Προσεχώς!

Κωστής Παλαμάς: Ποιητική αυτοβιογραφία

KostisPalamas19001

Λίγοι ποιητές Έλληνες μας δίνουν μέσα από τα ποιήματά τους μια λεπτομερή αποτύπωση της προσωπικής τους ζωής. Ο Παλαμάς, που γεννήθηκε σαν σήμερα, 13.1.1859 στην Πάτρα, ανήκει σ’ αυτούς. Είκονες από τα παιδικά χρόνια στο Μεσολόγγι, από τη ζωή του ορφανού που το ανάστησαν χέρια συγγενικά, από τις χαρές και τους θρήνους της οικείας ζωής, στίχοι για τη γυναίκα του και, φυσικά, για τον τόσο πρόωρα χαμένο Άλκη, στον οποίο θ’ αφιερώσει ένα από τα ωραιότερα επιτάφια κείμενα της ελληνικής γλώσσας, την ποιητική σύνθεση Τάφος, για τους συνοδοιπόρους στα γράμματα και τη λογοτεχνία, για την καθημερινή μάχη με τις λέξεις.  Με αφορμή τη σημερινή επέτειο, αλλά και εν όψει του μεγάλου αφιερώματος στον ποιητή που ετοιμάζουμε για το επόμενο τεύχος του Νέου Πλανόδιου, ένα μικρό ανθολόγιο από αυτήν, την ποιητική, αυτοβιογραφία του Κωστή Παλαμά.

 

ΜΙΑ ΖΩΗ

Στο Βασιλάδι χτύπησα με το σκληρό καμάκι
για το ξανθό αυγοτάραχο τον κέφαλο, ψαράς.
Ξενύχτησα στης Κλείσοβας το πρόσχαρο εκκλησάκι,
ξεφαντωτής αμαρτωλός, του πειρασμού ραγιάς.

Άη Σώστη, εσύ με ξάφνισες· τού πλατιού πέλαου βόγγοι,
και τα καράβια τ’ άφταστα και τα διαβατικά !
Μ’ έδειρες, λιμνοθάλασσα, με πήρες, Μισολόγγι.
Δαρμοί, πληγές αγιάτρευτες, ονείρατ’ αδειανά.

Οι καημοί της λιμνοθάλασσας, 1912

* * *

ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΑΣ δεν έμπαινες, πετούσες
καημένη θειά Βγενούλα, αμάχη, μπόρα,
σα να μην είχες με κανένα γνώρα,
δεν έστεκες, δεν άκουες, δεν κοιτούσες.
Οι Παναγιές οι χαμηλοβλεπούσες
του δρόμου σου κρατούσανε τη φόρα·
στο εικονοστάσι αγνάντια ρασοφόρα
γονατισμένη και παρακαλούσες:
«Ουράνια Χάρη, βόηθα τ’ ορφανό,
και στο κατατρεμένο σκέπη γίνε !»
Πάντα η θωριά σου μέσ’ στα μάτια μου είναι,
κ’ εγώ, και πάντα, το κατατρεμένο.
Μα σκέπη από κανέναν ουρανό
δεν περίμενα, μήτε περιμένω.

Τα δεκατετράστιχα, 1919

* * *

ΧΑΛΑΣΜΑΤΑ

Γύρισα στα ξανθά παιδιάτικα λημέρια,
γύρισα στο λευκό της νιότης μονοπάτι,
γύρισα για να ιδώ το θαυμαστό παλάτι,
για με χτισμένο απ’ τών Ερώτων τ’ άγια χέρια.
Το μονοπάτι το ’πνιξαν οι αρκουδοβάτοι,
και τα λημέρια τα ’καψαν τα μεσημέρια,
κ’ ένας σεισμός το ’ρριξε κάτου το παλάτι,
και μέσ’ στα ερείπια τώρα και στ’ αποκαΐδια
απομένω παράλυτος· σαύρες και φίδια
μαζί μου αδερφοζούν οι λύπες και τα μίση·
και το παλάτι ένας σεισμός το ’χει γκρεμίσει.

Ασάλευτη ζωή, 1904

* * *

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΕΝΟΣ ΠΑΤΕΡΑ

Ω του σπιτιού μου πρωτογέννητο καμάρι,
θυμάμαι του ερχομού σου την αγία τη μέρα·
μια χαραυγούλα σαν μαργαριτάρι
λεύκαινε τον αστρόσπαρτο ακόμα αιθέρα.

Το ρόδο ολόδροσο δεν έμοιαζες πριν πάρη
ν’ ανοίξει, αγκαλιασμένο απ’ τη χλωρή μητέρα,
σαν άπλερο και σαν ελεεινό σφαχτάρι
ήρθες ριμμένο από σκληρόχερο εδώ πέρα,

και σα να ζήταγες βοήθεια, άρχισες θρήνο
πιο θλιβερό από χτύπο νεκρικής καμπάνας,
κ’ έσμιξε με το βόγγο το στερνό της μάννας

ο πρώτος θρήνος. Άρχισε το μέγα Δράμα !
Τ’ ακολουθώ, κ’ αιστάνομαι μπροστά σε κείνο
ελέου και φόβου μυστικό μέσα μου κλάμα.

1894

Ασάλευτη ζωή, 1904

* * *

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ

Ωραίε νεκρέ, μονάρχη εσύ του μυστικού ουρανού μου
αστέρινε, ήρθες πάλι,
σ’ έφερε η νύχτα, φάντασμα του λατρευτού μου
στην ορφανή μου αγκάλη.
Και σε κρατούσα όπως ποτέ δεν κράτησε μητέρα
το πρωτογέννητο παιδί στην αγκαλιά της,
και κάποιου πόνου μια ψυχή, χυμένη απ’ άλλο αέρα,
την όψη σου την άγιαζε με τ’ αντιφέγγισμά της.
Κ’ είσουν ωραίος, όπως ποτέ κανένας έρωτάς μου
δεν είτανε στης νιότης μου τα χρόνια,
και σώπαινες, όπως ποτέ δε μίλησαν τ’ αηδόνια
τών ποιητών στα βάθη της καρδιάς μου.

1906

Η πολιτεία και η μοναξιά, 1912

* * *

ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΟΥ

Εδώ το σπίτι άνθιζ’, εδώ το πράσινο βλαστάρι
μέσα στον​ ​ίσκιο της χλωρής χλωρής κληματαριάς.
Περιπλεχτό μες στα χλωρά το μυστικό φεγγάρι
σαν πνέμα πρωτοθώρητο κατέβαινε σ’ εμάς.

Εδώ του πόθου δυο πηγές μάς δρόσιζαν τα χρόνια,
η μια στα μάτια μας μπροστά, κι η άλλη ονειρευτή
η Μούσα εδώ αποκοίμιζε της έγνοιας τα τριζόνια
και τη μανία ανάσταινε της λύρας την ιερή.

Εδώ γλυκαπολάψαμε της πρωτογεννημένης
τα πρώτα ξεπετάματα, και πήρε μας το νου,
σαν ερχομός παμπόθητος που δεν τον περιμένεις,
το φέγγος τ’ ολοστρόγγυλο του δεύτερου καρπού.

Εδώ πρωτοδεχτήκαμε στην αγκαλιά μια μέρα
τον τρίτο τον ασύγκριτο και τον περαστικό
που ολόγυρά μας άλλαξε τον κοσμικόν αέρα
το θείο κρασί στ’ ολάσπρο φως του Ολύμπου προσφερτό.

Εδώ τα νιάτα σου ήτανε και στη φροντίδα απάνου
μια ζωγραφιά βενέτικη πλατιά ζωγραφιστή
από το χέρι κανενός φεγγόβολου Τισιάνου,
λαμποκοπώντας τη χαρά σε αδρότατο κορμί.

Εδώ το σπίτι άνθιζ’, εδώ το πράσινο βλαστάρι
και το ’κρυβε η κληματαριά στο ίσκιο της χλωρή.
Τώρα δε μένει τίποτε… Το μυστικό φεγγάρι
κλαίει σε παλάτι αμίλητο, τετράπατο, βαρύ.

Εδώ η ζωή που πέθανεν ήθελε νεκροθάφτη
κάποιον Απρίλη, ανθότατον, ήθελε τάφον,​ ω​!
Ποι​ο​ς να την καταράστηκε; Δε βρέθηκε για δαύτη
παρά ένα μνήμα αταίριαστο κι αναγελαστικό​.​

​Ασάλευτη ζωή, 1904

* * *

ΣΕ ΜΙΑ ΠΟΥ ΠΕΘΑΝΕ

Ζωούλα εσύ, που σ’ έσβησε το φύσημα του Χάρου
στην αγκαλιά των απαλών ονείρων της αυγής,
στη σκαλιστή δε δύναμαι λαμπράδα του μαρμάρου
να σ’ αναστήσω αθάνατη, φτωχός τραγουδιστής.

Ω σωπασμένη μουσική, που η μνήμη δε μπορεί μου,
να θυμηθή τον ήχο σου και να τον ξαναπή,
γι’ αυτό με κάτι πιο βαθύ τη δένεις την ψυχή μου,
εσύ ατραγούδιστη κ’ εσύ αζωγράφιστη πνοή.

Σα μακρινό ξημέρωμα χάραξες μέσ’ στο νου μου,
πολύ γλυκό, πολύ δειλό, πολύ διαβατικό.
Μια μέρα απάνω από τ’ αγνό κεφάλι του παιδιού μου
ανθού χαμόγελο έσκυψες και χάϊδεμ’ αγαθό.

Και κάτι μέσα μου άφησες ξανθό σαν κεχριμπάρι,
και πέρασες αγύριστη. Και τώρα στη βραδιά,
που αργά ανεβαίνει μέσα μου, την όψη σου έχει πάρει
τών γαλανών παραμυθιών η άυλη ξωτικιά.

Η ασάλευτη ζωή, 1904

* * *

ΣΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ Μ. ΜΑΛΑΚΑΣΗ

Και καβαλλάρης πέρναγες, ξανθόμαλλο παιδάκι,
και τάραζε το διάβα σου το σιγαλό σοκκάκι,
στα πράσινα παράθυρα και πίσω απ’ τα καφάσια
να σ’ αγναντέψουν τρέχανε τ’ απάρθενα κοράσια.
Τώρα ο καιρός ξεφούντωσε τα φουντωτά μαλλιά σου
και την ξανθή ξεθώριασε θωριά σου,
και στρατολάτης πέρασες αλλού και ταξιδεύεις·
μα τώρα ευγενικώτερο φαρί καβαλλικεύεις,
και τ’ άλογό σου φτερωτό, και πας να το ποτίσης
με το νερό της Κασταλίας της βρύσης.

Οι καημοί της λιμνοθάλασσας, 1912

* * *

ΥΣΤΕΡ’ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ

Στο φίλο Ν. Καμπά

Ο καιρός, η μελέτη, η ξενιτιά,
τη σκέψη αλλού σου γύρανε, σου σβύσαν
τα τραγούδια… Θυμάσαι ; ντροπαλά
τα τραγούδια το στόμα σου φιλήσαν.

Εμένα μ’ ηύρεν άπραγο η νυχτιά,
τα πόδια μου συχνά παραστρατίσαν,
μα η Μούσα γαληνή φεγγοβολά,
τα μητρικά της χέρια με κρατήσαν.

Τάχα και ποιούς να λάτρεψες θεούς,
από πίσω ποιές χίμαιρες να πήρες ;
Δεν ξέρω· αν είναι αταίριαστες οι μοίρες,

δεν κάνουν οι καρδιές τους αδερφούς ;
Σε ξανακούω, στο πλάι μου σ’ αγναντεύω,
κι από χαρά ο ασάλευτος σαλεύω.

1912

Η πολιτεία και η μοναξιά, 1912

* * *

ΚΑΠΟΤΕ ΚΑΠΟΥ

Κάποτε κάπου αφάνταστο τραγούδησα τραγούδι
σε τούτον το σκοπό,
κάποτε, πρώτη και στερνή φορά· και δεν το βρίσκω
για να το ξαναπώ.

Στ’ άδειο σεντούκι του γυρτός ο σφιχτοχέρης, ίδιος,
πάθος, χαμός, ω λύπη !
Του τρέμουνε τα δάχτυλα σα να μετράν ακόμα
το θησαυρό που λείπει.

Βαστώ μιας φλόγας τον καπνό κ’ ενός καπνού τον ίσκιο
σε τούτον το σκοπό.
Κάποτε κάπου αφάνταστο τραγούδησα τραγούδι·
ξανά δε θα το πώ.

Τα παθητικά κρυφομιλήματα, 1925

* * *

ΚΑΙ ΜΕΣ’ ΣΤΟΝ ΤΑΦΟ…

Και μεσ’ στον τάφο ασάλευτο και μεσ’ στο ζόφο που με κλει,
σαν κάποιο σάλεμα με πάει προς την ανατολή,
με την ασύγκριτην αυγή που ο Χάρος δεν τη σβύνει.
Και λάμπει η λυρική ψυχή και μεσ’ στο μνήμα εκείνη !

Βραδινή φωτιά, 1939

ΝΠ3

Από το οπισθόφυλλο του ΝΠ3 που την άλλη εβδομάδα θα βρίσκεται στο τυπογραφείο. Εκτός αυτών, στο ίδιο τεύχος, κείμενα των Παναγιώτη Αριστοτελίδη, π. Ε. Γκανά, Σπύρου Τζουβέλη, Χ. Μ. Εντσενσμπέργκερ, Νίκου Γρυπονησιώτη, Γιώργου Βέη, Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλου, Σωτήρη Γουνελά, Σπύρου Ν. Παππά, Ειρήνης Γιαννάκη, Ιγουασάκι Γιαταρό, Έλενας Σταγκουράκη και Νίκου Καλαποθάκου.

ΝΠ3 - τίτλοι

Μια βραδιά στον κήπο με γεύση Ουρουγουάης

11174242_837614929650494_6894667617987636952_o

Το περιοδικό ΝΕΟ ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ, με καλεσμένη του την Ουρουγουανή εκδότρια και κριτικό λογοτεχνίας Άννα Ινές Λάρρε Μπόρχες, σας προσκαλεί σε μια ευχάριστη βραδιά στην αυλή, με ποίηση και μουσική της Ουρουγουάης.

Γνωρίζετε ότι το τάνγκο δεν είναι αργεντίνικης, αλλά ουρουγουανικής επινόησης; Γνωρίζετε ακόμη ότι στην Ουρουγουάη υπάρχει η γενιά του ’45 –αντίστοιχη με τη δική μας γενιά του ’30–, με εκπροσώπους της από τον πασίγνωστο Μάριο Μπενεντέτι έως λιγότερο γνωστούς σε μας ποιητές, συγγραφείς και κριτικούς;

Γι’αυτά θα μιλήσουμε το βράδυ της Τετάρτης, 20 Μαίου, στην αυλή της Favela (Αρτεμισίου 4, στο Γκάζι), με μουσική τάνγκο από τον Herman Mayr και απαγγελία ποιημάτων από τη Λένα Καλλέργη (ποιήτρια), τη Νάνα Παπαδάκη (ηθοποιό) και την Έλενα Σταγκουράκη (μεταφράστρια).

Προλογίζει η Άννα Ινές Λάρρε Μπόρχες και ο διευθυντής του Νέου Πλανοδίου, Κώστας Κουτσουρέλης.

Τετάρτη, 20 Μαίου, στις 20.00μμ, στη Favela (Αρτεμισίου 4, στο Γκάζι -σταθμός μετρό «Κεραμεικός»)

Σας περιμένουμε!

5η Γυναικεία Κραυγή – Συνοπτικό Πρόγραμμα Εκδηλώσεων, Φυλλάδιο

ΣΥΝΤΟΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ

ΑΘΗΝΑ

1. Παρ. 6/3/15, 19.00 μμ, Ινστιτούτο Θερβάντες, Μητροπόλεως 23 (είσοδος ελεύθερη): Κεντρική εκδήλωση/έναρξη της ελληνικής συμμετοχής στο 5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης «Γυναικεία Κραυγή». Επίσημη προσκεκλημένη:Δήμητρα Χριστοδούλου. Συμμετέχουν οι: Λένα Καλλέργη, Έλσα Κορνέτη, Άντζυ Κορρέ, Κλεοπάτρα Λυμπέρη, Έλενα Σταγκουράκη και Γεωργία Τριανταφυλλίδου. Χαιρετίζει η: Διεθνής Αμνηστία, Μουσική: Herman Mayr, Εικαστική επιμέλεια: Χρήστος Κατρούτσος, Τεχνική υποστήριξη: Pedro Fabian, Γιάννης Κατάκης, Οργάνωση / συντονισμός: Έλενα Σταγκουράκη

2. Παρ. 6/3/2015, 17.00 μμ, Ινστιτούτο Θερβάντες, Μητροπόλεως 23 (είσοδος ελεύθερη): Προβολή του ντοκυμαντέρ «Κισμέτ» της Νίνας-Μαρίας Πασχαλίδου (διάρκεια 66’). Στη Μέση Ανατολή και τον αραβικό κόσμο, οι σειρές σπάνε προκαταλήψεις αιώνων και ενθαρρύνουν τις γυναίκες να αλλάξουν τη ζωή τους.

3. Κυρ. 8/3/2015, 19.00 μμ, Πολυχώρος Vault, Μελενίκου 26, Κεραμεικός, (είσοδος ελεύθερη): Ανοιχτή συζήτηση με το σκηνοθέτη και ηθοποιούς της παράστασης «Πνιγμονή». Συμμετέχουν οι: Δημήτρης Καρατζιάς, Αθηνά Τσιλύρα, Θεοδώρα Σιάρκου, Ειρήνη Σταματίου και Μελισάνθη Μαχούτ. Συντονισμός συζήτησης: Έλενα Σταγκουράκη

4. Σαβ. 14/3/2015, 20.00μμ, Κέντρο γλώσσας και πολιτισμού Abanico, Κολοκοτρώνη 12, Αθήνα (είσοδος ελεύθερη): Βραδιά ισπανόφωνης ποίησης με θέμα τη γυναίκα, τη γυναικεία ταυτότητα, τη βία κατά των γυναικών. Οργάνωση, συντονισμός εκδήλωσης: Leonora Moreleon

5. Κυρ. 15/3/2015, 19.00μμ, Βιβλιοθήκη Βολανάκη, Στουρνάρα 11, Εξάρχεια (είσοδος ελεύθερη): Προβολή της ταινίας «Τον καιρό των πεταλούδων» (Δράμα, Ιστορικό 2001 | Έγχρ. | Διάρκεια: 95΄). Η ιστορία των αδερφών Μιραμπάλ, οι οποίες δολοφονήθηκαν εξαιτίας του αγώνα τους για την ανατροπή της δικτατορίας του Τρουχίγιο στη Δομινικανή Δημοκρατία.

6. 1-18/3/2015, πολυχώρος Vault, Μελενίκου 26, Κεραμεικός: «Πνιγμονή» του Δημ. Καρατζιά. Σ’ ένα άγονο χωριό της Ανατολικής Τουρκίας, υποταγμένη στις αυστηρές αρχές του Ισλάμ και την άκαμπτη ηθική ενός τόπου που υπαγορεύουν την κοινωνική θέση της γυναίκας σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία, η Χαντισέ Άλντα, μετά τον θάνατο του άνδρα της, επιβάλλει στις πέντε κόρες της πολύχρονο κατ’ οίκον εγκλεισμό λόγω πένθους.

7. Κυρ. 22/3/2015, 19.00μμ, Βιβλιοθήκη Βολανάκη, Στουρνάρα 11, Εξάρχεια (είσοδος ελεύθερη): Προβολή της ταινίας «Η γιορτή του τράγου» (Δράμα, 2006 | Έγχρ. | Διάρκεια: 132’). Κινηματογραφική μεταφορά του ομότιτλου έργου του Μάριο Βάργας Λιόσα: Η Ουρανία Καμπράλ επιστρέφει ύστερα από χρόνια στο Σάντο Ντομίνγκο και θυμάται την εμπειρία της ίδιας και της οικογένειάς της από τη συναναστροφή με το φοβερό δικτάτορα Τρουχίγιο.

8. 1-31/3/2015, θέατρο Βικτώρια, Μαγνησίας 5 & 3ης Σεπτεμβρίου 119: «Αρκετά πια με την Αντέλα» του Δημ. Καρατζιά. Το έργο φέρνει στην επιφάνεια τα καταπιεσμένα ένστικτα και τα απαγορευμένα πάθη που στοίχειωναν το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Λόρκα.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

9. 18/3 – 31/3/2015, θέατρο Αθήναιον, Βασ. Όλγας 35, τηλ.2310 832060: «Πνιγμονή» του Δημ. Καρατζιά (ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ)

ΧΑΝΙΑ

10. Παρ. 27/3/2015, 19.00μμ, Ιστιοπλοϊκός Όμιλος Χανίων, (είσοδος ελεύθερη): Προβολή του ντοκυμαντέρ «Κισμέτ» της Νίνας-Μαρίας Πασχαλίδου (διάρκεια 66’). (ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ)

11. Παρ. 27/3/2015, 20.30μμ, Ιστιοπλοϊκός Όμιλος Χανίων, (είσοδος ελεύθερη): Προβολή της ταινίας «Η γιορτή του τράγου»
(Δράμα, 2006 | Έγχρ. | Διάρκεια: 132’). (ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ)

12. Σαβ. 28/3/2015, 20.00, Ιστιοπλοϊκός Όμιλος Χανίων, (είσοδος ελεύθερη): Λογοτεχνική εκδήλωση με παρουσίαση του νέου Ξενώνα στα Χανιά για τις γυναίκες-θύματα βίας. Θεατρικό αναλόγιο με το έργο της συγγραφέα Νίκης Τρουλλινού «Μαράλ όπως Μαρία». Συμμετέχουν οι: Ιωάννα Γαλανάκη, Αριάδνη Παπιδάκη, Χρυσή Πευκιανάκη, Έλενα Σταγκουράκη, Λίλα Τρουλινού, Μαρία Φουράκη, Μιχάλης Βιρβιδάκης κ.ά. Χαιρετίζει ο: Κώστας Κουτσουρέλης.

ΚΙΣΑΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ

13.  Κυρ. 29/3/2015, 20.00μμ, Αίθουσα εκδηλώσεων Δήμου Κισάμου (είσοδος ελεύθερη): Εκδήλωση σε συνεργασία με το Φιλολογικό Σύλλογο Κισάμου. Επίσημη προσκεκλημένη: Νεκταρία Μενδρινού. Συμμετέχουν οι: Ελένη Γεωργακάκη, Ειρήνη Ξηρουχάκη, Έλενα Σταγκουράκη, Μιχάλης Στρατάκης κ.ά. Χαιρετίζουν οι: Κώστας Κουτσουρέλης, Χρυσή Πευκιανάκη.

Οργάνωση/συντονισμός Φεστιβάλ: Έλενα Σταγκουράκη & Νέο Πλανόδιον

Με την υποστήριξη των: Instituto Cervantes, Κύκλος Ποιητών, Vault, Ελληνικό τμήμα Διεθνούς Αμνηστίας, Γιατροί χωρίς σύνορα, Βιβλιοθήκη Βολανάκη, Abanico, Ιστιοπλοϊκός Όμιλος Χανίων, Φιλολογικός Σύλλογος Κισάμου, Δήμος Κισάμου.

5η Γυναικεία Κραυγή – ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Poster Grito de Mujer 2015 (Greek)unnamed

index

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης «Γυναικεία Κραυγή», με θέμα την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, το ξεκίνημά του στη Δομινικανή Δημοκρατία το 2011 από το Διεθνές Κίνημα Ποιητριών (Mujeres Poetas Internacional) και με τη συμμετοχή 40 χωρών παγκοσμίως, επανέρχεται στην Ελλάδα το Μάρτιο. Φέτος το Φεστιβάλ, όντας αφιερωμένο στις Δομινικανές αδερφές Μιραμπάλ, τελεί υπό την αιγίδα της Ουνέσκο και συμμετέχει στους παγκόσμιους εορτασμούς για το 2015 ως «έτος φωτός».

Τη στιγμή που το ένα τρίτο των Ελληνίδων και όλων των γυναικών της Ευρώπης πέφτει θύμα σωματικής ή ψυχολογικής βίας, αλλά και παλαιωμένες αντιλήψεις, με θρησκευτικό ή άλλο μανδύα, καταδικάζουν τη γυναίκα σε μια ύπαρξη αόρατη και μια ζωή αβίωτη με στέρηση πρωταρχικών δικαιωμάτων, δεν υπάρχει περιθώριο για αδιαφορία. Έτσι, η 5η Γυναικεία Κραυγή έρχεται να αφυπνίσει συνειδήσεις και να καυτηριάσει ένα παγκόσμιο θλιβερό φαινόμενο, περισσότερο ενδυναμωμένη, πλούσια και ηχηρή αυτή τη φορά!

Υπό τη διοργάνωση φέτος του περιοδικού λόγου, κριτικής και ιδεών Νέο Πλανόδιον, το Φεστιβάλ στην Ελλάδα θα περιλαμβάνει 5 εκδηλώσεις, 2 θεατρικές παραστάσεις, 3 προβολές ταινιών, 2 προβολές ντοκυμαντέρ και 1 θεατρικό αναλόγιο, τόσο στην πρωτεύουσα, όσο και στην ελληνική περιφέρεια. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει: εκδηλώσεις στο Ινστιτούτο Θερβάντες (6/3, 19.00) και στο Abanico (14/3, 20.00), προβολή του ντοκυμαντέρ «Κισμέτ» (Αθήνα, 6/3, 17.00), ανοιχτή συζήτηση στον πολυχώρο Vault (8/3, 20.00), προβολές ταινιών (Βιβλιοθήκη Βολανάκη, 15/3 & 22/3, 19.00), καθώς και τις παραστάσεις «Πνιγμονή» (στο Vault και στη Θεσ/κη) και «Αρκετά πια με την Αντέλα» (στο θέατρο Βικτώρια). Στην Κρήτη θα πραγματοποιηθεί διήμερο εκδηλώσεων στα Χανιά (27-28/3) και εκδήλωση στην Κίσαμο Χανίων (29/3, 20.00).

Στις εκδηλώσεις, μεταξύ άλλων, συμμετέχουν οι ποιήτριες Δήμητρα Χριστοδούλου, Λένα Καλλέργη, Έλσα Κορνέτη, Άντζυ Κορρέ, Κλεοπάτρα Λυμπέρη, Νεκταρία Μενδρινού και Γεωργία Τριανταφυλλίδου, η συγγραφέας Νίκη Τρουλλινού και οι σκηνοθέτες Νίνα-Μαρία Πασχαλίδου, Μιχάλης Βιρβιδάκης και Δημήτρης Καρατζιάς.

Πέρα από το Νέο Πλανόδιον, την 5η Γυναικεία Κραυγή στηρίζει το Instituto Cervantes, ο Κύκλος Ποιητών, το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας, οι Γιατροί χωρίς Σύνορα, η Βιβλιοθήκη Βολανάκη, το κέντρο Abanico, ο Ιστιοπλοϊκός Όμιλος Χανίων, ο Δήμος Κισάμου Χανίων και ο Φιλολογικός Σύλλογος Κισάμου. Την οργάνωση και το συντονισμό της ελληνικής συμμετοχής στο Φεστιβάλ ανέλαβε η μεταφράστρια και κριτικός θεάτρου Έλενα Σταγκουράκη ως επίσημη εκπρόσωπος του Διεθνούς Κινήματος Ποιητριών (MPI) στην Ελλάδα.

Αθήνα, 12.2.2015

Το σατιρικό έργο του Γιάννη Μπελεσιώτη, αλλέως «Στιχάκια»

Στιχάκιας (Γιάννης Μπελεσιώτης)

Η παρακμή της σατιρικής ποίησης στην Ελλάδα ξεκίνησε με τον μοντερνισμό. Τίποτα δεν αντιστρατεύεται το πνεύμα της σάτιρας περισσότερο από το ιδεώδες της «καθαρής ποίησης» που μέσω του συμβολισμού σφράγισε και τους νεωτερικούς. Η σάτιρα είναι εξ ορισμού «ακάθαρτη», επικαιρική, βέβηλη και γειωμένη – πολύ μακριά από το αποσαρκωμένο ίνδαλμα της Ιδέας που λάτρεψαν οι poètes puristes. Επιπλέον, η μοντέρνα στροφή στον ελεύθερο στίχο στέρησε από τους σατιρικούς το σπουδαιότερο ίσως όπλο τους – τη διαβρωτική ομοιοκαταληξία.

Με πρώτα της δείγματα τα «μανουσοφασσικά» του Μανόλη Αναγνωστάκη και την Παρτούζα του Νίκου Φωκά, τα τελευταία χρόνια η σατιρική ποίηση έχει εντυπωσιακά ανακάμψει. Ποιητές όπως ο Γιώργος Κεντρωτής, ο Νίκος Παπαδόπουλος, ο Γιάννης Ευσταθιάδης, ο Μάριος Μαρκίδης, ο Ηλίας Λάγιος, ο Νάσος Βαγενάς, η Αριστέα Παπαλεξάνδρου κ.ά. έχουν δώσει εξαιρετικά δείγματα γραφής που ανανεώνουν κατά τρόπο γόνιμο το είδος. Σημαντική είναι η συμβολή μιας ομάδας νεώτερων που είτε πρωτοξεκίνησε να δημοσιεύει απευθείας στο διαδίκτυο είτε έχει και διατηρεί σ’ αυτό αξιόλογη παρουσία. Ο Δημήτρης Σολδάτος, ο Θεοδόσης Βολκώφ, η Σοφία Κολοτούρου και ο Στιχάκιας ανήκουν σ’ αυτήν.

Στο επικείμενο τρίτο τεύχος του το Νέο Πλανόδιον παρουσιάζει για πρώτη φορά εκτενώς «επί χάρτου» έναν από αυτούς τους ποιητές, τον Στιχάκια, κατά κόσμον Γιάννη Μπελεσιώτη. Ο Κώστας Κουτσουρέλης ανθολογεί το έργο του ενώ ο Γιώργος Πινακούλας το σχολιάζει στο επίμετρο.

Ρομαντικό δείπνο

Σε κοιτάζω στα μάτια και κλαίω
σ’ αγαπώ και σε θέλω πολύ
μια κουβέντα κακιά δε σου λέω
γιατί ξέρω αυτό σε ενοχλεί

Καθισμένοι κι οι δυο στο τραπέζι
ομορφούλα μου εσύ προκομμένη
με φατσούλα γλυκιά πετιμέζι
και κορμί που νεκρούς ανασταίνει

Με κεριά, πορσελάνινα πιάτα
με χεράκια λεπτά και δραστήρια
μού προσφέρεις εσύ τη σαλάτα
κι εγώ βάζω κρασί στα ποτήρια

Τι έχεις φτιάξει μικρή μου για μένα!
– η καρδιά μου ανοιγμένη βεντάλια –
τόσα πιάτα ωραία, στολισμένα
τα κοιτώ και μου τρέχουν τα σάλια

Σε κοιτάζω στα μάτια και κλαίω
Τρέχει η μύτη… Σου πιάνω το χέρι
σ’ αγαπώ και γι’ αυτό δε σου λέω
πως γαμάς το φαΐ στο πιπέρι

Χ. Μ. Εντσενσμπέργκερ: Εν ονόματι του Αλλάχ – Η σφαγή σαν ταινία του Χόλλυγουντ

 

Χ. Μ. Εντσενσμπέργκερ, Σφαγές σαν ταινία του Χόλλυγουντ

 

του ΧΑΝΣ ΜΑΓΚΝΟΥΣ ΕΝΤΣΕΝΣΜΠΕΡΓΚΕΡ

Με αφορμή τις πρόσφατες πολυαίμακτες επιθέσεις στο Παρίσι, προδημοσιεύουμε ένα απόσπασμα από το πολύκροτο δοκίμιo Versuch über den radikalen Verlierer του Χ. Μ. Εντσενσμπέργκερ, γραμμένο το 2005 για λογαριασμό του περιοδικού Spiegel. Το πλήρες κείμενο θα δημοσιευτεί προσεχώς στο Νέο Πλανόδιον σε μετάφραση Χρήστου Αστερίου.

Κατά μια έννοια οι Ισλαμιστές είναι κι αυτοί πολίτες του 21ου αιώνα. Στην διαχείριση της δημόσιας εικόνας τους μάλιστα πολύ πιο εξελιγμένοι από τους προκατόχους τους. Βεβαίως και οι παλαιότεροι διάκονοι τού τρόμου ασκούσαν μια προπαγάνδα που είχε ως βάση της την ίδια την πράξη τής τρομοκρατίας. Εν τούτοις δεν είχαν καταφέρει να βρίσκονται στο κέντρο τού παγκόσμιου ενδιαφέροντος όπως σήμερα η νεφελώδης ομάδα της Αλ Κάιντα. Έχοντας μελετήσει καλά τους κανόνες της τηλεόρασης, τις δυνατότητες των κομπιούτερ, το ίντερνετ και την διαφήμιση, η μουσουλμανική τρομοκρατία καταφέρνει να παίρνει μεγαλύτερο μερίδιο τηλεοπτικής προβολής απ’ ότι το παγκόσμιο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου. Σκηνοθετεί τις σφαγές σαν φιλομαθής μαθητής τού Χόλλυγουντ, κατά τα πρότυπα των ταινιών καταστροφής, των splatter movies και των θρίλερ επιστημονικής φαντασίας. Η εξάρτησή της από την μισητή Δύση είναι και σ’ αυτή την περίπτωση ξεκάθαρη. Η société du spectacle, όπως την ονόμαζαν κάποτε οι καταστασιακοί φτάνει εδώ στην πραγμάτωσή της.

Ακόμα μεγαλύτερα αποτελέσματα πάντως έχει η χρήση της αυτοκτονίας ως στρατηγικού μέσου. Πρόκειται για ένα ανίκητο όπλο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σχεδόν σε κάθε περίπτωση χωρίς ποτέ ο εχθρός να καταφέρει να το εντοπίσει, ενώ εκτός των άλλων είναι και εξαιρετικά οικονομικό. Με τόσες «αρετές», η συγκεκριμένη μορφή τρομοκρατίας, δεν θα μπορούσε να μην ασκήσει μεγάλη έλξη στον απόλυτα ηττημένο. Ταυτίζοντας καταστροφή και αυτοκαταστροφή του δίνει την δυνατότητα να κάνει πράξη τις μεγαλομανείς ιδέες του εκτονώνοντας ταυτόχρονα το μίσος απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό. Η τελευταία κατηγορία που θα μπορούσαμε να του προσάψουμε είναι η δειλία. Το θάρρος του είναι ένα θάρρος που πηγάζει απ’ την απόγνωση. Ο θρίαμβός του έγκειται στο γεγονός ότι δεν μπορεί κανείς να τον αντιστρατευτεί ή να τον τιμωρήσει, αφού και για τα δυο έχει φροντίσει αυτός ο ίδιος.

Η καταστροφική μανία των ισλαμιστικών ομάδων στρέφεται, αντίθετα με ό,τι πιστεύει ο Δυτικός κόσμος, κυρίως εναντίων μουσουλμάνων. Αυτό δεν αποτελεί ούτε λάθος τακτικής ούτε παράπλευρη απώλεια. Μόνο στην Αλγερία η τρομοκρατία έχει κοστίσει την ζωή σε τουλάχιστον 50 χιλιάδες ντόπιους. Άλλες πηγές κάνουν λόγο για 150 χιλιάδες θανάτους, στους οποίους ωστόσο προσμετρώνται οι στρατιώτες και οι υπάλληλοι μυστικών υπηρεσιών. Ακόμα και σε χώρες όπως το Ιράκ και το Αφγανιστάν ο αριθμός των γηγενών νεκρών ξεπερνά κατά πολύ αυτόν των ξένων. Η τρομοκρατία ως εκ τούτου δεν έχει βλάψει μόνο το κύρος του Ισλάμ, αλλά έχει επηρεάσει προς το χειρότερο το καθεστώς διαβίωσης των οπαδών του σε όλο τον κόσμο. Αυτό βεβαίως είναι κάτι που ελάχιστα απασχολεί τους ισλαμιστές, ακριβώς όπως η κατάρρευση της Γερμανίας δεν απασχολούσε τους εθνικοσοσιαλιστές. Ως ιερείς του θανάτου δεν δίνουν την παραμικρή σημασία στις ζωές των ομόθρησκών τους. Οι περισσότεροι μουσουλμάνοι πάντως δεν δείχνουν καμία διάθεση να τιναχτούν στον αέρα, γεγονός που κάνει τους εξτρεμιστές να πιστεύουν ότι δεν τους αξίζει τίποτα περισσότερο απ’ την προσωπική τους καταστροφή. Σκοπός του οριστικά ηττημένου άλλωστε είναι να δημιουργήσει όσο το δυνατόν περισσότερους ομοίους του. Το γεγονός ότι αποτελούν μειοψηφία στον κοινωνικό τους περίγυρο εκλαμβάνεται από τους ισλαμιστές ως σημάδι θεωρούν πως οι εκλεκτοί ήταν ανέκαθεν μετρημένοι στα δάχτυλα.

Το ερώτημα για το πώς καταφέρνει το ισλαμιστικό κίνημα να στρατολογεί, καλλιεργώντας προσδοκίες, τόσους ανθρώπους και να επικρατεί επί άλλων λαϊκών οργανώσεων απασχολεί ειδικούς ανά την υφήλιο. Ωστόσο δεν διαφαίνεται ξεκάθαρη απάντηση. Οι όποιες εξηγήσεις θα πρέπει να αναζητηθούν στον αραβικό πολιτισμό, εντός των ορίων του οποίου γεννήθηκε το Ισλάμ. Την μεγαλύτερη άνθησή του ο πολιτισμός αυτός την γνώρισε κατά την εποχή του Χαλιφάτου, όταν και ήταν κατά πολύ ανώτερος του ευρωπαϊκού σε στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο. Η περίοδος εκείνη, πάνε οχτακόσια χρόνια, αποτελεί για τον αραβικό κόσμο λαμπρό κομμάτι του παρελθόντος του ενώ κατέχει ακόμα και σήμερα κεντρικό ρόλο στη συνείδηση των Αράβων. Έκτοτε, όμως, ο πολιτισμός αυτός, η δύναμή του, το πρεστίζ του, το πολιτισμικό και οικονομικό του εκτόπισμα μειώνεται συνεχώς. Πρόκειται δίχως άλλο για μια πτώση άνευ προηγουμένου, ένα οδυνηρό αίνιγμα. Ο μουσουλμάνος, ινδικής καταγωγής, ποιητής Χουσεΐν Χαλί (1837-1914) αποτύπωσε αυτή την οδύνη τής απώλειας στο έμμετρο έπος του «Άμπωτις και πλημμυρίδα του Ισλάμ»:

Οι ιστορικοί που ερευνούν
κι έχουν μεθόδους επιστημονικές πολύ σπουδαίες
που βυθομετρούν του κόσμου τα αρχεία
και διαβάζουνε την επιφάνεια της γης
από τους Άραβες φούντωσε η καρδιά τους
από τους Άραβες μάθανε πως βραδέως να σπεύδουν

Από το μετερίζι του ο Χαλί περιγράφει την πορεία της πτώσης μέσα στο χρόνο. Η τελευταία στροφή λέει:

Δεν είμαστε ούτε έμπιστοι κυβερνητικοί υπάλληλοι
ούτε η περηφάνεια μας χαρακτηρίζει στις αυλές των αρχόντων
δεν μας υπολογίζουνε για δύναμη στις επιστήμες
ούτε χειρωνάκτες και βιομήχανοι γίναμε ξακουστοί.

Είναι δύσκολη η θέση μιας κοινότητας που βιώνει μια τέτοια μακραίωνη πτώση. Δεν είναι έκπληξη, λοιπόν, πως οι υπαίτιοι γι’ αυτήν αναζητώνται ανάμεσα στους Ισπανούς, τους Σταυροφόρους, τους Μογγόλους, τους Οσμάνους, τους Ευρωπαίους αποικιοκράτες ή τους Αμερικανούς κατακτητές. Βεβαίως υπήρξαν και άλλες κοινωνίες που υπέστησαν ανάλογες συνέπειες υπό την κυριαρχία κατακτητών, άγριες επεμβάσεις και πλιάτσικο όπως οι Ινδοί, οι Κινέζοι ή οι Κορεάτες. Κατάφεραν όμως να ανταποκριθούν επιτυχώς στις απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής και να παίξουν κεντρικό ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Αναφύεται ως εκ τούτου πιεστικό το ερώτημα για τις ενδογενείς αιτίες της αραβικής παρακμής. Όσο το ερώτημα αυτό παραμένει αναπάντητο η τεράστια επιστημονική, τεχνική και βιομηχανική υστέρηση του αραβικού κόσμου δεν θα μπορεί να εξηγηθεί.

μτφρ. ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΣΤΕΡΙΟΥ

Μπότο Στράους: Η κοινωνία φταίει! Η παιδεία απέτυχε!

botho

Η κοινωνία φταίει! Η παιδεία απέτυχε! ακούμε τους show-master, ηγήτορες της κοινής γνώμης να φωνάζουν ασυγκίνητοι με το παλαιομοδίτικο ύφος τους. Πόσο τυφλοί και αδέξιοι φαίνονται τώρα οι κριτικώς πεφωτισμένοι, εκείνοι που δεν διαθέτουν κανένα ένστικτο για το άγος και την τραγωδία, εκείνοι που χαιρέτιζαν την δυναμική αλυσίδα των απελευθερώσεων στην εναλλαγή των γενεών και κάθε στασιαστική, επαναστατική δύναμη έως την στιγμή που αυτή αποκάλυψε τον γυμνό και ουδέτερο πυρήνα της: το κτηνώδες μίσος.

Οι παραβιάσεις της αιδούς που διέπραξε η πρώτη αναρχοαφελής νεολαία γύρω στο 1968, έχουν τώρα κληροδοτηθεί στην άκρα δεξιά. Οι καινούργιοι νεολαίοι δεν κάνουν τίποτε διαφορετικό από την προκάτοχο γενιά τους – κι εκείνοι εναβρύνονται και καμαρώνουν, γιορτάζουν την εφηβική μύησή τους μέσα από την συντριβή όλων των ταμπού.

ΜΠΟΤΟ ΣΤΡΑΟΥΣ
(μτφρ. Π. Γιατζάκης)
στο ΝΠ3 που ετοιμάζεται

Νίκος Δήμου: Αφελέστατες διακρίσεις

DIMOU

«Αὐτὲς οἱ ἀφελέστατες διακρίσεις ἀνάμεσα σὲ πνευματικότητα-ἐπιχειρηματικότητα (καὶ –συμπληρώνω– τεχνολογία) εἶναι γιὰ γέλια (ἢ γιὰ κλάματα). Ἡ δημιουργικότητα εἶναι ἑνιαία: εἴτε γράφει κανεὶς ἕνα μυθιστόρημα, εἴτε χτίζει μιὰ μεγάλη ἐπιχείρηση, εἴτε σχεδιάζει ἕνα πολύπλοκο τεχνολόγημα, ἀσκεῖ τὴν ἴδια λειτουργία. Καὶ στὶς τρεῖς περιπτώσεις χρειάζεται φαντασία, εὐρηματικότητα, πειθαρχία καὶ πάθος. Ἔχω ζήσει ἀπὸ κοντὰ μεγάλους ἐπιχειρηματίες καὶ μεγάλους καλλιτέχνες – καὶ ἐλάχιστα τοὺς ξεχωρίζω. Ἡ τρέχουσα ἀντίληψη πὼς ὁ ἐπιχειρηματίας νοιάζεται μόνο γιὰ τὸ χρῆμα εἶναι ἐντελῶς λανθασμένη. Τὸ χρῆμα τὸ κυνηγάει ὁ μικρομεσαῖος γιὰ κατανάλωση ἢ γιὰ σιγουριά. Ὁ μεγάλος ἐπιχειρηματίας χτίζει. Νοιάζεται γιὰ τὴν ἐπιχείρηση, τὸ ὅραμα. Τὸ οἰκοδόμημα. Τὸ χρῆμα εἶναι παρεπόμενο. Μάλιστα αὐτοὶ ποὺ τὸ ξοδεύουν ἐπιδεικτικά, ἀνήκουν συνήθως στὴν δεύτερη γενεά, ποὺ ἁπλῶς κληρονόμησε.»

Από τη συνέντευξη του Νίκου Δήμου προς τη συντακτική μας ομάδα. Υπό δημοσίευση στο προσεχές, τρίτο τεύχος του Νέου Πλανόδιου.

Γιάννης Καλιόρης, Το κεκτημένο και το ιδεατό

Kalioris

«Όταν ένα αγαθό το έχουμε αυτονόητα κεκτημένο, δεν το εκτιμούμε θετικά, ακριβώς επειδή το βιώνουμε σαν αυτονόητη φυσική κατάσταση, σαν τον αέρα που αναπνέουμε και τον ήλιο που μας φωτίζει. Και μόνον όταν χάνεται ή κινδυνεύει νιώθουμε την ανεκτίμητη αξία του – εκ των υστέρων και εξ αντιδιαστολής. Έτσι, αντί όσο το κατέχουμε να το χαιρόμαστε και να αγωνιζόμαστε για την ουσιαστικότερη εννοημάτωση, την κατά δύναμιν βελτίωση και περαιτέρω διεύρυνση και προαγωγή του, και φυσικά να το υπερασπιζόμαστε από κάθε επιβουλή και αλλοίωση -διότι τίποτα δεν είναι διασφαλισμένο εις το διηνεκές, αλλά απαιτείται αδιάπτωτη εγρήγορση, κατ’ εξοχήν στον σημερινό ταραγμένο κόσμο-, αντί γι’ αυτό, λοιπόν, του προσδίδουμε πρόσημο αρνητικό στο πλαίσιο μιας στάσης μαξιμαλιστικής, όπου εν ονόματι ενός ιδεατού απολύτου απαξιώνουμε και το ήδη κεκτημένο πολύτιμο σχετικό.»

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΙΟΡΗΣ
«Το ξεχείλωμα των λέξεων»
(στο ΝΠ3 που επίκειται)