*

ΠΕΡΑΣΤΙΚΑ & ΠΑΡΑΜΟΝΙΜΑ | 01:26
Καιρικά σχόλια από τον ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

Κούβα, Βενεζουέλα, Ιράν, Ιράκ, Λιβύη, Συρία, παντού και πάντα η ίδια ιστορία. Χώρες, συχνά πανάρχαιες, εξουθενωμένες από τόσους αιώνες αρπακτικού ιμπεριαλισμού: ταπεινωμένες, λεηλατημένες, καθημαγμένες… Πού κάποια στιγμή,  αναστυλώνονται στα πόδια τους και με θυσίες πανάκριβες και με σημαία ευκαιρίας όποια (τον «σοσιαλισμό», τον «ισλαμισμό», τον «εθνικισμό») αποτινάσσουν από πάνω τους τον ζυγό: το ’59, το ’79, το ’98. Για να πιαστούν αμέσως μετά στη μέγκενη των πιο σκληρών εκβιασμών από τους φιλέκδικους πρώην δυνάστες τους, να διχαστούν εσωτερικά, και βαλλόμενες από αισχρή ομοβροντία κυρώσεων και βάρβαρων αποκλεισμών να διολισθήσουν εκ νέου στον αυταρχισμό, στα δόντια νέων αρπακτικών καθεστώτων, ημεδαπών ετούτη τη φορά. Από τον καιρό των Μακκαβαίων και του αγώνα της εβραϊκής ανεξαρτησίας κατά των Σελευκιδών τουλάχιστον, κρατάει αυτή η  ιστορία. Και κρύβει πάντα το πρόσωπό της πίσω από κάθε λογής μάσκες: νεωτεριστές κατά ευσεβών, θεοκράτες κατά κοσμοπολιτών, επαναστάτες κατά εθελοδούλων.

Στο Ιράν βλέπουμε σήμερα το πιο πρόσφατο επεισόδιό της. Ο αποχαυνωμένος δυτικόφιλος, αραγμένος στον βαθουλό του καναπέ βλέπει στις εκεί ταραχές, την ένδοξη σάγα των παρδαλών Επαναστάσεων και Ανοίξεων, που μπορεί να σώριασαν σε ερείπια τόσες και τόσες χώρες, εκείνος όμως έως σήμερα δεν έχει πάρει μυρωδιά τι πράγματι προκάλεσαν στους δυστυχείς λαούς που τις υπέστησαν. Οπτασιάζεται δε ότι οι εικόνες που του δείχνουν κατά το δοκούν οι συστημικοί χειριστές του είναι όλες πούρες και αγνές, και ότι οι αντιπολιτευόμενοι, από την ειρηνίστρια Ματσάδο ώς τον επίδοξο νέο Σάχη, είναι άνθρωποι σοβαροί και όχι μαριονέτες βολικές των Αμερικανών, καθ’ όλα ξεπουλημένες στα ξένα συμφέροντα.

Ο μπετοναρισμένος αντιδυτικός πάλι, στο μένος του το αντιμπεριαλιστικό, δεν εννοεί να δει τι σόι καθεστώτα είχανε φτιάξει αυτοί οι μαδούροι και οι μπααθιστές και οι μουλάδες που χειροκροτεί, με τι φόρο βαρβαρότητας και αίματος οικοδομήθηκε και το δικό τους κράτος.

Εχει μίτο αυτός ο λαβύρινθος; Φοβάμαι πως όχι. Ο Μινώταυρός του είναι όμως δεδομένος και –ας λεν τα λαλίστατα ΜΜΕ– δεν είναι ο ντόπιος δεσποτισμός. Οι Ιρανοί και οι Βενεζολάνοι έχουν κάθε δικαίωμα να ελευθερώσουν τις πατρίδες τους από την αθλιότητα. Θα είναι δώρο άδωρο όμως, άμα το τίμημα θα ’ναι παρόμοιο με εκείνο που πλήρωσαν οι Ιρακινοί, οι Λίβυοι και οι Σύροι. Ας κάνουν πέρα τους βαλτούς, ας κλείσουν τ’ αυτιά τους στους πράκτορες και στους βασιλίσκους. Οι αρχηγέτες των ελεύθερων εθνών, ο Σιμόν Μπολιβάρ και ο Μωχάμεντ Μοσαντέκ, ας είναι οι οδηγοί τους.

///

Ο Σολωμός γράφει τις «Σημείωσες του ποιητή» στον Ύμνο για να εξηγήσει την μετρική του. Ο Κάλβος κάνει το ίδιο με την «Επισημείωσιν» η οποία κατακλείει την πρώτη έκδοση των Ωδών (Γενεύη, 1824). Εύκολα θα μπορούσε να πει κανείς: η λογοτεχνική κριτική εκείνη την εποχή ήταν στον ελληνικό κόσμο ουσιαστικά ανύπαρκτη, οι επεξηγήσεις αναγκαίες, προκειμένου μάλιστα για ποιητικές συνθέσεις κατά τη μορφή και το περιεχόμενο πρωτοφανείς.

Η ιστορική συνέχεια δεν δικαιώνει την εκτίμηση αυτή. Διαχρονικά η ελληνική κριτική μοιάζει πελαγωμένη όταν πρωτοαντικρίζει τα απαιτητικά ποιητικά έργα του καιρού της. «Θα μπορούσα να πω πως οι καλοί μου φίλοι φαίνονται σα να μη με διάβασαν», σημειώνει ειρωνικά ο Κωστής Παλαμάς, «ή σαν να με διάβασαν, ξεχνώντας να φορέσουν τα κριτικά τους ματογυάλια».

Η Ποιητική του, απ’ όπου η φράση αυτή, είναι γραμμένη επί τούτου το 1920 για να διασκεδάσει τις πλείστες όσες υπεραπλουστεύσεις με τις οποίες είχε τότε να κάνει η παλαμική ποίηση. Και με τις οποίες έχει ακόμη και σήμερα ενίοτε να κάνει, θα πρόσθετα. Πόσοι κριτικογραφούντες αυτήν εδώ τη στιγμή που μιλάμε έχουν μελετήσει σοβαρά την θεωρία των τριών λυρισμών που ο Παλαμάς εκθέτει αναλυτικά εκεί, ή την παλαμική θεωρία περί της πολλότητος και της διαρκούς αστασίας του ποιητικού υποκειμένου; Κι όμως, η νεοελληνική κριτική σκέψη δεν κατέκτησε ποτέ ψηλότερη κορυφή…

Τα ίδια όμως και με τον Σεφέρη. Η έκδοση της Κίχλης στα 1947 γίνεται δεκτή με τόση αμηχανία ακόμη και από τους φίλους του ποιητή που ο ποιητής αναγκάζεται να τους εξηγήσει ο ίδιος τις προθέσεις του, πρώτα στον Λορεντζάτο και κατόπιν στον Κατσίμπαλη. «Τελειώνοντας το 1949» γράφει στον πρόλογο της αυθερμηνευτικής δοκιμής που προέκυψε, «ο Γιώργος Κατσίμπαλης μού ζήτησε να τού γράψω ένα γράμμα που θα βοηθούσε τον καλοπροαίρετο αναγνώστη να διαβάσει ευκολότερα την Κίχλη. Η αλήθεια είναι ότι το ποίημα φαινόταν απροσπέλαστο τότε.» Προσωπικά, αναρωτιέμαι πόσο προσπελάσιμο είναι ακόμη και σήμερα.

Τα ίδια και με τον Ελύτη. Για να μυήσει τον στενό κύκλο των φίλων του στο Άξιον εστί αναγκάζεται και εκείνος να γράψει μια εκτενή αυτοανάλυση, ένα ιδιωτικό «Υπόμνημα για το Άξιον Εστί«, που πρωτοείδε το φως της δημοσιότητας, άνευ αδείας μάλιστα και υπό τη ρητή διαμαρτυρία του ποιητή, μόλις στα 1995. Το βιβλίο του Λιγνάδη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό πάνω σ’ αυτό το υπόμνημα. Την αδυναμία των αναγνωστών του να κατανοήσουν τα εκάστοτε «φανερώματά του», το γεγονός ότι χρειάστηκε κάθε φορά να περάσουν χρόνια ωσότου η κριτική να εννοήσει τι κάνει σε κάθε του νέο βιβλίο, ο Ελύτης το έχει επισημάνει και σε συνέντευξή του.

Καθώς ο κατάλογος αυτός θα μπορούσε να μακρύνει κι άλλο (Σικελιανός! Καζαντζάκης! Δημουλά!), το συμπέρασμα είναι αδήριτο αλλά όχι και απρόσμενο. Η λογοτεχνική κριτική μας, ακόμη και σε εποχές ευτυχέστερες από τη σημερινή της γενικής βιβλιοπαρουσιαστικής γονατογραφίας, υπολείπεται κατά πολύ σε τόλμη, φαντασία και στοχαστική διεισδυτικότητα από τα κείμενα που καλείται να κρίνει.

Ακόμη κι όταν δεν αντανακλά προσωπικού ή συντεχνιακού τύπου προτιμήσεις και αντιπαλότητες, κατά κανόνα ασθμαίνει πίσω από τα έργα. Ο Παλαμάς και πάλι, απαντώντας εμμέτρως «Στον ποιητή που έγινε κριτικός του», μας έχει δώσει την πιο πειστική της, αλίμονο, αναπαράσταση.

Ό,τι κι αν κάμεις,
όπου να δράμεις,
απ’ όποιο γένος,
δικός μου ή ξένος,
του κάκου! Εμπρός σου
πάντα θα μ’ έχεις,
πίσω μου τρέχεις·
το τρέξιμό σου
να μην το βιάζεις
και λαχανιάζεις.
Να με θυμάσαι,
τέτοιος ο νόμος:
Ο πεζοδρόμος
μιας έγνοιας θα ’σαι,
κι εγώ μιας χάρης
ο καβαλάρης.

///

Κάπου 3.500.000 παράνομους μετανάστες απέλασε ο ICE επί Ομπάμα, 550.000 επί Μπάιντεν, περίπου 1.500.000 επί Τραμπ (αν και του μένουν βέβαια τρία χρόνια θητείας ακόμη). Οι θάνατοι κατά τη διάρκεια αυτών των απελάσεων: επί Ομπάμα 56 άνθρωποι, επί Τραμπ (πρώτη τετραετία) 50, επί Μπάιντεν 26, επί Τραμπ ξανά (σε μία μόνο χρονιά όμως!), 25-30. Και έπεται συνέχεια. (Τα στοιχεία από ChatGPT).

Το μεταναστευτικό είναι μια ανοιχτή πληγή, πάντα ήταν. Όποιος θυμάται το Συναξάρι του Αντρέα Κορδοπάτη του Βαλτινού, ξέρει πώς είχαν ανέκαθεν τα πράγματα εκεί στην Υπερατλαντία. Αλλά και στη δική μας Ευρώπη είναι περίπου βέβαιο ότι θα αγριέψουν στο μέλλον. Η ιδεολογία, φυσικά, τα κάνει τρισχειρότερα. Πολλοί «δεξιοί» ή «αριστεροί» βγάζουν το ψωμί τους (και το παντεσπάνι τους…) πουλώντας «τάξη» ή «ελπίδα» αντιστοίχως, κι αυτό αποτρέπει τη συνεννόηση και στα πιο βασικά. Για το ιδεολογικό κομφούζιο της Ευρώπης δεν ξέρω, αλλά πρόκειμένου για την Αμερική, αυτός ο χάρτης θα ήταν, ίσως, μια κάποια λύση.

///

Είναι δύσκολο να κρίνει κανείς τι τον θέλγει πράγματι σ’ ένα έργο: η τέχνη ή η πραγματικότητα που τρέφει την τέχνη. Γι’ αυτόν τον λόγο, οι περισσότεροι ποιητές δεν κρίνουν σωστά τα ποιήματά τους: τη δική τους συγκίνηση τη θεωρούν άνευ ετέρου δεδομένη και μεταδόσιμη. Από την άλλη, η απλή επίδειξη δεξιοτεχνίας, χωρίς υποκείμενο βίωμα υπαρξιακό, καταντά διακόσμηση, κάτι σαν τα αραβουργήματα που τα θαυμάζουν οι πάντες και αμέσως τα προσπερνούν.

Βέβαια, υπάρχουν και λογιώ λογιώ συγκινήσεις. Η συμπάσχουσα με το ανθρώπινο δράμα («συμπαθητική φαντασία» την έλεγε ο Παλαμάς και ο Άγρας) και η φιλοπερίεργη του διανοητικού τύπου (σαν του μαθηματικού ας πούμε εμπρός στις εξισώσεις του).  Σήμερα πέραση έχει κυρίως η δεύτερη, τα συναισθήματα μάς τρομάζουν, τα απωθούμε. Κάθε εποχή και οι ανάγκες της, υποθέτω.

///

Όταν ο ιστορικός χρόνος πυκνώνει, η σκέψη δυσκολεύεται να παρακολουθήσει τα συμβαίνοντα. Τότε αρπάζεται απελπισμένα από την ψευδαισθητική ιδεολογία και τις εικόνες του παρελθόντος. Μάταια όμως. Από το 2008, όταν έγινε το κραχ στις ΗΠΑ, ζούμε μια αλυσίδα κρίσεων: κρίση του ευρώ, μεταναστευτικό, Συρία, Μπρέξιτ, Τραμπ, κορωνοϊός και λοκντάουν, ουκρανικό, δασμολογικοί πόλεμοι, Γάζα, μιλιταριστικός κεϋνσιανισμός, Βενεζουέλα, Γροιλανδία, Ιράν…

Και είμαστε μόνο στην αρχή. Οι δύο αντίστροφες καμπύλες, η ανιούσα της τεχνητής νοημοσύνης και η κατιούσα της δημογραφίας θα μεταβάλουν συθέμελα τον κόσμο μας τα προσεχή 10-15 χρόνια. Από την πολιτική ώς την εργασία, και από τις ηθικές αντιλήψεις ώς τις τέχνες και τα γράμματα, ελάχιστα πράγματα θα μείνουν όπως τα ξέρουμε. Κάποιες χώρες ήδη προετοιμάζονται, φαίνεται από τους ηγέτες που τις κυβερνούν. Άλλες φαίνεται να έχουν συμφιλιωθεί με τον ρόλο του νοσταλγού. Οι πρώτες δεν είναι διόλου βέβαιο ότι θα τα καταφέρουν, ωστόσο θα το παλέψουν. Οι δεύτερες φλερτάρουν με την ευθανασία.

///

«Θλιβερό, αλλά αληθινό. Είμαστε συναισθηματικά αναλφάβητοι. Ξέρουμε τα πάντα γύρω από την ανατομία και τις καλλιεργητικές μεθόδους της Αφρικής. Αποστηθίσαμε μαθηματικούς τύπους. Δεν διδαχτήκαμε όμως τίποτε για την ψυχή. Δεν έχουμε ιδέα τι κινεί πραγματικά τους ανθρώπους.»

ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ
Σκηνές από έναν γάμο (1973)

///

Η φράση «Δεν χρειάζομαι το Διεθνές Δίκαιο!» θα μπορούσε να αναγραφεί πάνω στην carte de visite κάθε Αμερικανού προέδρου – της μεταψυχροπολεμικής περιόδου τουλάχιστον. Γιουγκοσλαβία, Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη, Συρία, Ιραν… με την εξαίρεση του Πρώτου Πολέμου του Κόλπου, όλες οι άλλες μείζονες στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ (και πάμπολλες ελάσσονες…) παραβίαζαν κατάφορα κάθε διεθνοδικαιική πρόνοια – και τις περισσότερες απ’ αυτές τις καταχειροκρότησαν ή και τις στήριξαν εμπράκτως οι νυν φρικιώντες νατοϊκοί εταίροι…

Η ρήση του Τραμπ έχει σημασία όχι για την αλήθεια της, που είναι αναδρομικώς αυταπόδεικτη για τους ενοίκους του Λευκού Οίκου και για όλους τους άλλους κατά καιρούς και τόπους ανεξέλεγκτους δεσπότες. Ούτε για τον κομπασμό και την επίδειξη ισχύος που εμπεριέχει. Αλλά για τον αντίθετο ακριβώς λόγο: για την αδυναμία που προδίδει. Ανεξαρτήτως του τι πιστεύει ο ίδιος, οι ΗΠΑ του Τραμπ είναι ασθενέστερες από οποτεδήποτε άλλοτε μεταπολεμικά. Το σχέδιο της οικονομικής χειραγώγησης του πλανήτη, το ευφημιστικώς λεγόμενο «παγκοσμιοποίηση», έχει καταρρεύσει. Το ίδιο και όλα τα λοιπά ιδεολογικά εργαλεία που λειτουργούσαν ως προσωπίδες της γυμνής αμερικανικής διείσδυσης: από την πράσινη, δήθεν, μετάβαση ώς τον γουοκισμό και από τον νεοφιλελευθερισμό ώς την πολιτική ορθότητα. Όλα αυτά, κείνται στο φέρετρο – ο ίδιος ο Τραμπ έριξε την τελευταία φτιαριά πάνω τους.

Δουλειά του Τραμπ είναι ακριβώς να διαχειριστεί τώρα αυτή την αναδίπλωση. Και αυτό το κάνει με τα κόλπα του πεπειραμένου τζογαδόρου. Ανεβάζοντας διαρκώς το ποντάρισμα και ψαρώνοντας τους περιδεείς. Όμως αυτά είναι τερτίπια πρόσκαιρα. Πιάνουν μόνον κατά τις μεταβατικές φάσεις, όταν το διεθνές σύστημα φεύγει από τις παλαιές ευσταθείς του βάσεις (οι οποίες βέβαια δεν είχαν σε τίποτε να κάνουν με δικαιοσύνη και δίκαιο, κι αυτές το ωμό ισοζύγιο της ισχύος αποτύπωναν…) και απειλεί να γίνει ανοιχτά χαοτικό.

Συχνά σε αυτές τις φάσεις, οι τολμηροί και οι τυχοδιώκτες βγαίνουν πράγματι κερδισμένοι. Κυρίως διότι αιφνιδιάζουν τους μικρότερους παίκτες, που έχουν εσωτερικεύσει τα περί διεθνούς εννόμου τάξεως και τα συναφή. Μεσομακροπρόθεσμα όμως, τοιούτοι κομπασμοί γίνονται μπούμεραγκ για τους επιδειξίες, διότι προκαλούν αντισυσπειρώσεις και επιτρέπουν στους ανταπαιτητές της ισχύος να παρουσιαστούν εκείνοι πλέον ως εγγυητές της κλονιζόμενης τάξεως. Το ηθικολογικό πέπλο που απεκδύεται ο ένας ηγεμών δηλαδή, γρήγορα σπεύδει να το ενδυθεί ο άλλος. Κι αυτό, διότι οι μεταβατικές φάσεις δεν γίνεται να παραταθούν υπέρμετρα χωρίς διαλυτικές για όλους επιπτώσεις.

Αυτό βλέπουμε σήμερα. Κίνα και Ρωσσία και Ινδία παρουσιάζονται ως εγγυητές της σταθερότητας απέναντι στον αναρχονταηλίδικο αναθεωρητισμό της Ουάσιγκτον. Και την γοητεία της συνδρομής τους, ακόμη και η περίτρομη Ευρώπη, κάποιο της μέρος τουλάχιστον, πολύ δύσκολα θα συνεχίσει να την αρνείται.  Όσο για τον Τραμπ, γνωρίζει πιθανότατα ότι αν θέλει να κατοχυρώσει τα όποια κέρδη του θα πρέπει συντόμως να έρθει σε καταλλαγή με τους ανταγωνιστές του και να πάψει να καταχερίζει έτσι επιδεικτικά τους βασάλους του. Στο κάτω κάτω, οι δύσμοιροι αυτοί δεν του αρνήθηκαν τίποτε…

///

Οξύμωρη αλήθεια: το πρώτο θύμα του ιμπεριαλισμού είναι ο πολιτισμός του ίδιου του επιτιθέμενου. Μετά τον Αλέξανδρο ο ελληνισμός πέταξε στ’ άχρηστα ό,τι πολυτιμότερο είχε φτιάξει (δημοκρατία, πολιτικό στοχασμό, θέατρο, το πνεύμα της άμιλλας μεταξύ ίσων) και φόρεσε τον φερετζέ της ανατολίτικης δεσποτείας. Μετά τον Κωνσταντίνο η Ρώμη έβαλε πάνω σ’ όλ’ αυτά και την μπούργκα του μονοθεϊσμού και την ιστριονική του ηθική. Τα ίδια με την Ισπανία και το «imperio donde nunca se pone el sol» όπου το εύκολο αποικιακό χρήμα μετέτρεψε όλη τη χώρα σε φέουδο μαλθακών και παρασίτων, τα ίδια και με την πεφωτισμένη Γαλλία μετά τον Ναπολέοντα που παλινόρθωσε την τυραννία, τα ίδια και με τον αγγλικό ιμπεριαλισμό του 19ου όταν κερδοσκοπία και εχρηματισμός ναρκοθέτησαν τη βιομηχανία, κ.ο.κ., κ.ο.κ.

Ιερουσαλήμ, Φλωρεντία, Βαϊμάρη, η Αθήνα του Θεμιστοκλή, το Λονδίνο του Σαίξπηρ: οι μεγάλοι πολιτισμοί ριζώνουν και ανθοβολούν σε μια μικρή γωνίτσα της γης. Και ύστερα τους μεταφυτεύουν στην απέραντη έρημο για να αφυδατωθούν και να υποκύψουν.

///

Tο 2008, όταν το Κοσσυφοπέδιο κήρυττε παρανόμως την ανεξαρτησία του, η Δανία ήταν από τα πρώτα κράτη που έσπευδε να την αναγνωρίσει, τρεις ημέρες μόλις μετά. Στις εισβολές των Αμερικανών σε Ιράκ-Αφγανιστάν το διάστημα 2003-2007, δεξί τους χέρι ήταν, ποιοι άλλοι, οι γενναίοι Δανοί: καμιά πενηνταριά στρατιώτες τους (ρεκόρ κατά κεφαλήν απωλειών στο ΝΑΤΟ!) άφησαν εκεί τα κοκκαλάκια τους, προς δόξαν βεβαίως των δικαιωμάτων και της δημοκρατίας.

Τα χρόνια 2010-2015, στην ελληνική κρίση, οι Δανοί, πολιτική και ΜΜΕ, πρωτοστάτησαν πανευρωπαϊκά σε μοραλιστικές, κάποτε και ευθέως ρατσιστικές, φωνασκίες κατά των «ατάσθαλων», «απολίτιστων» και «αριστερόφρονων» Ελλήνων.  Από το 2022 και μετά, η Δανία έδωσε κυριολεκτικώς τα ρέστα της υπέρ της Ουκρανίας του Ζελένσκι: η Κοπεγχάγη ενεχείρισε στις τσέπες του Κιέβου στρατιωτική και οικονομική βοήθεια ίση με το 2,34% του δανικού ΑΕΠ, τη δεύτερη μεγαλύτερη συγκριτικά μεταξύ όλων των χωρών που συστρατεύθηκαν κατά του ρωσικού μπαμπούλα.

Τώρα οι ίδιοι άνθρωποι ζητούν την αλληλεγγύη μας και διαμαρτύρονται γιατί οι αφεντάδες που οικειοθελώς έβαλαν πάνω από το κεφάλι τους, θέλουν να τους διαμελίσουν. Πώς το λέει ο Σαίξπηρ στον Άμλετ; «You cannot speak of reason to the Dane»…

///

«Είναι λυπηρό να σημειωθεί ότι, ειδικά στη Δύση, το πεδίο της πραγματικής ελευθερίας της έκφρασης περιορίζεται ραγδαία, ενώ την ίδια στιγμή αναπτύσσεται μια νέα οργουελίζουσα γλώσσα που, στην προσπάθειά της να είναι πάντα συμπεριληπτική, καταλήγει να αποκλείει όσους δεν συμμορφώνονται με την ιδεολογία από την οποία εμπνέεται.»

Ο πάπας Λέων ΙΔ΄ αυτά, στην ομιλία του για την Νέα Χρονιά ενώπιον των ξένων πρέσβεων και επιτετραμμένων στο Βοτικανό. Έχει ενδιαφέρον: για χρόνια πολλά οι μεγαλύτερες χριστιανικές ομολογίες δεν έπραξαν το παραμικρό για να αντιταχθούν στον γουοκισμό, όταν δεν του έκαναν και αβάντα εμμέσως ή αμέσως. Τώρα που ο γουοκισμός κείται ημιθανής, σιγά σιγά τολμούν και ανοίγουν τα στόματα…

///

Χίλια με ζώνουν κύματα, με διεκδικεί ο βυθός,
άπραγο καρυδότσουφλο με σέρνει το αγριοκαίρι.
Κανείς θεός στο πλάι μου, κανένας βοηθός –
μόνο του Ιάγου ο καγχασμός κι η ανάσα του Ιαβέρη.

(2021)

///

Οι ερευνητές μετρούν 64 «covert regime changes», 64 κεκαλυμμένες (μυστικές ή μασκαρεμένες) επιχειρήσεις δηλαδή των ΗΠΑ για την ανατροπή ξένων κυβερνήσεων από το 1945 ώς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, άλλες επιτυχημένες και άλλες όχι. Στον αριθμό αυτόν πρέπει να προστεθούν άλλες 20 τουλάχιστον μετά το 1989, με τελευταία την επίθεση κατά της Βενεζουέλας. Και φυσικά δεν είναι μόνο οι ΗΠΑ που διαπρέπουν στον ρόλο, μια άλλη έρευνα μέτρησε 209 ανατροπές καθεστώτων με εξωτερική επέμβαση την πεντακοσαετία 1510-2010. Ας θυμηθούμε και τις αλλαγές καθεστώτων στην Αρχαία Ελλάδα. Όταν μια πόλη έπεφτε στην σφαίρα επιρροής των Αθηναίων, στην εξουσία ανέβαιναν οι «δημοκρατικοί». Όταν επικρατούσαν οι Λακεδαιμόνιοι, στα πράγματα έρχονταν οι «ολιγαρχικοί».

Μεταξύ Μπάιντεν και Τραμπ, παρατήρησε ο Τζέφρυ Σακς τις προάλλες, η αλλαγή είναι κυρίως συμβολικής-ρητορικής φύσεως. Τόσο η «φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση» όσο και ο «τραμπικός εθνικισμός» είναι προσωπίδες του αυτού πάμπάλαιου φαινομένου: του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Και αυτός δεν θα κοπάσει, αν δεν συναντήσει συνεπή και συντονισμένη αντίσταση. Η Ευρώπη θεωρητικά θα είχε τη δυνατότητα να διαδραματίσει μείζονα ρόλο σ’ αυτήν την αντίσταση. Ποιος όμως πιστεύει ότι οι αρχηγεσίες της έχουν την παραμικρή πρόθεση να αντισταθούν στην Ουάσιγκτον;

Όταν οι Αθηναίοι μετέτρεπαν σιγά σιγά τη Δηλιακή Συμμαχία σε κανονική δική τους τυραννία επί των συμμάχων τους, υπήρχαν μέλη της που τους αντιστάθηκαν, σημειώθηκαν αποστασίες.  Στην Ευρώπη, πιστεύει σοβαρά κανείς ότι θα βρεθούν κυβερνήσεις πρόθυμες να υπερασπιστούν την αξιοπρέπεια και την ανεξαρτησία τους;  Και «φόρους υποτελείας» θα δούμε (ήδη βλέπουμε, με την μορφή της αύξησης των στρατιωτικών δαπανών) και «κληρουχίες» (βλ. τις βάσεις στη Γροιλανδία και αλλαχού) και στανικές «ετεροδικίες» (βλ. Συμβούλιο Ειρήνης) και όλο το ρεπερτόριο του εξευτελισμού. Στο τέλος, δεν αποκλείεται ο Τραμπ να ανεγείρει και κανέναν Παρθενώνα με έξοδα των «συμμάχων» του.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Ή όπως έστρωσε κανείς, κοιμάται.

///

*

*

*