*
Εθνική Πινακοθήκη
Επετειακή ομαδική έκθεση βυζαντινής αγιογραφίας με τίτλο
Η σαγήνη της ιερής εικόνας
Εγκαίνια: Κυριακή 9 Μαρτίου 2025
~.~
Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
(Απόσπασμα από το ενημερωτικό φυλλάδιο της έκθεσης)
Ου προσκυνῶ τὴν ὕλην, προσκυνῶ δὲ
τὸν τῆς ὕλης δημιουργὸν
ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ:
Λόγος Πρῶτος Ἀπολογητικός
Πώς θα ήταν σήμερα οι ναοί μας αν είχαν εικόνες;
Τι θα συνέβαινε αν οι εικονολάτρες είχαν επικρατήσει των εικονομάχων και πετύχαιναν την αναστύλωση των ιερών εικόνων;
Αχειροποίητη μορφή.
Εικόνα θεία κι εύμορφη…
Αντί για τις τωρινές τοιχογραφίες των ναών μας, αντί για ζώα, δέντρα και πουλιά, τώρα τι θα απεικονίζαμε; Το αδύνατον; Τον Ιησού Χριστό με μύτη και μάτια;
Αχειροποίητη μορφή,
φως ζείδωρον και φίλιον
ο αποτυπωθείς Χριστός
στο Ιερόν Μανδήλιον.
119 Χ 77 Χ 3, ξύλο, αυγοτέμπερα
Θα ξύναμε ακόμα το χρώμα από τις εικόνες (αχειροποίητες και μη) και θα το αναμειγνύαμε με τη θεία κοινωνία διά πάσαν νόσον; Αν όχι, θα προτιμούσαμε ίσως το Τίμιο ξύλο;
***
Ένας και πλέον αιώνας.
Το 726 ο αυτοκράτωρ Λέων Γ΄, ο «αντίχριστος», διέταξε να απομακρύνουν την εικόνα του Χριστού από τη Χαλκή Πύλη και το 787 η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος καταδίκασε την εικονολατρία ως αίρεση (όπως ο μονοφυσιτισμός).
Την Κυριακή 11 Μαρτίου 843 επιβλήθηκε οριστικά η απαγόρευση της προσκύνησης και της λατρείας των εικόνων, θαυματουργών και μη.
Ο του θανάτου νικάτωρ:
Ιησούς Χριστός Παντοκράτωρ.
Δίπτυχο, 157 Χ 105 Χ 5, ξύλο, αυγοτέμπερα
Ένας και πλέον αιώνας. Μία κρίση που έπληξε μοναχούς και μοναστήρια (ενίοτε πλούσια), με υφέσεις και εξάρσεις. Με ποικίλες για την αυτοκρατορία συνέπειες…
Η σύγκρουση Κράτους-Εκκλησίας και ο διχασμός του ανώτερου κλήρου σε μία θρησκεία του πνεύματος, όχι της ύλης.
Αχειροποίητη,
Δεξιοκρατούσα
(με το βρέφος της αγκαλιαστά).
52 Χ 29,5 Χ 3, ξύλο, αυγοτέμπερα
Ο πιστός δεν είναι ειδωλολάτρης (ξυλολάτρης), δεν προσκυνά την εικόνα, αλλά το εικονιζόμενο πρόσωπο. Ο Σωτήρας ενσαρκώθηκε και για αυτό μπορούμε να τον απεικονίζουμε, υποστήριξαν οι φωτισμένοι εικονόφιλοι.
Τα συγγράμματά τους, καθώς και ποικίλα έργα τέχνης, καταστράφηκαν. Ουαί τοις ηττημένοις.
Ή με το βρέφος της αγκαλιαστά
ή μετά πόνου στον σταυρό μπροστά·
πότε Γλυκοφιλούσα,
πότε Δακρυρροούσα.
Αμφιπρόσωπη, 110 Χ 82 Χ 6, ξύλο, αυγοτέμπερα
Σκέψεις με αφορμή τη φετινή πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (και της Ορθοδοξίας), δώδεκα αιώνες μετά τον πρώτο, σαν σήμερα, εορτασμό της προαναφερθείσας απαγόρευσης.
Ο κάλαμος κι η λόγχη,
κι η αποκτήνωση·
κι ο τύπος πια των ήλων:
η άκρα ταπείνωση.
43,8 Χ 32,7 Χ 2, ξύλο, αυγοτέμπερα
Δώδεκα αιώνες μετά, η βυζαντινή αγιογραφία, αφού σταδιακά αποσυνδέθηκε από την λατρευτική της χρήση, δεν είναι πλέον μία εκκλησιαστική αλλά μία κοσμική τέχνη.
Από τον του Αρχαγγέλου κρίνον
έως και τον Επιτάφιον Θρήνον.
Αντιμήνσιο, 0.657 Χ 0,784μ., ελαιογραφία σε ύφασμα
Μία εικαστική έκφραση που πλέον δεν δημιουργεί έριδες μεταξύ Εκκλησίας και Πολιτείας (και ζηλωτών)· που πλέον ενδιαφέρει συλλέκτες και όχι πιστούς. Πινακοθήκες και όχι ναούς.
ΝΙΚΟΣ Ι. ΤΖΩΡΤΖΗΣ
*
*
*
