*

Λογοθεσίες από τον
ΗΡΑΚΛΗ ΛΟΓΟΘΕΤΗ

*

Σήματα καπνού

Όταν ζορίζει ο καιρός και ο ζόφος, λίγο-πολύ καθορισμένος και συνάμα ακαθόριστος, ζώνει τον κόσμο από παντού, επιστρέφω στο Koyaanisqatsi του Γκόντφρεϋ Ρέτζιο. Η ταινία ξετυλίγεται γύρω από ένα μινιμαλιστικό μουσικό μοτίβο του Φίλιπ Γκλας και δεν έχει αφήγηση ούτε ηθοποιούς. Ο φακός παρακολουθεί σε αντίστιξη, απρόσιτα φυσικά τοπία και αγχώδη στιγμιότυπα από τη διαβίωση στις μεγαλουπόλεις. Περνάει από τα πυκνά δάση στις συστάδες των ουρανοξυστών. Παρασυνορίζει την αιωνιότητα των βράχων με την παροντικότητα της υστερικής επιτάχυνσης. Σαλπίζει μια προειδοποίηση για το τέλος (ολοκλήρωση και συντέλεια), που επέρχεται στο όνομα της προόδου. Η ταινία συγκροτεί τον πυρήνα της γύρω απ’ αυτή τη μία και μοναδική λέξη: Koyaanisqatsi. Μια ινδιάνικη λέξη που σημαίνει (περίπου), ζωή σε κρίσιμη αστάθεια, ζωή χωρίς ισορροπία, ζωή σε τροχιά ηθικής πτώσης, διασαλευμένη, φθίνουσα, τραυματισμένη βαθιά στον κορμό, ίσως και στη ρίζα της.

Σήμερα, με φόντο τις ανταύγειες της φωτιάς στην Πάρνηθα, στο δάσος της Δαδιάς, στη μέσα Ελλάδα της καρδιάς, καταφεύγω και πάλι σ’ αυτή την (περίπου) αμετάφραστη λέξη. Η ελλιπής της νοηματοδότηση εκφράζει την παρούσα κατάσταση πραγμάτων με τρόπο που δεν θα το κατόρθωνε καμιά γνωστή λέξη του δυτικού πολιτισμού. Μιλά με την αρτιότητα ενός χρησμού για τη σαθρότητα και την αποδιοργανωμένη τάξη του πλανήτη. Στη σάρκα της σαλεύει ακόμα κάποια τρεμάμενη συνείδηση, η γενική κατήφεια και η πικρή γεύση της ανημπόριας που συνοδεύει τις έσχατες επιγνώσεις. Από την επιφάνειά της όμως αναδύονται επίσης σήματα καπνού που, με την ένταση μιάς διφορούμενης προκαταβολής, καλούν τον καθένα να διαλέξει: νόμισμα ζωής ή κέρμα θανάτου.

~.~

Επιδαύριος Πανεπιστημίου

Κάποιες έκδηλα σπασμωδικές μα ομολογουμένως ακάματες απόπειρες ανακαίνισης της αττικής κωμωδίας μοιάζουν με τις διαδοχικές, πυρετώδεις αν και παραδόξως χελωνόρυθμες, αναπλάσεις της οδού Πανεπιστημίου. Έχουν την ίδια παταγώδη επιτυχία στον πυθμένα της θεατρικής σκηνής και στην επιφάνεια του πολυσύχναστου δρόμου. Οφείλουμε χάριτες λοιπόν στους πρωταγωνιστές της διπλόφαρδης θορυβώδους αψιμαχίας διότι ενσταλάζουν στους νεοέλληνες τη μοιρολατρική απαντοχή σε τσιμπήματα από κάθε λογής σφήκες, εξοικειώνουν το κοινό με την αισθητική της θλιβερής ιλαρότητας και το προικίζουν με την οξεία επίγευση της καταγέλαστης προσπάθειας.

Λίγη περισσότερη τόλμη ωστόσο στην αναδιάταξη των δημιουργικών δυνάμεων του χάους, μιά εναλλαγή δηλαδή των ρόλων της θεατρικής πρωτοπορδίας και της εργολαβικής φαγοπολιτικής, διόλου δεν θα έβλαπτε. Ίσα-ίσα, εάν ο οραματιστής δήμαρχος σκηνοθετούσε μια αριστοφανική παρωδία, πολύπτυχη και εν προόδω σε πολλές σαιζόν, θα έφερνε σίγουρα τα πάνω κάτω στα καλλιτεχνικά δρώμενα. Ενώ ένας ευφάνταστος σκηνοθέτης ή μία φανταχτερή σκηνοθέτρια αναλαμβάνοντας τη διαρκή, εικαστική και δραματική, ανάπλαση της κεντρικής αθηναϊκής αρτηρίας, θα προξενούσε αποδομητική αναστάτωση άνευ προηγουμένου στο νευρικό σύστημα της πόλης. Έμψυχο υλικό για την ταυτόχρονη λειτουργία των παράλληλων επιχειρήσεων υπάρχει εν αφθονία, καθόσον πολυμελείς θίασοι και πλήρη ανασκαπτικά συνεργεία θα μπορούσαν άριστα να καταρτιστούν από το δυναμικό της σχολάζουσας πανεπιστημιακής αστυνομίας. Έτσι κάποτε, με τα χρόνια, η μεν Επίδαυρος θα κατακτήσει οριστικά τα πολυπόθητα χαρακτηριστικά ενός χύμα στο κύμα επαρχιακού αναψυκτηρίου, η δε άχαρη, πληκτική και πεζή Πανεπιστημίου θα μεταμορφωθεί επιτέλους σε αβάδιστη ίσως αλλά γεμάτη ζωηρές εκπλήξεις λεωφόρο Πανεπιζημίου!

~.~

Σκύψε ευλογημένη!

Βαθιές επικύψεις και εδαφιαίες υποκλίσεις, ασκήσεις οσφυοκαμψίας και κατανυκτικές γονυκλισίες, συντελούν ως γνωστόν τα μέγιστα στην ψυχοπνευματική υγεία και, παρεμπιπτόντως, είναι ιαματικές σε σοβαρές περιπτώσεις σπονδυλοαρθρίτιδας. Το ότι παρόμοιες ασκήσεις κατέχουν επίσης εξέχουσα θέση στο ρεπερτόριο των μαζοχιστικών απολαύσεων και των συνακόλουθων με την αισθητική της ταπεινώσεως τελετουργικών εξευτελισμών, είναι ασφαλώς μία οδυνηρή σύμπτωση. Προφανώς ατυχής (αν όχι υποκινούμενη από δαιμονική πανουργία!), οπωσδήποτε ηθικώς επιλήψιμη και σε κάθε περίπτωση άκρως παραπλανητική. Μόνο οπισθόβουλοι και κακεντρεχείς επομένως, παρερμηνεύουν την κλίση της κεφαλής μπροστά στη ρομφαία του κυρίου, διατυπώνουν ανάρμοστα σεξιστικά υπονοούμενα και βρίσκουν ύποπτες ορισμένες στάσεις που μαρτυρούν απλώς το σεβαστικό ήθος των σύγχρονων Μαγδαληνών. Ευτυχώς οι ίδιες κωφεύουν απέναντι στις σειρήνες των φεμουνιστικών θεωριών και γνωρίζοντας πως είναι εκ Θεού προορισμένες στη χαμέρπεια, προσπίπτουν στη χάρη των εκπροσώπων Του, αποζητώντας με δάκρυα στα μάτια την εξιλέωσή τους.

~.~

Εναξίωση

Οι έξυπνοι τενίστες, οι σκακιστές και οι στρατηγοί, δεν φείδονται εγκωμίων για τον αξιόμαχο αντίπαλο. Αναλύουν την υψηλή τεχνική, διακρίνουν την ποιότητα των ελιγμών και αναγνωρίζουν τα προσόντα του. Έτσι με την ίδια, διπλής στοχεύσεως χειρονομία, ενώ αναδεικνύουν τον αντίπαλο τονίζουν παράλληλα, κυρίως μάλιστα, το δικό τους ανάστημα. Αν χάσουν λοιπόν, μπορούν να ισχυριστούν ότι έδωσαν τον αγώνα τον καλό ενάντια σε ισχυρότατο παίκτη — και αν κερδίσουν να περηφανευτούν ότι κατίσχυσαν όχι απέναντι σε κάποιον ανίκανο αλλά έναντι σοβαρού διεκδικητή που είχε τη δυνατότητα της νίκης. Αντιλαμβάνονται δηλαδή πως η ύπαρξη και η υστεροφημία τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με όσους, κατά την έκφραση του ειδήμονα της στρατιωτικής ιστορίας Λίντελ Χαρτ, στέκονται στην Άλλη Πλευρά του Λόφου. Και γνωρίζουν ότι το μπόι τους μετριέται με το ύψος του αντιπάλου, όπως το μπόι του Αχιλλέα με το ύψος του Έκτορα.

Οι μόνοι που δεν φαίνεται να κατανοούν πόσο επωφελής για τους ίδιους θα ήταν η στρατηγική εναξιώσεως του αντιπάλου, είναι στη μεγάλη τους πλειονότητα οι πολιτικοί.* Μοχθούν για να κοντύνουν τον αντίπαλο με απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς και το μόνο που κατορθώνουν είναι ότι συνεργούν στην προσωπική τους απομείωση. Έτσι στερούν από τον εαυτό τους τόσο την παρηγοριά της ένδοξης ήττας όσο και τον θρίαμβο της περιφανούς νίκης.

~.~

Απαιτώ

Κάποτε κυκλοφόρησε ένας δίσκος με τον τίτλο: Απαιτώ. Ο Αργύρης Ζήλος, που έκανε τότε δισκοκριτική στο Αθηνόραμα, περιορίστηκε να σχολιάσει ξερά: Με τι προσόντα;

Την ίδια αιχμηρή ερώτηση θα μπορούσε να απευθύνει κανείς σε αρχολίπαρους και σπουδαρχίδες, στην πλειονότητα δηλαδή των πολιτευτών που διαγκωνίζονται για να αποσπάσουν την προτίμησή μας. Μάταια όμως, γιατί, κατά πως λέει κι ο Σωκράτης, όσοι έχουν προσόντα και δεν αποζητούν ούτε τιμές ούτε χρήμα, σπάνια πολιτεύονται καθώς θεωρούν σχεδόν ντροπή να αναλαμβάνει κανείς κυβερνητικό αξίωμα με τη θέλησή του. Επειδή όμως μόνον όσοι αρνούνται την εξουσία είναι κατάλληλοι να την ασκήσουν, αυτοί, επιμένει ο Σωκράτης, θα ’πρεπε να εξαναγκάζονται να κυβερνήσουν. Υπό την απειλή ότι αν δεν το πράξουν θα υποστούν τη βαριά τιμωρία να κυβερνώνται από χειρότερούς τους. Από τον φόβο αυτής της τιμωρίας άλλωστε, καταπείθονται καμιά φορά οι άξιοι άνθρωποι να πάρουν το τιμόνι στα χέρια τους.

~.~

Προεκλογικές υποσχέσεις

Σε μιά περιπέτεια του Λούκυ Λουκ, ο πιο αδίστακτος από τη συμμορία των αδελφών Ντάλτον βάζει υποψηφιότητα για δήμαρχος σε κάποια πολίχνη της Άγριας Δύσης. Ακουμπάει λοιπόν το χέρι στο περίστροφο και απευθύνεται στους ψηφοφόρους με καθησυχαστική πυγμή: Σας υπόσχομαι ότι θα είμαι βίαιος, άδικος και κακός!

Εννοείται πως ανάλογες στιβαρές προγραμματικές δηλώσεις αποφεύγονται στην εξημερωμένη Δύση μα η πολιτική τους υποτείνουσα παραμένει, ως προς την ουσία του πράγματος, ίδια και απαράλλαχτη. Οι σύγχρονοι συμμορίτες έχουν βέβαια περισσότερο τακτ. Η βία οφείλει να είναι έννομη, η αδικία θεσμοθετημένη και το κακό να εμφανίζεται ως δυναμική απόκριση στο χειρότερο. Το ευρύ κοινό, ανασφαλές και παραδαρμένο από τα κύματα ενός διαρκούς εκφοβισμού, είναι φιλακόλουθο των ισχυρών και ελάχιστα ενδιαφέρεται εάν το πρόσημο της ισχύος είναι θετικό ή αρνητικό. Ακόμα κι όταν ασκείται προς όφελος της πλουτοκρατικής ολιγαρχίας, η δύναμη συνιστά αυταξία. Μπροστά της το πλήθος γονατίζει με θρησκευτική ευλάβεια. Όπως καταμαρτυρεί η άνοδος της ακροδεξιάς σε ολόκληρη την Ευρώπη, ο τσαλαπατημένος άνθρωπος δεν εμπιστεύεται τους συμπαθείς πολιτικούς αλλά, για όσο τουλάχιστον δεν διακρίνει άλλη σοβαρή προοπτική, προτιμά έστω και μετά δυσθυμίας τους βουλιμικούς της εξουσίας, στους οποίους και αναγνωρίζει σιωπηρά λεόντειο μερίδιο στη διαφθορά και την ασυδοσία. Το μέτωπο απέναντι στον αυταρχισμό συνεπώς δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας εφόσον περιορίζεται σε παχυλό αισθηματισμό και διαδηλώσεις αστικής φιλανθρωπίας. Η βουλιμία των ολίγων μπορεί βέβαια να υπερνικηθεί από τη βούληση των πολλών. Αρκεί όσοι επιχειρούν να την εκφράσουν ν’ αφήσουν στην άκρη τις ιδεολογικές τους παρωπίδες, ν’ ακούσουν τι πράγματι αποζητά ο κόσμος και να δείξουν εξίσου αποφασισμένοι με τους αντιπάλους τους στη διαρκή, μαχητική και ανυποχώρητη υπεράσπιση του δικαίου έναντι του χρήματος.

ΗΡΑΚΛΗΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ

*