βάλθηκες να ανακατέψεις φωτιά και νερό;[34]

Ιούλιος. Λοιπόν, αν δεν είχαμε στην κατοχή μας υλικά αγαθά, ο λαός θα θεωρούσε οτιδήποτε κι αν λέγαμε τρίχες κατσαρές[35] ενώ τώρα μας μισούν και μας φοβούνται[36]. Και, τέλος πάντων, σύσσωμη η χριστιανική πολιτεία θα κατέρρεε εάν δεν μπορούσε να προστατευτεί απέναντι σε εχθρικές δυνάμεις.

Πέτρος. Κι όμως· αν ο χριστιανικός λαός έβλεπε σε σένα τα αληθινά δώρα του Χριστού, όπως την αγιότητα του βίου, την ιερότητα του κηρύγματος, την ολόθερμη αγάπη, την προφητεία, την αρετή, τότε θα σε είχαν σε πολύ μεγαλύτερη υπόληψη, αφού, περιφρονώντας τα εγκόσμια, θα αποκτούσες στα μάτια τους μια λάμψη υπερκόσμια. Κι η χριστιανική πολιτεία θα άκμαζε ακόμα περισσότερο εάν οι εθνικοί έβρισκαν σε αυτήν απτά παραδείγματα περιφρόνησης των απολαύσεων, της τρυφής, της εξουσίας και του θανάτου. Για την ώρα, όχι μόνον έχει συρρικνωθεί, αλλά αν παρατηρήσεις προσεκτικά, θα δεις ότι οι περισσότεροι Χριστιανοί είναι τέτοιοι μόνον κατά το όνομα. Και σε ρωτώ: όσο ήσουν ο ανώτατος ποιμένας της εκκλησίας, δεν αναρωτήθηκες ποτέ πώς γεννήθηκε, πώς επεκτάθηκε και πώς εδραιώθηκε η εκκλησία; Θαρρείς πως τούτο έγινε με πολέμους, πλούτη και άλογα; Τουναντίον, τούτο κατορθώθηκε με την εγκαρτέρηση, με το αίμα των μαρτύρων και το δικό μας, με φυλακίσεις και μαστιγώματα. Ισχυρίζεσαι ότι έχεις «επεκτείνει» την εκκλησία, τη στιγμή που εκείνοι που θα έπρεπε να την υπηρετούν ζαλώνονται εγκόσμιες εξουσίες. Την αποκαλείς «περικοσμημένη» ενώ ασχημαίνει μες στα αγαθά και τις απολαύσεις του κόσμου τούτου. Την αποκαλείς «προστατευμένη» όταν, για τον ψωρομισθό των ιερέων έχει εμπλακεί ολόκληρος ο κόσμος σε καταστροφικούς πολέμους. Την αποκαλείς «ακμάζουσα» ενώ την έχουν κατακυριεύσει οι απολαύσεις των εγκοσμίων. Εσύ θεωρείς ότι βρίσκεται σε κατάσταση «ηρεμίας», μόνον όσο κανείς δεν διαμαρτύρεται για το γεγονός ότι έχει παραδοθεί σε πλούτη και κακίες. Απένειμες δε αυτές τις απατηλές προσηγορίες στους ηγεμόνες, οι οποίοι, με οδηγό εσένα, έμαθαν να αποκαλούν ανήκουστες λεληλασίες και βάναυσους πολέμους «υπεράσπιση του Χριστού».

Ιούλιος. Μου λες πράγματα που δεν είχα ξανακούσει ποτέ.

Πέτρος. Μα τι τέλος πάντων σου δίδαξαν όσοι κήρυτταν τον θείο λόγο πλάι σου;

Ιούλιος. Ποτέ μου δεν άκουσα τίποτα άλλο παρά σκέτο έπαινο από αυτούς. Διακήρυσσαν σε όλους τους τόνους και με φανταχτερές λέξεις, ότι ήμουν ο Δίας που αφεντεύει τον κόσμο με το αστροπελέκι του, ότι αποτελώ ενός είδους θεό, ότι είμαι ο σωτήρας όλου του κόσμου, και πάμπολλα άλλα παρόμοια.

Πέτρος. Δεν μου κάνει καμία εντύπωση ότι δεν βρέθηκε κανείς να σε αρτύσει, όταν κατάντησες αλάτι ανάλμυρο και ανούσιο[37]. Γιατί ο αληθινός ρόλος του αποστόλου είναι να κηρύττει τον Χριστό στους άλλους, με τη μέγιστη δυνατή αγνότητα.

Ιούλιος. Δεν θα μου ανοίξεις, λοιπόν!

Πέτρος. Πιο εύκολα θα άνοιγα τις πύλες σε οποιοδήποτε άτομο, παρά σε μια τέτοια πανούκλα. Άλλωστε, εμείς εδώ είμαστε όλοι αφορισμένοι, σύμφωνα με όσα λες. Να σου δώσω όμως μια φιλική συμβουλή; Έχεις στη διάθεσή σου μια ομάδα γεροδεμένων ανδρών, η περιουσία σου είναι τεράστια, κι η οικοδομική σου δραστηριότητα είναι αξιόλογη. Χτίσε λοιπόν έναν νέο παράδεισο για σένα, μόνο φρόντισε να είναι καλά οχυρωμένος ώστε να μην μπορούν να τον εκπορθήσουν τα πονηρά δαιμόνια.

Ιούλιος. Όχι. Θα κάνω αυτό που μου επιτάσσει η αξιοπρέπειά μου. Θα περιμένω ακόμα μερικούς μήνες και, όταν ο στρατός μου αυξηθεί κι άλλο, θα έρθω εδώ να πετάξω πολλούς από εσάς έξω με το ζόρι, αν δεν παραδοθείτε. Είμαι, άλλωστε, απολύτως βέβαιος ότι σύντομα θα βρεθούν στο πλάι μου χιλιάδες χιλιάδων στρατιώτες που θα χαθούν στους πολέμους.

Πέτρος. Τι μάστιγα είναι αυτός! Ω, δυστυχισμένη εκκλησία! -Εσύ, Πνεύμα, έλα εδώ. Προτιμώ να μιλάω μαζί σου παρά με αυτό το απεχθές τέρας.

Πνεύμα. Τι συμβαίνει;

Πέτρος. Δεν μου λες, είναι κι οι υπόλοιποι επίσκοποι σαν αυτόν;

Πνεύμα. Αλεύρι απ’ τον ίδιο μύλο είναι όλοι τους[38], μα τούτος δώ είναι ο μπροστάρης τους.

Πέτρος. Να υποθέσω ότι ήσουν εσύ που τον υποκίνησες σε όλα αυτά τα εγκλήματα;

Πνεύμα. Κάθε άλλο! Αυτός προπορευόταν τόσο πολύ, που δεν μπορούσα να τον προφτάσω ούτε και με τη βοήθεια των φτερών μου.

Πέτρος. Πραγματικά δεν είναι να απορεί κανείς που τόσο λίγοι άνθρωποι καταφέρνουν να εισέλθουν εδώ, όταν τέτοιες λέρες έχουν αναλάβει τη διακυβέρνηση της εκκλησίας. Αλλά κάτι μου λέει ότι ο απλός κόσμος μπορεί ακόμα να θεραπευθεί. Κι ότι είναι μόνον ο τίτλος του «ποντίφικα» που παρακινεί τον κόσμο να αποτίει τιμές σε μια τόσο σιχαμερή καταβόθρα.

Πνεύμα. Αυτό που λες είναι αλήθεια. Αλλά ο διοικητής μου μου κάνει νόημα τόση ώρα, και τώρα κοπανάει και το μπαστούνι του. Αντίο, λοιπόν!

~.~