*
ΟΙ ΗΠΑ ΣΗΜΕΡΑ #6
γράφει ο Κώστας Μελάς
~.~
1.
Ένα από τα θεμέλια της δασμολογικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ είναι η πεποίθηση ότι οι υψηλότεροι δασμοί θα αυξήσουν σημαντικά την απασχόληση στον τομέα της μεταποίησης. Η μεταποίηση θωρείται ότι αποτελεί τομέα υψηλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας μεσαίας ειδίκευσης, απαραίτητη βάση για τη δημιουργία σταθερών μεταποιητικών πυρήνων παραγωγής και σημαντική πηγή καινοτομίας.
Πολλοί υποστηρικτές της πολιτικής επιβολής των δασμών υποστηρίζουν ότι ο τομέας της μεταποίησης των ΗΠΑ έχει υποβαθμιστεί κυρίως λόγω της εύκολης πρόσβασης των ξένων αγαθών στις ΗΠΑ, κατά συνέπεια και των εμπορικών ελλειμμάτων που δημιουργούνται. Συνεπώς, σκέφτονται ότι η χρήση δασμών μπορεί να εξαλείψει τα εμπορικά ελλείμματα, να ενισχύσει τον εγχώριο μεταποιητικό τομέα και να αναιρέσει τις ζημιές του παρελθόντος που προκλήθηκαν την εποχή της παγκοσμιοποίησης.
Μερικοί από αυτούς επισημαίνουν την αμερικανική εμπειρία της εκβιομηχάνισης πίσω από τα υψηλά δασμολογικά τείχη στα τέλη του 19ου αιώνα, υποδηλώνοντας ότι αυτό μπορεί να αναπαραχθεί σήμερα. Όμως η εύκολη και απρόσεκτη ιστορική αναγωγή σε περασμένες ιστορικές περιόδους δεν είναι ο καλύτερος σύμβουλος για μελλοντικές λύσεις.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν τότε κυρίως μια αγροτική οικονομία, με ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας στη γεωργία που απελευθέρωσε μεγάλη προσφορά εργασίας για τη βιομηχανία (καθώς και για τον αναπτυσσόμενο τομέα των υπηρεσιών). Αυτή η πηγή προσφοράς εργασίας είχε εξαφανιστεί προ πολλού μέχρι το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά την μεταπολεμική περίοδο, υπήρξε μια σταθερή μείωση του μεριδίου απασχόλησης της μεταποίησης, καθώς οι εργαζόμενοι μετακινήθηκαν στον τομέα των υπηρεσιών, όπου η αύξηση της παραγωγικότητας (μέχρι πρόσφατα) ήταν χαμηλότερη από τον αντίστοιχο ρυθμό στη μεταποίηση. Όπως αναφέρεται[1], αυτό συνέβη σε όλες τις οικονομίες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, ανεξάρτητα από το αν είχαν εμπορικά ελλείμματα ή πλεονάσματα, και πουθενά αυτή η κατάσταση δεν έχει αντιστραφεί.
Ένα πρόβλημα για τη χρήση δασμών προκειμένου να επιτευχθεί η σημαντική ανάπτυξη της μεταποίησης μας υπενθυμίζει το θεώρημα συμμετρίας του Λέρνερ[2]. Σύμφωνα με τον Λέρνερ, ένας εισαγωγικός δασμός ισοδυναμεί με έναν φόρο εξαγωγής. Εάν μια χώρα σε πλήρη απασχόληση χρησιμοποιεί δασμούς για να παράγει περισσότερα από τα αγαθά που προηγουμένως εισήγαγε, η εργασία που απαιτείται για την παραγωγή τους θα προέρχεται από τον τομέα των εξαγωγών, χωρίς σαφή αντίκτυπο στην απασχόληση στον τομέα της μεταποίησης ή στο εμπορικό έλλειμμα.
Αλλά δεν θα μπορούσε η απαραίτητη εργασία να προέρχεται από τον τομέα των υπηρεσιών; Αυτό είναι πιο δύσκολο από ό,τι φαίνεται. Επειδή οι υπηρεσίες είναι κυρίως μη εμπορεύσιμες –δεν μπορούν να εισαχθούν και επομένως πρέπει να παρέχονται εγχώρια– ο τομέας των υπηρεσιών δεν μπορεί να συρρικνωθεί παρά μόνο εάν μειωθεί η εγχώρια κατανάλωση και η επιχειρηματική ζήτηση για υπηρεσίες. Έτσι, δεδομένων των πόρων της οικονομίας, η συνολική απασχόληση στον τομέα της μεταποίησης μπορεί να επεκταθεί μόνο εάν οι συνολικές δαπάνες της οικονομίας (𝐶+𝐼+𝐺), που περιλαμβάνουν τις δαπάνες για υπηρεσίες, μειωθούν σε σχέση με τη συνολική παραγωγή της (𝑌), με αποτέλεσμα υψηλότερες καθαρές εξαγωγές (𝑋−𝑀) και χαμηλότερη σχετική τιμή και προσφορά υπηρεσιών[3].
Με άλλα λόγια, οι δασμοί μπορούν υπό προϋποθέσεις να οδηγήσουν σε χαμηλότερα εμπορικά ελλείμματα ή μεγαλύτερα πλεονάσματα εάν πρόκειται να τονώσουν την μεταποίηση. Ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι δασμοί έχουν επηρεάσει ουσιαστικά τις εμπορικές ανισορροπίες, οι οποίες οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε μακροοικονομικά φαινόμενα όπως τα ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού[4] .
2.
Τέλος, υπάρχει η πιθανότητα οι ξένες επενδύσεις να κάνουν τη διαφορά στην επίλυση τέτοιων συμβιβασμών, προσθέτοντας στο απόθεμα κεφαλαίου των ΗΠΑ[5]. Ενώ στόχος της κυβέρνησης των ΗΠΑ είναι να προκαλέσει ένα κύμα ξένων επενδύσεων, πέρα από ένα (υψηλό) δασμολογικό επίπεδο που θέτει η κυβέρνηση των ΗΠΑ, ο δασμός δημιουργεί επίσης φυσικές δυνάμεις που τείνουν να απομακρύνουν τους ξένους επενδυτές, πιθανώς συμπεριλαμβανομένων ορισμένων ξένων εταιρειών που παράγουν σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως γνωρίζουμε ένα από τα κίνητρα των επιχειρήσεων που εξάγουν σε μια χώρα και στη συνέχεια αποφασίζουν να επενδύσουν στην ίδια χώρα (ΑΞΕ) είναι ο φόβος τους ότι δεν θα μπορούν να εξάγουν συνεχώς τα προϊόντα τους για διάφορους οικονομικούς και διοικητικούς λόγους. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, για παράδειγμα, μετά την αύξηση των δασμών, οι ατελώς ανταγωνιστικοί ξένοι εξαγωγείς που κερδίζουν προσόδους από τις πωλήσεις τους στις ΗΠΑ ίσως διαπιστώσουν ότι μπορούν ακόμα να αποκομίσουν σημαντικά κέρδη, αν και χαμηλότερα από πριν, μεταφέροντας μέρος της παραγωγής τους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εάν υπολογίσουν ότι τα κέρδη από την παραγωγή στις ΗΠΑ υπερβαίνουν τα κέρδη που αποκομίζουν παράγοντας εκτός ΗΠΑ και εξάγοντας στις ΗΠΑ, μπορεί να επιλέξουν να δημιουργήσουν εγκαταστάσεις παραγωγής στις ΗΠΑ.
Πρόκειται για μια «χονδροειδή» προσέγγιση η οποία δεν λαμβάνει υπόψη της πολλά από τα κόστη που πρέπει στην πράξη να αντιμετωπίσουν: για παράδειγμα τις υψηλότερες τιμές των ενδιάμεσων προϊόντων λόγω των δασμών, που προφανώς δεν παράγονται στις ΗΠΑ. Ένας ακόμη σοβαρότερος λόγος αμφιβολίας προκύπτει από τη συνεχιζόμενη αβεβαιότητα σχετικά με την δασμολογική πολιτική, καθώς οι επενδύσεις συνεπάγονται σημαντικό κόστος που μπορεί να ανακτηθεί μόνο σε πολύ μακροπρόθεσμους ορίζοντες, και πολλές φορές ποτέ!
Επιπλέον, υπάρχουν πρόσθετοι αποτρεπτικοί παράγοντες στην παρούσα περίπτωση των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας έλλειψης εργατικού δυναμικού, των μη φιλόξενων πολιτικών προς τους ξένους επισκέπτες[6], τους εργαζόμενους και τους φοιτητές, και πιθανών ανησυχιών για την θεσμική αδυναμία των ΗΠΑ.
Αυτό που συμβαίνει με τις εμπορικές συμφωνίες που πέτυχε ο Τραμπ (οι οποίες μάλιστα ενδέχεται και να αναθεωρηθούν) εκβιάζοντας κυνικά τις υποτελείς χώρες συμμάχους του στο πλαίσιο του καταρρέοντος οικοδομήματος της Δύσης[7], είναι ότι συνοδεύονται από απαιτήσεις επενδύσεων αυτών των χωρών στις ΗΠΑ αστρονομικών ποσών, πράγμα που προφανώς θέτει εκ των προτέρων σε αμφισβήτηση αυτές τις υποχρεώσεις. Αναφέρω χαρακτηριστικά[8]: Νότιος Κορέα, 350 δισ. $. Τα 350 δις $ ισοδυναμούν με άνω του 18% του ΑΕΠ της Κορέας και είναι σίγουρο ότι θα ωθήσουν την κορεάτικη οικονομία σχεδόν στο χείλος της κατάρρευσης, εάν η επένδυση αυτή όντως πραγματοποιηθεί. Ιαπωνία, 550 δισ. $. Η Σανάε Τακαΐτσι, προαλειφόμενη διάδοχος του Σιγκέρου Ισίμπα στην πρωθυπουργία της χώρας, άφησε να εννοηθεί ότι η επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας για τους δασμούς των ΗΠΑ ίσως είναι απαραίτητη. Ευρωπαϊκή Ένωση, το αδιανόητο ποσό 1,35 τρισ. $ έως το 2028, συμπεριλαμβανομένων 750 δισ. δολαρίων σε αγορές ενέργειας από τις ΗΠΑ και 600 δισ. $ σε νέες ευρωπαϊκές επενδύσεις στις ΗΠΑ! Παγιδευμένες στον αμερικανικό πόλεμο της Ουκρανίας, ειδικά οι χώρες της ΕΕ φαίνεται ότι έχουν απωλέσει και το στοιχειώδες αίσθημα της εθνικής επιβίωσης και παρά τα σκόρπια λόγια έχουν μετατραπεί σε ουρά του Τραμπ…
Ανεξαρτήτως του πως θα εξελιχθούν οι συμφωνίες αυτές εκείνο που έχει σημασία ότι πρόκειται για συμφωνίες μεταξύ κρατών ή με ένα διακρατικό μόρφωμα όπως η ΕΕ, οι οποίες καθόλου δεν ακολουθούν τους κανόνες της αγοράς. Πρόκειται για πολιτικές συμφωνίες υπό το βάρος του εκβιασμού, του εκφοβισμού, του κυνισμού και του εθνικού συμφέροντος των ΗΠΑ, όπως αυτό γίνεται αντιληπτό από τον Τραμπ ενώ παράλληλα διαπνέονται από πλήρη αδιαφορία για το εθνικό συμφέρον των υπολοίπων χωρών!
Προφανώς το οικονομικό επιτελείο του Τραμπ γνωρίζει (;) ότι δεν μπορεί να επαναφέρει Αυτόνομες Άμεσες Ξένες Επενδύσεις στη Μεταποίηση στις ΗΠΑ και το επιχειρεί μέσω του εκβιασμού. Υπάρχει επιχειρηματίας που θα τοποθετήσει τα χρήματά του στη μεταποίηση υπό καθεστώς εκφοβισμού και εκβιασμού από την προεδρία Τραμπ; Μόνο κάποιοι επιχειρηματικοί «φίλοι» του Τραμπ ίσως….
///
[1] Lawrence, Robert Z. 2024. Behind the Curve: Can Manufacturing Still Provide Inclusive Growth?, Peterson Institute for International Economics.
[2] Lerner, A. P. 1936. The Symmetry between Import and Export Taxes, Economica 3 (11), p. 306-313.
[3] Το πρόβλημα αυτό θα μπορούσε να βρει κάποια λύση μέσω της μετανάστευσης, τουλάχιστον για τις υπηρεσίες χαμηλής εξειδίκευσης, που είναι ουσιαστικά εντελώς χειρωνακτικές, από εργαζόμενους στη σίτιση, στον καθαρισμό, στις οικειακές εργασίες, στη νοσοκομειακή υποστήριξη κτλ. Όμως η μεταναστευτική πολιτική Τραμπ κινείται στον αντίποδα των βασικών της επιδιώξεων στην οικονομική πολιτική των δασμών.
[4] Obstfeld, Maurice, The U.S. Trade Deficit: Myths and Realities, Brookings Papers on Economic Activity, 1:2025.
[5] Αυτή καθ’ αυτή η αύξηση του κεφαλαιακού αποθέματος, generis paribus, προφανώς θα αυξήσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.
[6] Χαρακτηριστικό δείγμα η πρόσφατη μαζική κράτηση περισσότερων από 300 Κορεατών εργαζομένων στο εργοστάσιο μπαταριών Hyundai Motor-LG Energy Solution στην Γεωργία των ΗΠΑ.
[7] Βλ. Κ. Μελάς, Το οικοδόμημα της Δύσης.
[8] Βλ. W. Pesek, Trump’s big, costly, coercive trade deals falling apart in Asia.
*
*
**
