Κώστας Κουτσουρέλης: Περί μεταφραστικών βραβείων

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΛΑΝΑΣ

Μεταφραστικό έργο αξιοβράβευτο ο Γιώργος Μπλάνας έχει και παραέχει. Κι αν το δει κανείς με τη λογική της επετηρίδας (αυτά μετρούν παρ’ ημίν…) ήταν καιρός του πια να το πάρει το Κρατικό. Τώρα γιατί η Επιτροπή αποφάσισε να του το δώσει για μια δουλειά που, όπως στο βιβλίο (αντιφατικά) δηλώνεται, γίνεται μεν από τα ρωσικά αλλά παραλλήλως «ακολουθεί την αγγλική απόδοση», είναι άλλης τάξεως ζήτημα. Και η απάντηση δεν είναι τόσο προφανής όσο εικάζεται.

Από τότε που θεσπίστηκε το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης το 1989, ο τιμώμενος είναι σχεδόν πάντα μεταφραστής πεζογραφίας, πρωτίστως δε μυθιστορήματος. Μετρημένες στα μισά δάκτυλα της μιας χειρός είναι οι περιπτώσεις όπου το βραβείο πήγε σε μεταφραστή ποιήσεως ή δράματος. Αν δεν ξεχνάω κάποιον, ο Φωκάς το πήρε για τα ποιήματα του Μπωντλαίρ και ο Πασχάλης για μια τραγωδία του Ρακίνα, αυτοί είναι όλοι κι όλοι… Πέρσι η Επιτροπή ανέβλεψε μεν από τη συνήθη μονοφθαλμία της, αλλά έκανε την απρέπεια να μοιράσει το βραβείο στον Σταμπουλού για τον Χαίλντερλιν και στον Καψάλη για τον Σαίξπηρ. Αποτέλεσμα ήταν ο δεύτερος να το αρνηθεί. Πέραν των άλλων, για τα οποία είχα γράψει τότε, βλέπουμε κι εδώ την ίδια εξοργιστική στάση: μια ποιητική, μια θεατρική μετάφραση από μόνη της δεν γεμίζει το μάτι των κριτών, πρέπει να πάει πακέτο με μια δεύτερη για να τύχει βραβεύσεως!

Τώρα, ο Μπλάνας έχει την ατυχία να είναι παμμεταφραστής. Έχει αποδώσει έργα από όλα σχεδόν τα λογοτεχνικά είδη. Και είναι μάλιστα εκτός μυθιστορήματος που αποδίδει κατά τη γνώμη μου τα μέγιστα. Έλα όμως που αυτά, όπως είπαμε, δεν μετρούν… Ούτε οι ποιητικές του μεταφράσεις λ.χ. από τον Πόε ή τον Μπλαίηκ, ούτε καν οι επιστολές του Ουάιλντ που εξέδωσε δεν μέτρησαν στον καιρό τους. Και χρειάστηκε τώρα να προκύψει ένας Γκρόσσμαν, να θεωρηθούν πληρούμενες οι άτυπες προϋποθέσεις που αντικανονικώς έχουν τεθεί (πεζογραφία! μυθιστόρημα! τούβλο! προβολή από τον Τύπο!), να ανέλθει και ο ίδιος ο μεταφραστής κάμποσες θέσεις στην επετηρίδα, ώστε να λάβει ένα βραβείο που έτσι κι αλλιώς δικαιούται… Επαναλαμβάνεται δηλαδή κι εδώ το ίδιο φαινόμενο που βλέπουμε συστηματικά σ’ όλα τα Κρατικά Βραβεία: για να τηρηθούν οι διάφορες ενδοσυντεχνιακές ισορροπίες, σπανίως βραβεύεται η καλύτερη δουλειά ενός συγγραφέα. Στην καλύτερη περίπτωση, το βραβείο μετακυλίεται στο μέλλον και απονέμεται σε εργασία πολύ λιγότερο πρόσφορη. Παραδείγματα τέτοια, φευ, υπάρχουν πάμπολλα…

Το αποτέλεσμα εν προκειμένω; Αποσιωπώντας το ζήτημα, που όντως προκύπτει, χωρίς καν να υπερασπίζεται την κρίση της (διότι υπάρχουν βέβαια και έμμεσες μεταφράσεις άξιες επαίνου και επάθλων, η παγκόσμια λογοτεχνία είναι γεμάτη από δαύτες…) η Επιτροπή αντί να προστατεύσει τον μεταφραστή και την προσφορά του, κατάφερε το αντίθετο: τον εξέθεσε.

Αλλού λοιπόν ας αναζητηθεί το πραγματικό πρόβλημα με τα κρατικά βραβεία. Και αυτό δεν είναι πρόβλημα θεσμικό· μια χαρά είναι οι θεσμοί στα χαρτιά, ούτε επετηρίδα, ούτε ειδολογικές διακρίσεις προβλέπουν! Τη νοοτροπία του σιναφιού, τον τρόπο με τον οποίο όλοι εμείς κρίνουμε και σκεφτόμαστε, αυτά πρέπει να θέσουμε εδώ στο επίκεντρο της συζήτησης.

ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ

Advertisements