*

Λογοθεσίες από τον
ΗΡΑΚΛΗ ΛΟΓΟΘΕΤΗ

~

Με ποιόν να πας και ποιόν ν’ αφήσεις;

Τα βιβλία είναι καλοί φίλοι του ανθρώπου αλλά ο συνωστισμός τους προξενεί αργά η γρήγορα γενικευμένη κρίση ζηλοτυπίας που κλιμακώνεται εν μέσω εμπρηστικών τριβών και μισαλλοδοξίας. Αναπτύσσεται μία διάθεση εκτοπισμών, απειλούνται συρράξεις και ο αναγνώστης που κινδυνεύει να βρεθεί μεταξύ διασταυρούμενων πυρών καταφεύγει στην ύστατη αποτρεπτική χειρονομία. Προσθέτει στις ήδη υπάρχουσες μια ακόμα βιβλιοθήκη και αποδύεται σε μια επιχείρηση αποσυμφορήσεως που μοιραία προκαλεί νέα εμφράγματα. Διότι η βιβλιοθηκονομία είναι σπουδαία επιστήμη επειδή καταπιάνεται με δυσεπίλυτα προβλήματα. Η μεθοδολογία της έχει την αυστηρότητα συνεσταλμένης γεροντοκόρης: μαγνητίζεται από τους σκοπέλους που προσπαθεί να αποφύγει και όσο εξελίσσεται, η διχοστασία της εντείνεται. Στον Μεσαίωνα, ροδαλά αγορίστικα κωλαράκια και ασχημάτιστα κοριτσίστικα στήθη ήταν αδύνατον να συνυπάρξουν στις εικονογραφημένες εκδόσεις περί του φύλου των αγγέλων. Τα εγχειρίδια δαιμονολογίας χωρίζονταν από τις θεολογικές πραγματείες μ’ ένα τείχος εξορκισμών και οι αποκηρυγμένοι συγγραφείς φυλακίζονταν σε αποστειρωμένες αίθουσες μακριά από τους εγκεκριμένους. Στη βικτωριανή περίοδο, οι κυρίες που επιμελούνταν τη σύνθεση της οικιακής βιβλιοθήκης απαγόρευαν την ερεθιστική επαφή μεταξύ συγγραφέων διαφορετικού φύλου, ιδιαίτερα αν ήταν έγγαμοι, ενώ στους ελεύθερους συζυγικών δεσμών επέτρεπαν να συσφίξουν τις σχέσεις τους στο ίδιο ράφι, πάντα υπό την επιστασία ενδιάμεσων ηλικιωμένων κηδεμόνων. Η προοδευτική εποχή μας επέλυσε βέβαια αυτά τα προβλήματα, καραδοκούν όμως άλλα, περισσότερο πολύπλοκα. Σύμφωνα με την κρατούσα εθιμική τάξη τα λεξικά πάνε με τα λεξικά. Είναι όμως φρόνιμο να βάλεις το ομηρικό λεξικό του Πανταζίδου δίπλα στο λεξικό των συνθετών του Καντέ αντί να εξασφαλίσεις τη συνακρόασή του με τις σειρήνες της Οδύσσειας; Οι βιογραφίες πάνε με τις βιογραφίες, αλλά μπορείς να τοποθετήσεις τη βιογραφία του σκυθρωπού Καντ από τον επίσης φιλόσοφο Ερνστ Κασσίρερ πλάι στη βιογραφία του φασαριόζου Τζόυς από τον Παίηντερ; Τα απομνημονεύματα πάνε με τα απομνημονεύματα, αλλά σου πάει η καρδιά να χωρίσεις τις αναμνήσεις της Σελέστ Αλμπαρέ από το έργο του λεπτοφυούς Προυστ και να την υποχρεώσεις να υφίσταται, πλάτη με πλάτη, τους κομπασμούς και το άγαρμπο φλερτ του αρειμάνιου στρατηγού Σαράϊγ; Λύση ασφαλώς υπάρχει αλλά είναι δαπανηρή: δύο αντίτυπα για κάθε αμφιλεγόμενη κατάταξη. Ένα πιστό στο είδος και στη σειρά του κι ένα να λιποτακτεί προς τις εκλεκτικές συγγένειες της καρδιάς του.

///

Καταλάβαμε!

Γιατί οι Έλληνες παραμένουν σε οικονομική κατάθλιψη ενώ η ελληνική οικονομία έχει βελτιωθεί αισθητά; Αυτό αναρωτιέται ο κ. Μιχάλης Αργυρού, πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, σε άρθρο του στο Πρώτο Θέμα (21.11. 2024), και προσφέρει ομολογουμένως διασκεδαστικές απαντήσεις.

1. Έχετε την εντύπωση ότι οι δείκτες ευημερούν αλλά οι άνθρωποι πένονται; Αυτό συμβαίνει διότι είσαστε στουρνάρια, ή λιγότερο ωμά, διότι «στην Ελλάδα το επίπεδο οικονομικής γνώσης στον γενικό πληθυσμό είναι πολύ χαμηλό. Γενικότερα στο σύνολο του δείγματος, πιθανότατα το ποσοστό λάθος αντίληψης θα έχει ισχυρή συσχέτιση με το επίπεδο της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης σε κάθε χώρα».

2. Βρίσκετε τα νοίκια υψηλά, το ρεύμα ακριβό και τα τρόφιμα πανάκριβα; Φταίει το ότι βλέπετε το καλάθι μισοάδειο ενώ πρέπει να το δείτε μισογεμάτο, πράγμα αναγκαίο «για να συνεχίσουμε να βελτιωνόμαστε και να καταγράφουμε υψηλότερο επίπεδο κοινωνικής ικανοποίησης και αποδοχής».

3. Πιστεύετε ότι είστε φτωχοί; Τυπικό σφάλμα αυτοκατάταξης. Είστε πλουσιότεροι απ’ όσο νομίζετε αλλά δεν το αντιλαμβάνεστε, «διότι η αρνητική εμπειρία της μεγάλης κρίσης της περασμένης δεκαετίας έχει πολύ μεγάλη μνήμη, έχει σημαδέψει την εθνική κοινωνική ψυχολογία».

4. Βλέπετε απαισιόδοξα το μέλλον; Είσαστε θύματα της προπαγάνδας που «αναπαράγεται και ενισχύεται από μία βιομηχανία μιντιακού πεσιμισμού, μιζεραμπλισμού και μηδενισμού»!

5. Πως θ’ αλλάξουν οι κατάφωρα λανθασμένες αντιλήψεις που έχετε; Με την ενίσχυση της επικοινωνιακής μας πολιτικής. «Για να το κάνουμε αυτό είναι απαραίτητο ν’ αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουν τα πράγματα οι opinion makers και να τους εξηγήσουμε ότι η οικονομία πάει πολύ καλύτερα απ’ ότι νομίζουν».

Προφανώς αγαπητοί Συνέλληνες, αν και είσαστε στουρνάρια, θα εννοήσατε ότι τα πάντα είναι θέμα αντίληψης που δεν είναι απαραίτητο να έχει σχέση με την βιωμένη πραγματικότητα. Δεν χρειάζεται ν’ αλλάξουν τα πράγματα αλλά ο τρόπος που τα βλέπουμε. Καταλάβατε; Καταλάβαμε να λέτε.

///

Υπερτερεί συντριπτικώς…

Ο πόλεμος εκτός από τα υλικά ερείπια, τους νεκρούς και τους σακατεμένους, αφήνει πίσω του ηθικά, αισθητικά και διανοητικά μπάζα για τα οποία δεν έχει ακόμα επινοηθεί το κατάλληλο απορριμματοφόρο. Η συμφορά, αποτελώντας το χειρότερο είδος νουθεσίας, εγγυάται την έντοκη επανάληψή της, γιατί οι άνθρωποι γυρίζουν από τα πεδία των μαχών με λιγότερες διαστάσεις. Πιο φτενοί από χαρτόνι, πιο φτηνοί στην εξαγορά της απελπισίας τους, πιο χειραγωγήσιμοι από τους φανατικούς. Η μαθητεία στον φόνο φέρνει δυσμάθεια στον έρωτα αφού το μόνο που σε μαθαίνει ο πόλεμος είναι να ξεμαθαίνεις τη ζωή. Η εμπειρία του είναι αμετάφραστη γι αυτό οι παλιοί στρατιώτες ψελλίζουν ασυναρτησίες για το πεπρωμένο ή τις αρχαίες κατάρες. Το κακό πού τινάζεται από τις κάνες των όπλων πετρώνει στα στόματα. Οι απόμαχοι δυσκολεύονται στα ρήματα της ειρήνης γιατί ξεσκόλισαν τη γλώσσα του πολέμου και τα εφαρμοστικά εγχειρίδια της σφαγής. Συνήθισαν τη στενωσιά όπου το παράγγελμα είναι στεγνό, η διαταγή κοφτή και το σύνθημα στακάτο. Τούτη μάλιστα, η παρασημοφορημένη φτώχεια της εκφράσεως, μεταφέρεται στην κοινωνία. Ο αχός από τα τύμπανα φτάνει στα μετόπισθεν εκτοπίζοντας τα έγχορδα. Ο χορός της πλούσιας συνείδησης γίνεται άκαμπτος βηματισμός. Εδώ δεν υπάρχει θέση για τις φιγούρες της αμφιβολίας, τα λυγίσματα του σκεπτικισμού, τα τσακίσματα της ανακολουθίας. Όταν ηχεί το πολεμικό προσκλητήριο η στολή καταργεί την πολυχρωμία και οι λαοί στοιχίζονται σε στάση προσοχής. Η οριακή ύπαρξη εξορίζεται επειδή ο κόσμος συμπιέζεται στο ασφυκτικό δίπολο φίλος ή εχθρός και ο καθένας πρέπει να πάρει θέση εδώ ή εκεί. Υπό την πίεση των συνθηκών άνθρωποι ευρείας καλλιέργειας και λεπτού στοχασμού μετατρέπονται σε μουτζαχεντίν. Ο Τόμας Μαν επικροτεί τον πρωσικό μιλιταρισμό στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και ο Έζρα Πάουντ συντάσσεται με τον ιταλικό φασισμό στον δεύτερο. Υπάρχουν φυσικά και οι αναπόφευκτοι πόλεμοι για την κοινωνική δικαιοσύνη ή την εθνική απελευθέρωση. Και τότε ο επιτήδειος ουδέτερος ευλόγως στιγματίζεται. Το θλιβερό όμως είναι πως ακόμα και όταν η σύρραξη αφορά τη λεία μεταξύ κρατικών συμμοριών, πολλοί αισθάνονται την ανάγκη να διαλέξουν την (κατά τη γνώμη τους) καλύτερη πλευρά. Και τούτη η ανάγκη γίνεται εκβιαστικώς επιτακτική για ακόμα περισσότερους στην περίπτωση που ένας δικτάτορας στα πρόθυρα της παραφροσύνης εξαπολύει την απειλή πυρηνικού πολέμου.

///

Πόσοι φίλοι…

Είναι κρίμα που όταν χάνεται κάποιος, όπως τώρα ο Μιχάλης Γκανάς, δεν μαθαίνει ποτέ πόσους φίλους απέκτησε με τον θάνατό του. Κατά το πρότυπο μίας κυρίας που ξεκινά ένα βιβλίο της για τον Σάρτρ με την μνημειώδους εγωπάθειας φράση «Ο Σάρτρ με αγάπησε πολύ», οι όψιμοι αυτοί φίλοι εκθειάζουν περισσότερο τον εαυτό τους παρά τον εκλιπόντα. Περιγράφουν διεξοδικά πόσο τους εκτιμούσε ο νεκρός, με τι επιμονή τους κυνηγούσε στα τηλέφωνα για να τους εκφράσει το θαυμασμό του για το έργο τους, πόσο υπομονετικά περίμενε μετά από κάποια παρουσίαση για να τους σφίξει συγκινημένος το χέρι, τι ευγνωμοσύνη έδειχνε κάθε φορά που του έκαναν τη χάρη να τον προσέξουν.

Και τα δημοσιεύουν όλ’ αυτά, βιαστικά και ανερυθρίαστα, χωρίς καν να υποπτεύονται πόσο γελοίοι γίνονται.

///

*

*

*